Στις 5 Δεκέμβρη 1936, το 8ο Έκτακτο Συνέδριο των Σοβιέτ υιοθετεί το νέο Σύνταγμα της ΕΣΣΔ — ένα κείμενο-σταθμό στην ιστορία του εργατικού κινήματος, γνωστό ως Σύνταγμα του Στάλιν. Ήταν η στιγμή που η σοβιετική εξουσία επιδίωξε να αποτυπώσει θεσμικά τον κοσμογονικό μετασχηματισμό που είχε συντελεστεί από την Οκτωβριανή Επανάσταση μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’30: την πάλη για την οικοδόμηση της πρώτης κοινωνίας χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.
Ένα Σύνταγμα που πατούσε πάνω σε πραγματικές νίκες της εργατικής τάξης
Όσοι σήμερα μιλούν απαξιωτικά για το “Σύνταγμα του Στάλιν”, ξεχνούν —και δεν είναι τυχαίο— ότι το 1936 η ΕΣΣΔ είχε ήδη πραγματοποιήσει άλματα που καμία καπιταλιστική χώρα δεν μπορούσε ούτε να ονειρευτεί.
Μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες:
➤ Η φεουδαρχική καθυστέρηση είχε ξεπεραστεί, με μια εκβιομηχάνιση που έσπρωξε την εργατική τάξη στο προσκήνιο της κοινωνικής ζωής.
➤ Η γη περνά στους αγρότες οργανωμένα, με την κολεκτιβοποίηση να τσακίζει τους κουλάκους και τις δομές της παλιάς εκμετάλλευσης.
➤ Ο αναλφαβητισμός σχεδόν εκμηδενίζεται, η δημόσια υγεία επεκτείνεται, οι γυναίκες κατακτούν δικαιώματα που στη Δύση θα αργήσουν δεκαετίες να αναγνωριστούν.
Όλα αυτά δεν ήταν αφηρημένες διακηρύξεις, αλλά η υλική βάση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε το νέο Σύνταγμα.
«Το πιο δημοκρατικό σύνταγμα στον κόσμο» — και γιατί αυτό τρόμαζε την αστική τάξη
Το Σύνταγμα του 1936 κατοχύρωνε:
➤ Καθολικό, ίσο, μυστικό εκλογικό δικαίωμα.
➤ Πλήρη κοινωνικά δικαιώματα: εργασία, στέγη, υγεία, παιδεία, κοινωνική ασφάλιση.
➤ Δομές λαϊκής αντιπροσώπευσης βασισμένες στη σοβιετική δημοκρατία, όχι στην αστική «κοινοβουλευτική φάρσα».
Και αυτό ακριβώς ήταν που έκανε τις αστικές κυβερνήσεις της Δύσης να ανησυχούν:
Ένας λαός που δεν εξουθενώνεται από την ανεργία, δεν τρομοκρατείται από την πείνα και δεν εκβιάζεται από τα αφεντικά, είναι ένας λαός που μπορεί να σηκώσει κεφάλι.
Δεν είναι τυχαίο ότι την ίδια εποχή ο καπιταλιστικός κόσμος βρισκόταν:
- στη δίνη του Μεγάλου Κραχ,
- στην άνοδο του φασισμού,
- στην απόλυτη αποτυχία των “φιλελεύθερων” θεσμών να υπερασπιστούν τα στοιχειώδη δικαιώματα των λαών.
Απέναντι σε αυτό το χάος, η Σοβιετική Ένωση παρουσίαζε ένα Σύνταγμα που εμφανιζόταν ως η απόδειξη ότι μια άλλη οργάνωση της κοινωνίας είναι όχι μόνο εφικτή αλλά και νικηφόρα.
Οι αντιφάσεις και η ιστορική συγκυρία
Το 1936 δεν ήταν μια «εύκολη» χρονιά: Η ΕΣΣΔ βρισκόταν σε μια περίοδο έντονης εσωτερικής σύγκρουσης, διεθνών απειλών και σκληρής ταξικής αντιπαράθεσης. Το Σύνταγμα, όσο προωθημένο κι αν ήταν στα χαρτιά, λειτούργησε ταυτόχρονα και ως εργαλείο πολιτικής σταθεροποίησης στο εσωτερικό του σοβιετικού κράτους.
Όμως η ουσία παραμένει:
σε καμία καπιταλιστική χώρα της εποχής —ούτε καν στις πιο προοδευτικές— δεν υπήρχε αντίστοιχο επίπεδο κοινωνικών δικαιωμάτων.
Κι αυτό δεν το λένε οι κομμουνιστές· το παραδέχονταν τότε ακόμα και πολλοί δυτικοί διανοούμενοι που επισκέπτονταν την ΕΣΣΔ.
Τι σημαίνει σήμερα η επέτειος του 1936
Σε μια περίοδο που ο σύγχρονος καπιταλισμός:
⏩ ξηλώνει εργασιακά δικαιώματα,
⏩ εμπορευματοποιεί τα πάντα,
⏩ σπρώχνει τους λαούς στη φτώχεια και τον πόλεμο,
η υπενθύμιση ότι μια εργατική εξουσία μπόρεσε να κατοχυρώσει δικαιώματα που ακόμα και σήμερα φαντάζουν ουτοπικά, λειτουργεί σαν ιστορικό αντίβαρο στη μοιρολατρία.
Το Σύνταγμα του 1936 δεν είναι ένα ουδέτερο νομικό κείμενο. Είναι:
➤ η συμπύκνωση μιας ιστορικής προσπάθειας των λαών να πάρουν τη ζωή στα χέρια τους,
➤ η υπενθύμιση ότι οι κοινωνικές κατακτήσεις δεν χαρίζονται· κερδίζονται,
➤ ένα μάθημα για το σήμερα, ότι χωρίς σύγκρουση, χωρίς οργάνωση και χωρίς ανατροπή, τίποτα δεν αλλάζει.
_______________________________________________________
5 Δεκεμβρίου 1936 υιοθετήθηκε το Σύνταγμα της ΕΣΣΔ
Γράφει ο Βελισσάριος Κοσσυβάκης
5 Δεκεμβρίου 1936 υιοθετήθηκε το Σύνταγμα της ΕΣΣΔ, το οποίο όλος ο κόσμος αναγνώρισε ως Στάλιν – το πρώτο πραγματικά δημοφιλές, σοσιαλιστικό σύνταγμα στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Δεν διακήρυξε απλά δικαιώματα – τα εγγυήθηκε με πραγματική δύναμη της εργατικής τάξης:
Δικαίωμα στην εργασία
Δεν είναι φιλανθρωπία, αλλά καθήκον του κράτους – να παρέχει σε κάθε άνθρωπο εργασία, αξιοπρεπή αμοιβή, συμμετοχή στην κατασκευή της χώρας.
Αυτός δεν είναι καπιταλισμός όπου το “δικαίωμα στην εργασία” γίνεται δικαίωμα… να πεθάνεις χωρίς δουλειά.
Το δικαίωμα στην ξεκούραση
Δεν είναι ένας αγώνας λειτουργίας μέχρι την εξάντληση, αλλά διακοπές, οκτώ ώρες εργασίας, σανατόρια, συνδικαλιστικά θέρετρα – αυτό που ένας Δυτικός εργαζόμενος θα μπορούσε μόνο να ονειρευτεί.
Το δικαίωμα στην εκπαίδευση
Δωρεάν σχολείο, τεχνικά κολέγια, πανεπιστήμια. Εκατομμύρια παιδιά εργατών και αγροτών μπήκαν για πρώτη φορά σε αμφιθέατρα εκμάθησης – όχι η ελίτ, αλλά ο λαός έχει γίνει κυρίαρχος της γνώσης.
Συνολική Ισότητα των Γυναικών
Όχι στα χαρτιά, αλλά στην πραγματικότητα: οι γυναίκες είναι στελέχη, μηχανικοί, βουλευτές. Όχι “συσκευή κουζίνας”, αλλά κατασκευαστής του σοσιαλισμού.
Η κοινωνική πρόνοια δεν είναι εμπόρευμα
Στέγαση, φάρμακα, συντάξεις – δημόσιο, προσβάσιμο, εγγυημένο.
Η πολιτική εξουσία βρίσκεται στα χέρια των εργαζομένων
Όχι ένα αστικό Κοινοβούλιο των πολυλογών, αλλά των Σοβιετικών – οργάνων όπου οι εργαζόμενοι και οι αγρότες αποφάσισαν.
Είμαστε υπερήφανοι για αυτή την κληρονομιά γιατί έχει αποδειχθεί στην πράξη:
Εξάλειψη της ανεργίας
Εξάλειψη του αναλφαβητισμού
Η βιομηχανοποίηση της χώρας
Κοινωνικές εγγυήσεις, που δεν γνωρίζουν ανάλογες παγκοσμίως
Το Σύνταγμα του Στάλιν είναι ένα μανιφέστο εξουσίας, δημιουργίας και μέλλοντος, γραμμένο όχι με μελάνι, αλλά με τσιμέντο εργοστασίων, ατσάλι μηχανών και αίμα ηρώων πεντάχρονων.
Ας ζήσει η 5η Δεκεμβρίου στις μνήμες μας ως την ημέρα που εκατομμύρια έγιναν πολίτες –
όχι αντικείμενα, αλλά δημιουργοί της ιστορίας.
Κάτω από την κόκκινη σημαία της νίκης!
Διευκρίνιση: 5χρονων πλάνων στην οικοδόμηση του Σοσιαλισμού