Γιατί οι πραγματικά Φιλελεύθεροι μπορούν σήμερα να συνταχθούν μόνο με τη μαχόμενη Αριστερά

Του Γιώργου Θωμαϊδη

Σημείωμα: Υπάρχει ένα επικό παράδειγμα, όπου οι προοδευτικοί, κοινωνικά φιλελεύθεροι αποδέχτηκαν το αίτημα της ελληνικής Αριστεράς, για κοινωνική δικαιοσύνη εδώ και τώρα. Ήταν η εποχή που πάμφτωχοι αλλά ψυχωμένοι σοσιαλιστές δάσκαλοι, κήρυσσαν στα πρωτόγονα τσιφλίκια της Θεσσαλίας το δικαίωμα κάθε κολίγου  στη γη του και την απελευθέρωση από τη δουλεία, που δεν είχε συμπέσει με την εθνική ολοκλήρωση.  Τελικά, οι αγρότες ξεσηκώθηκαν και μια ακόμα κυβέρνηση των ολίγων, πότισε με το αίμα των αγροτών το δέντρο της ελευθερίας. Αρκετοί άνθρωποι στην Ελλάδα κατάλαβαν τότε, πως είχε έρθει η ώρα της αποδέσμευσης της ειλικρινούς μερίδας του φιλελευθερισμού από την ανοχή στην ολιγαρχία και προχώρησαν  στη στήριξη του αιτήματος για αναδασμό της γης στην αγροτιά. Αυτή την επιλογή, την ακολούθησε μια παράδοση κοινής συχνά πορείας, η οποία διήρκεσε μέχρι τα μέσα του 1920, όταν για πολλούς, αμοιβαία λάθος λόγους, οι δρόμοι των δυο κινημάτων διαχωρίστηκαν για όλο τον 20ο αιώνα.

Ο φιλελευθερισμός είναι παρεξηγημένος όρος. Η σκύλευσή του από τους απολογητές (¨φιλελεύθερους¨, νεοφιλελεύθερους, φιλελεύθερους του Laissez-faire κλπ) της εγχώριας και ξένης εκμετάλλευσης και της οικονομικής ασυδοσίας, είναι ανάλογη με τις χιλιάδες σελίδων λιβέλλων -από τους ίδιους συνήθως- για το σοσιαλισμό και τις απόπειρες οικοδόμησης του από εξαιρετικά δυσμενείς αφετηρίες. Στην πραγματικότητα όμως, ο σύγχρονος κοινωνικός φιλελευθερισμός, ο Ηθικός Φιλελευθερισμός,  ο οποίος εκπορεύεται άμεσα από τον αρχικόφιλελεύθερο στοχασμό, είναι μια ιδεολογία πολύ κοντά στο δημοκρατικό σοσιαλισμό, η οποία θεωρεί απολύτως αναγκαία την κοινωνική δικαιοσύνη για την δίκαιη ατομική εξέλιξη.

Ωστόσο, δεν διαθέτει (ακόμα) ένα πλήρες πρόγραμμα για την μέθοδο αναδιαμόρφωσης των κοινωνικών σχέσεων προς την κατεύθυνση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Αυτός ο Ηθικός Φιλελευθερισμός, άτυπα, αποτελεί την στάση ζωής πάρα πολλών πολιτών, αν και δεν διαθέτει κανέναν διακριτό πολιτικό φορέα, ούτε κατά διάνοια δε ελληνικό πολιτικό οργανισμό. Αν και υπάρχουν ¨φιλελεύθερα¨ κόμματα όπως η ΝΔ (¨ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός¨),  η ¨Δημοκρατική Συμμαχία¨ ή η ¨Δράση¨ του κ. Μάνου, στην πραγματικότητα είναι τόσο φιλελεύθερα κόμματα, όσο είναι ¨Πόλος της Ελευθερίας¨,  το κόμμα του κ. Μπερλουσκόνι και ¨Χριστιανική Δημοκρατία¨ αυτό που συνέβαινε στη μεταπολεμική νότια Ιταλία.

Ο σοσιαλισμός, είναι μια βαθιά ανθρωπιστική ιδεολογία,  ευρύτατα γνωστή αν και κατασυκοφαντημένη, για την οποία δεν είναι ανάγκη να μακρηγορήσω. Αυτό που αρκεί να πω, είναι ότι στη διαχρονική αξία του μηνύματος του παραδοσιακού σοσιαλισμού, συμβάλλει η θεώρηση της ανθρώπινης ζωής, επάνω από τις εμμονές της πολυτέλειας. Σε αντίθεση με τον ανολοκλήρωτο πολιτικά σύγχρονο φιλελευθερισμό (ο κλασσικός ήταν επαναστατικός),  ο μαρξισμός δεν μιλάει για μια σχετικά αφηρημένη και θεωρητική ελευθερία, αλλά για έμπρακτη, αγωνιστική απελευθέρωση, από τον προαιώνιο εθισμό σε προκατασκευασμένες επιθυμίες και εξουσίες.

Για την ατομική ανάπτυξη, η οποία είναι το ένα κέντρο του Ηθικού Φιλελευθερισμού (το άλλο είναι η κοινωνία), όπως από καιρό έχει δείξει η ψυχολογία, είναι απολύτως αναγκαία η παρουσία του Άλλου, άρα της κοινωνίας. Η διασφάλιση, σε πολιτικό επίπεδο, της ύπαρξης μιας βιώσιμης κοινωνίας,  αυτή την εποχή, απαιτεί αγώνα και πολιτική έκφραση, που δεν διαθέτει ο γνήσιος φιλελευθερισμός στην Ελλάδα, διαθέτει όμως η Αριστερά, αυτή τη στιγμή. Χωρίς ένα έμπρακτο πρόταγμα, όπως το πρόταγμα του σοσιαλισμού,  τα αιτήματα του φιλελευθερισμού για διαρκή επέκταση της ανθρώπινης ελευθερίας, θα μείνουν πάντοτε στο κενό, όπως ένα μωρό (ή ένας ενήλικος) θα πεθάνει μόνο του χωρίς τη συνδρομή της κοινωνίας.

Η (παλιότερη) φιλελεύθερη εντύπωση, (η οποία δημιουργήθηκε από τη σχετική τεχνολογική πρόοδο), ότι η υλική ατομική επέκταση είναι απεριόριστη, διαψεύδεται από το γεγονός της ανηλεούς εκμετάλλευσης στην οποία υποβλήθηκαν οι χώρες- πηγές πρώτων υλών της δυτικής ευημερίας. Η υλική ατομική επέκταση, λοιπόν, δεν μπορεί να είναι απεριόριστη, χωρίς να παράγει δυστυχία. Αυτό που μπορεί να είναι απεριόριστο, και συμβατό με τη μετοχή στην κοινωνία, είναι μόνο η ατομική πνευματική επέκταση και καλλιέργεια: Αυτή η πνευματική αυταξία, υπάρχει στον Ηθικό Φιλελευθερισμό.

Για το λόγο αυτό, έστω σε ψιλή μορφή (υπό την έννοια της ψιλής κυριότητας), άγρυπνη μορφή, ακόμα και η όποια ελεύθερη οικονομία μιας περιοχής, (και οι αλληλέγγυες σχέσεις μεταξύ περιοχών), οφείλει να είναι υπό διαρκή τοπικό (και όχι διεθνή) κοινωνικό έλεγχο, από τη βάση και όχι από την κορυφή της εξουσίας. Αυτό, είναι ένα ζήτημα στο οποίο ο ηθικός φιλελευθερισμός, επηρεάζεται βαθιά από το μήνυμα του σοσιαλισμού.

Προσωπικά, πιστεύω στο ατομικό οικονομικό ταλέντο, γνωρίζω όμως επίσης πως πάρα πολλά ταλέντα συνοδεύονται από το βίτσιο, ότι ο πλούτος αποδεδειγμένα παράγει ψυχολογικό εθισμό και πως πολύ λίγοι από τους κληρονόμους του πολύ μεγάλου πλούτου, είναι καλύτεροι από ταλαντούχους διαχειριστές που θα προάγει η κοινωνία από το δυναμικό της. Έστω, χωρίς να ιδιοποιηθεί 100%  την ατομική τους  περιουσία, της οποίας το ιδιόκτητο υπόλοιπο φυσικά θα είναι φορολογήσιμο στο βαθμό που τα έσοδά τους θα το επιτρέπουν.

Στόχος μιας κοινωνίας, δεν είναι ο διωγμός των μερικά ευκατάστατων πολιτών με στόχο την εξίσωση προς τα κάτω (όπως κάνει π.χ. το Μνημόνιο), αλλά το γίνουν ευκατάστατοι όλοι οι πολίτες, μέσα από την ατομική τους εργασία και φορολόγηση, ιδίως των στο παρόν πολύ εύπορων.  Φυσικά, δεν είναι ούτε και  να ευνοηθούν ξανά οι πολύ πλούσιοι,  από κάποια υπέρογκη κληρονομιά και κοινωνική θέση.  Επίσης, δεν νοείται να υπάρχουν άνθρωποι -και αριστεροί- που κοιμούνται με ήσυχη συνείδηση, έχοντας  40 σπίτια ο καθένας, τη στιγμή που άλλοι, δεν έχουν ούτε που να κοιμηθούν. Σε αυτές τις περιπτώσεις, πρέπει να παρεμβαίνει διορθωτικά το κράτος και να κοινωνικοποιεί εν μείζον μέρει την ατομική ιδιοκτησία, όπως ακριβώς έγινε με τατσιφλίκια.  Για το λόγο αυτό, πρέπει να υπάρχει και ειδική πρόνοια αλλά και δια βίου ευκαιρίες για τους αδυνάτους, τουλάχιστον μέχρι να αποκτήσουν όλοι ίσες δυνατότητες για συμμετοχή στη διαχείριση της οικονομίας και του μηχανισμού του κράτους. Μόνο έτσι μπορεί να υπάρξει αληθινή αξιοκρατία – μια λέξη που η συστημική προπαγάνδα και η ξύλινη γλώσσα, έχουν στερήσει άδικα από τα αγωνιστικά κινήματα. Αυτές οι δραστικές παρεμβάσεις, που ενυπάρχουν στο επαναστατικό κέλευσμα του σοσιαλισμού, είναι που του δίνουν και την έλξη του στις μάζες, οι οποίες βιώνουν στο πετσί τους την αδικία.

Ο σοσιαλισμός, δηλαδή ο¨κοινωνικισμός¨ στα ελληνικά, υπενθυμίζει στο φιλοσοφικό Άτομο (όπως το ορίζει η αρχαία και νεότερη φιλελεύθερη φιλοσοφία) ή στο θεολογικό Πρόσωπο (όπως το ορίζει η αρχαία θεολογία), ότι αποτελεί μέρος της κοινωνίας και όχι μόνο φίλο ή λάτρη του εγώ του ή των δεισιδαιμονιών και των αγωνιών του εγώ του. Ο σοσιαλισμός, επαναφέρει στο ιστορικό προσκήνιο, την έννοια του κοινωνικά Όλου, χωρίς το οποίο δεν μπορεί να ολοκληρωθεί η ανθρώπινη οντότητα ούτε να βοηθηθεί κάθε αγωνία στην διαρκή πορεία προς την ατομική και κοινωνική ελευθερία. Η απάτη την οποία επιδέξια καλλιέργησε η σύγχρονη προπαγάνδα πάνω στην πλάνη αιώνων (και στην οποία έπεσε και η εφαρμογή του σοσιαλισμού αλλά και πολλοί φιλελεύθεροι φιλόσοφοι), ήταν πως ένα απρόσωπο κοινωνικά Όλον, ζητούσε την απόλυτη υποταγή του Ενός. Αυτό όμως είναι εντελώς λάθος: Το αίτημα του σοσιαλισμού, όπως και του αρχικού χριστιανισμού, αλλά και του Ηθικού Φιλελευθερισμού, είναι πως η επίτευξη τουΌλου είναι στα χέρια του καθενός, γίνεται για χάρη του καθενός και είναιαδύνατη χωρίς την προσωπική συνεισφορά όλων των ανθρώπων με την ατομική διαφοράτου καθενός να ξεχωρίζει, μέσα στο μωσαϊκό της κοινωνίας.

Στην τωρινή ιστορική συγκυρία, η φοβερή κορύφωση του μίσους των ισχυρών προς τους αδυνάτους αλλά και προς το περιβάλλον και τη δημοκρατία, επιτείνει την ανάγκη για μια κατανόηση: Ο φιλελευθερισμός, είναι σαν ένα αδύναμο πουλάκι, το οποίο έχει, για να αναπτυχθεί, ανάγκη από ένα καταφύγιο. Το καταφύγιο αυτό, είναι μόνο η κοινωνία και το κράτος δικαίου. Για να επιζήσει η κοινωνία, οι προεξάρχουσες και αδιαμφισβήτητες αρχές της εποπτείας (όχι του στραγγαλισμού) της ατομικής οικονομικής ευκαιρίας και δράσης, της διαρκούς και εκτεταμένης ανακατανομής του πλούτου μέσα από τον επανακαθορισμό της αξίας της εργασίας της βάσης της παραγωγής και της ακατάπαυστης προσοχής προς τις ανάγκες των αδυνάτων, είναι αυτές που επέζησαν μέσα στη μαχόμενη Αριστερά και στο σοσιαλισμό.

Σε κάθε υγιή κοινωνία, το επιστημονικό και καλλιτεχνικό ταλέντο, η ψυχική πίεση και ο κίνδυνος της εργασίας, πρέπει να στηρίζονται καλά οικονομικά και να δέχονται δώρα, αφού πρώτα εξασφαλισθεί η ευμάρεια των πολλών. Ο μύθος του «απόλυτα ελεύθερου οικονομικού μοντέλου», ότι το ταλέντο πρέπει να ζει στην υπερβολική χλιδή και η ¨καινοτομία¨ να διατιμάται όσο υψηλά θέλει κάποιος, αποδείχτηκε αντικοινωνική παραφροσύνη: Τα μεγαλύτερα επιστημονικά και καλλιτεχνικά επιτεύγματα στο δέκατο ένατο και εικοστό αιώνα έγιναν, από ανθρώπους που ξεκίνησαν απαθείς απέναντι στον μεγάλο πλούτο ή απλά ευκατάστατους ή ικανούς να ζήσουν και εάν ελάχιστοι πλούτισαν, αυτό δεν φαίνεται να επηρέασε θετικά ή αρνητικά τη δράση τους. Μάλιστα, η δωροδοκία των ικανών επιστημόνων, φαίνεται πως κάποτε  ανέστειλε το ταλέντο τους και αποτελεί τροχοπέδη στην ανεξάρτητη από συμφέροντα έρευνα.

Επίσης, οι συλλογικές μορφές οργάνωσης της οικονομίας και η επιστημονική οργάνωση της κολεκτιβιστικής παραγωγής περιοχών ή κρατών, πρέπει να έχουν την ευκαιρία να αναδείξουν την παράλληλη δική τους αξία μέσα στην κοινωνία, κοινωνική και οικονομική, χωρίς το άγχος της δίωξης από τους ανταγωνιστές τους και χωρίς την αγωνία της προσβολής των συλλογικών οικοδομημάτων  από ξένους εισβολείς. Για το λόγο αυτό, είναι αναγκαία η περιστολή της δικτατορίας της «ελεύθερης» αγοράς, η οποία μόνο ελεύθερη και ανταγωνιστική δεν είναι, όταν βασίζεται στη συστημική εύνοια προς τις μεγάλες επιχειρήσεις, στην ετεροβαρή εκμετάλλευση των φτωχών λαών και στην σκόπιμη υπονόμευση του δημόσιου τομέα, μέσα από το διορισμό ανικάνων, με αποτέλεσμα αρχικά τη φυγή πολλών ικανών προς τον ιδιωτικό τομέα και τελικά την εκποίηση ενός δημοσίου αγαθού στον ιδιώτη. Άλλωστε, μέρος της αντιδογματικής ουσίας κάθε ιδεολογίας (του Ηθικού Φιλελευθερισμού εν προκειμένω) που πρεσβεύει την ατομική ελευθερία και την ανάγκη για σφαιρική, μη δογματική, αντίληψη της αλήθειας, πρέπει να είναι και η  πιθανότητα μια άλλη ανθρωπιστική θεωρία (ο σοσιαλισμός ή κάποια μορφή του στην μετα-τεχνολογική εποχή), να είναι καταλληλότερη για τη πρόοδο μέρους της κοινωνίας ή ολόκληρης της κοινωνίας.

Για όλους αυτούς τους λόγους, για την προστασία του κάθε ανθρώπινου πλάσματος, αυτοί που πρώτοι θα όφειλαν να πυκνώσουν τα κινήματα, είναι οι φιλελεύθεροι ριζοσπάστες: Είναι οι πολίτες για τους οποίους οι λέξεις συνέπεια και πιστότητα, έχουν σχεδόν μεταφυσική αξία, η οποία όμως μπορεί να ριζώσει  κοινωνικά μόνο μέσα από τη διαχρονική αγωνιστικότητα των ελληνικών κινημάτων. Είναι επίσης οι πολίτες που έχουν την κοινωνική πείρα να στελεχώσουν και να συνδράμουν επιπλέον επιστημονικά τα αριστερά και τα αυτόνομα κινήματα, τα οποία  είναι ο χώρος ζύμωσης της δικαιολογημένης οργής των αδικημένων, χωρίς όμως να χαθεί η φλόγα της απονομής δικαιοσύνης, της πάταξης της αδικίας και της ροπής προς μια πολύ πιο δίκαιη και άμεσα δημοκρατική κοινωνία.

Αυτού του είδους οι κοινωνικές συμμαχίες, επέτρεψαν σε πολλά κράτη, σκανδιναυικά και όχι μόνο, να οικοδομήσουν ένα βιώσιμο κοινωνικό σχήμα, με υψηλή φορολογία στα πολύ υψηλά ατομικά εισοδήματα και εκτεταμένο και  ασυναγώνιστα ποιοτικό, διότι ήταν βαθιά αξιοκρατικό, δημόσιο. Αυτό που δεν πέτυχαν αυτά τα κράτη, ήταν ότι συμβιβάστηκαν με κάποιες κατακτήσεις, και δεν αντιλήφθηκαν πως η προσπάθεια για ελευθερία είναι μόνιμη και διαρκής. Και αυτή η διαρκής ανανέωση, είναι η μοναδική συνεισφοράτου ριζοσπαστικού, σοσιαλιστικού -όχι του σοσιαλδημοκρατικού- οράματος στην πραγματική ζωή. Το αποτέλεσμα του συμβιβασμού τους, είναι τώρα, δομές μοναδικής ποιότητας, να υποχωρούν μπροστά στην απάνθρωπη, ψευδεπίγραφη, σκοτεινή και ανθρωποκτόνα αίρεση της ανθρώπινης δολιότητας, τον νέο¨φιλελευθερισμό.

Η Ελλάδα, εκατόν δέκα χρόνια μετά την πρώτη συμμαχία φιλελεύθερων ριζοσπαστών και σοσιαλιστών,  έχει την ευκαιρία να ολοκληρώσει επιτέλους ένα βήμα εθνικής απελευθέρωσης και μαζί κοινωνικής δικαιοσύνης, χωρίς λαϊκισμό.

Ίσως πάρει άλλο έναν αιώνα μέχρι να έχει άλλη μια.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Current ye@r *