Περί αυτοκριτικής

Είναι προφανές ότι όλοι εκείνοι οι οποίοι μέχρι πρότινος στήριζαν δημοσίως απροκάλυπτα ή έμμεσα ή υπογείως τον ΣΥΡΙΖΑ, ή ακόμη χειρότερα συμμετείχαν σε αυτόν ως στελέχη του και ακόμη περισσότερο ως υπουργοί του, ευθύνονται σε διαφορετικό βεβαίως βαθμό για την άνδρωσή του, αλλά και για την κατάληξή του, αφού αυτή δεν ήταν παρά η νομοτελειακή κατάληξη της ρεφορμιστικής τακτικής του για την οποία είναι συνένοχοι.

Ευθύνονται για τον ιστορικό-ταξικό συμβιβασμό που σηματοδότησαν η σύμπραξη με τον εθνικιστή Καμμένο, η εκλογή του Παυλόπουλου και οι ποικίλες επαφές τύπου γάτου των Ιμαλαΐων, ευθύνονται για την ανοχή έως και τη σύμπραξή τους σε επιλογές συνεργασίας με κορυφαία στελέχη του ΠΑΣΟΚ όπως ο Νίκος Κοτζιάς.

Επίσης ευθύνονται για την παρεμπόδιση της ανάπτυξης της λαϊκής συνειδητότητας με τη στήριξη θέσεων του ΣΥΡΙΖΑ όπως η παραμονή στην ευρωζώνη και την Ε.Ε. ή και η μερική μόνον διαγραφή του χρέους, όταν ήδη σημαντική μερίδα του λαού μας είχε αρχίσει να τα αμφισβητεί.

Η ευθύνη αυτή είναι ακόμη μεγαλύτερη για εκείνους οι οποίοι δεν διαχώρισαν τη θέση τους ακόμη και όταν ο ΣΥΡΙΖΑ πρότεινε στους δυνάστες μας την επαίσχυντη συμφωνία των 47 σελίδων του Ιουνίου, πρόδρομο του τρίτου Μνημονίου.

Θα περίμενε κανείς απ’ όλους αυτούς, όταν πια καθυστερημένα έστω έφυγαν από τον ΣΥΡΙΖΑ ή έπαψαν να τον στηρίζουν, αντί να επιδιώκουν την ανασύστασή του στη βάση της αρχικής του πολιτικής και συγκρότησης που μας οδήγησε στη σημερινή κατάσταση, να μην παραγνωρίζουν με τέτοια ευκολία ακόμη και την πρόσφατη ιστορική μνήμη και να ασκήσουν μια ελάχιστη έστω αυτοκριτική για τη μέχρι τώρα στάση τους.

Αντ’ αυτού, πολλοί από αυτούς συνεχίζουν να διατηρούν τους δεσμούς τους με τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ σε συνδικαλιστικό, περιφερειακό και άλλα επίπεδα, συνεχίζουν να υποστηρίζουν θέσεις όπως η παραμονή στην Ε.Ε., ή ακόμη συνεχίζουν να θεωρούν, όπως η Νάντια Βαλαβάνη, «κόκκινη γραμμή» τους την κυβερνητική πρόταση του Ιουνίου, ενώ παράλληλα δεν υπάρχει ίχνος αυτοκριτικής για τα συριζαϊκά πεπραγμένα τους.

Ορισμένοι μάλιστα, για να δικαιολογήσουν αυτήν τους τη στάση, ταυτίζουν την αυτοκριτική με τον εκφυλισμό της.

Ομως όλοι αυτοί παραγνωρίζουν ή απλώς δεν γνωρίζουν ότι τουλάχιστον για το μαρξιστικό ρεύμα η αυτοκριτική όχι μόνον δεν βλάπτει, αλλά όποια δυσαρέσκεια κι αν προκαλέσει, «ισοφαρίζεται πλουσιοπάροχα» αν το περιεχόμενό της είναι τεκμηριωμένο και αποκαλύπτει την αλήθεια (1).

Οι ίδιοι οι κλασικοί του μαρξισμού εφάρμοζαν στην πράξη την αυτοκριτική. Ετσι, για παράδειγμα, οι Μαρξ, Ενγκελς παραδέχονταν ότι είχαν σφάλει όσον αφορά τις προβλέψεις τους σχετικά με τη θετική έκβαση της επαναστατικής διαδικασίας το 1848 (2). Στο ίδιο πνεύμα, ο Ενγκελς έκανε την αυτοκριτική του για την οικονομίστικη ανάγνωση του μαρξισμού. «Ο Μαρξ και εγώ ο ίδιος είμαστε εν μέρει υπεύθυνοι για το γεγονός ότι ορισμένες φορές οι νέοι αποδίδουν περισσότερη βαρύτητα απ’ ό,τι πραγματικά της αντιστοιχεί στην οικονομική πλευρά» (3).

Για τον Λένιν «η αυτοκριτική είναι απαραίτητη για τους μαρξιστές» (4).

Ενώ για τον ίδιο, «η στάση ενός πολιτικού κόμματος απέναντι στα λάθη του είναι ένα από τα σπουδαιότερα και ασφαλέστερα κριτήρια για τη σοβαρότητα του κόμματος και για την εκπλήρωση στην πράξη από μέρους του των υποχρεώσεών του απέναντι στην τάξη του και στις εργαζόμενες μάζες» (5).

Αναφερόμενος στη σοβιετική γραφειοκρατία επί των ημερών του, ο Λένιν έκανε αυτοκριτικά λόγο για «μεγάλη σαπίλα», «βρομιά», «μούχλα», «πληγή», «σκουριά», «κομματική αρρώστια» που «κατατρώει» τη Σοβιετική Ενωση (6).

Η Ρόζα Λούξεμπουργκ από τη μεριά της υποστηρίζει ότι «η πλέον αυστηρή αυτοκριτική δεν αποτελεί μόνον δικαίωμα για την εργατική τάξη, αλλά είναι επίσης για αυτήν το ύψιστο καθήκον» (7).

Αν είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι η αυτοκριτική εκφυλίστηκε στη συνέχεια και μετατράπηκε συχνά σε διαδικασία απότισης πίστης στην καθοδήγηση και τις όποιες αποφάσεις της, αυτό δεν σημαίνει ότι αυτός ο εκφυλισμός όπως άλλωστε και ο όποιος άλλος των αρχών του μαρξισμού θα πρέπει να μας οδηγεί στην άρνησή τους. Αντίθετα, θα πρέπει να οδηγεί στην αυτοκριτική εκτίμηση των αιτιών που οδήγησαν σε αυτόν, έτσι ώστε να αποφευχθεί κάτι ανάλογο στο μέλλον.

(1) Ενγκελς, Γράμμα στον Κάουτσκυ, Λονδίνο, 23 Φλεβάρη 1981, Παράρτημα στο «Καρλ Μαρξ, Κριτική του Προγράμματος της Γκότα», «Σύγχρονη Εποχή» 1979, σελ. 39-42. (2) Introduction de F. Engels aux Luttes des classes en France 1895. Editions Sociales, 1952, p.11 (3) Γράμμα του Ενγκελς στον Ζόζεφ Μπλοχ, Λονδίνο, 21-22 Σεπτέμβρη 1890, στο Marx-Engels Correspondance, σελίδα 441. (4) Λένιν, Για την μπροσούρα του Γιούνους, Απαντα, τόμος 30, σελ. 2. (5) Λένιν, «Ο “αριστερισμός” παιδική αρρώστια του κομμουνισμού», Απαντα, τόμος 41, σελίδα 41. (6) Γιώργου Ρούση, «Ο Λένιν για τη γραφειοκρατία», Σύγχρονη Εποχή, 1985, ιδίως σελίδες 69-80. (7) Rosa Luxemburg, La crise de la social-democratie, in Rosa Luxemburg, textes, Εditions sociales, 1969, σελ. 198.

* ομότιμος καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου

Μία απάντηση στο “Περί αυτοκριτικής”

  1. Πολύ βαρύ το κατηγορητήριο του Ρούση για όσους στήριξαν το ΣΥΡΙΖΑ, κι επειδή είμαι ένας από αυτούς, θα ήθελα με την σειρά μου να τον ρωτήσω κάποια πράγματα:

    Συγνώμη κύριε Ρούση, εσείς δεν ήσασταν που γράφατε ύμνους για την Σοβιετική Ένωση του Μπρέζνιεφ;
    Εσείς δεν ήσασταν που συνεργαζόσασταν μια χαρά με το ΚΚΕ μέχρι να ανακαλύψετε την…σταλινικότητά του; (Αλήθεια, τι είναι ακριβώς ο “Σταλινισμός”; Η “αυταρχικότητα”; Η βία; Η λογοκρισία; Οι διοικητικές μέθοδοι; Αυτό ήταν απλά η Σοβιετική Ένωση της εποχής ή και κάποια άλλα πράγματα που το ΚΚΕ τα έχει απεμπολήσει πλήρως;)

    Αλλά ας μην μένουμε στο παρελθόν:
    Τι είχατε να προτείνετε εσείς κύριε Ρούση στον εργαζόμενο/άνεργο/μισθωτό κλπ. τον Ιανουάριο του 2015;
    Εγώ είχα να του προτείνω να ρίξει με εκλογές το Σαμαρά και να παίξει το χαρτί του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος στο κάτω κάτω είχε και 10 ανθρώπους από τα σπλάχνα του.
    Εσείς τι προτείνατε στον κόσμο τότε;
    Του προτείνατε να ρίξει αλλιώς την κυβέρνηση, όχι με εκλογές;
    Με επανάσταση; Δεν νομίζω.
    Με σοσιαλισμό; ΠΩΣ??
    Προτείνατε μήπως προοδευτική κυβέρνηση; ΜΕ ΠΟΙΟΥΣ??
    Ή μήπως του μιλήσατε για…αυτοδυναμία της ΑΝΤΑΡΣΥΑΣ;
    Γιατί εγώ πιστεύω ότι απλά του προτείνατε να πάει την ΑΝΤΑΡΣΥΑ από το 0,5% στο 3,5%!!
    Τι θα άλλαζε λοιπόν για τον εργαζόμενο και την αριστερά με αυτή σας την πρόταση κύριε Ρούση;
    Ωραία, δεν τρόμαξε το σύστημα με κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, μπορεί να γέλασε κιόλας. Θα τρόμαζε μήπως όμως το σύστημα με την ΑΝΤΑΡΣΥΑ στην βουλή και κυβέρνηση Σαμαρά; Ποιός κοροϊδεύει ποιόν εδώ μέσα;

    Να σας πω όμως και τι πέτυχα εγώ με την στήριξή μου αυτή, παρόλο που σήμερα δεν τον στηρίζω:
    1. “Πέτυχα” να δει ολοκάθαρα ο κόσμος ότι δεν μιλάμε για καλή Ευρωπαϊκή Ένωση και κακούς κυβερνήτες, αλλά για πολιτική αποικιοκρατίας προς την χώρα μας, που μάλιστα δυσαρεστείται έντονα όταν αλλάζουν οι συνεργάτες που έχει συνηθίσει. Αυτό δεν ήταν κάτι δεδομένο πριν, ήταν κάτι ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΑ θολό για τον κόσμο.
    2. “Πέτυχα” να φανεί για πρώτη φορά και με την βούλα η τεράστια αντίθεση του Ελληνικού λαού προς την πολιτική των 6 τελευταίων χρόνων. Όχι πια δημοσκοπήσεις, “αντιπροσωπευτικό δείγμα”, απομονωμένους αγώνες και διαδηλώσεις που εξελίσσονταν σε “πάρτι” των ΕΚΑΜ, αλλά με τρόπο μη αμφισβητήσιμο: 62% ΟΧΙ, (με τρομοκρατία, κλειστές τράπεζες, άδειασμα από τις ηγεσίες κλπ.)
    3. Πέτυχα να δείξω την πλήρη οργανωτική, πολιτική και ιδεολογική ανεπάρκεια αυτής της αριστεράς που μονοπωλεί τα τελευταία 30 χρόνια αυτό που λέγεται ανατρεπτική ή και κομμουνιστική αριστερά. Κι αυτό είναι ΠΟΛΥ χρήσιμο, γιατί η ανεπάρκεια αυτή ενώ παρήγαγε υλικότατα αποτελέσματα, τα έκρυβε κάτω από το χαλί του “και να θέλω ΔΕΝ ΜΠΟΡΩ”. Σήμερα αυτή η φράση έγινε “και να μπορώ ΔΕΝ ΘΕΛΩ” και είναι σημαντικότατη εξέλιξη για κάθε προοδευτικό άνθρωπο, που θέλει πράγματι μία άλλη αριστερά.

    Εσείς τι πετύχατε αγαπητέ με την πρότασή σας;
    Στην πραγματικότητα πετύχατε
    -να την “λέτε” σε κάποιους σαν κι εμένα ή έστω σαν την Βαλαβάνη. (μεγάλο κατόρθωμα)
    -να κρύψετε την αδυναμία σας να κάνετε μαζική πολιτική
    -να ρίξετε αλλού τις δικές σας ευθύνες
    -να μεμψιμοιρείτε με την απογοήτευση
    -να διαιωνίζετε την ΚΚΕδικη ψευδαίσθηση ότι φταίει ο λαός κι όχι οι πρωτοπορίες που το μόνο που του προτείνουν να…πάρει την κατάσταση στα χέρια του!!! (Λες και ο λαός έχει χέρια όταν είναι ανοργάνωτος και “κατά μόνας”…)

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.

Current ye@r *