Αμαρτωλή Βασιλεία

Του Γιάννη Βαρουφάκη– HOT DOC

Οταν ένας σεισμός αναδεικνύει το σαθρό καθεστώς ελάχιστων προδιαγραφών δόμησης, η πολιτεία σπεύδει να αλλάξει τους νόμους και τις διαδικασίες για να μην επαναληφθεί το κακό. Θα περίμενε κανείς να δει, μετά το 2008, κάτι αντίστοιχο στο ρυθμιστικό πλαίσιο ελέγχου των τραπεζιτών. Πράγματι, αν θέσει κάποιος αυτό το ζήτημα στις πολιτικές ηγεσίες του κόσμου, θα λάβει την απάντηση ότι, όντως, κάτι αντίστοιχο συνέβη: εκπονήθηκε σύνολο νέων, «δρακόντιων» παγκόσμιων κανόνων για τις τράπεζες – η γνωστή και ως Βασιλεία 3, μια συνθήκη που ήρθε να αντικαταστήσει τη Βασιλεία 2, το νομικό καθεστώς που έθετε περιορισμούς στους τραπεζίτες προ του 2008.

Όποιος διαβάζει τον διεθνή οικονομικό Τύπο δεν μπορεί παρά να έχει διαπιστώσει ότι οι τραπεζίτες δεν χάνουν ευκαιρία να διαμαρτυρηθούν για το ότι η Βασιλεία 3 το «παρακάνει». Ότι τους θέτει τόσο πολλούς περιορισμούς που οι τράπεζες «ασφυκτιούν». Ότι πήγαμε από ένα καθεστώς χαλαρής επιτήρησης (Βασιλεία 2) σε ένα καθεστώς τυραννικό απέναντι στις τράπεζες, που τις αποτρέπει από το να δανείζουν, με αποτέλεσμα η πολλή «ρύθμιση» να εντείνει την κρίση. Περιληπτικά, οι τραπεζίτες ενίστανται ότι το ρυθμιστικό πλαίσιο της Βασιλείας 3 είναι πολύ «σκληρό», ότι η «σκληρότητα του» κάνει κακό στην πραγματική οικονομία, και ότι είναι πολύ περίπλοκο.

Ποια είναι η πραγματικότητα; Καταρχάς, οι τράπεζες πάντα παίρνουν ρίσκα. Όταν τα στοιχήματα που βάζουν τους «βγαίνουν» περισσότερο απ’ ό,τι δεν τους «βγαίνουν», τότε κερδίζουν. Όταν συμβαίνει το αντίθετο, οι ζημίες τους απορροφούνται από τα ίδια κεφάλαια των τραπεζών, τα οποία μειώνονται όσο μεγαλύτερες είναι οι ζημίες. Εάν οι ζημίες είναι μεγαλύτερες των διαθέσιμων κεφαλαίων μιας τράπεζας, τότε έχουμε πτώχευση της. Καθώς όμως το κλείσιμο μιας τράπεζας είναι αδιανόητο (λόγω του αντίκτυπου που θα είχε στην υπόλοιπη οικονομία), τότε τα σπασμένα τα πληρώνει ο αθώος φορολογούμενος. Προφανώς οι πολίτες έχουν ιερό καθήκον να απαιτούν από τις τράπεζες (α) να μην παίρνουν μεγάλα ρίσκα, και (β) να κρατάνε στα σεντούκια τους κεφάλαια ικανά για να απορροφούν τις όποιες ζημίες τους.

Ερώτημα: Είναι πράγματι ασφυκτικοί οι κανόνες που θα επιβάλει, από το… 2019, η Βασιλεία 3, όπως ισχυρίζονται οι τραπεζίτες; Μια ματιά στους κανόνες αυτούς απαντά στο ερώτημα μας. Ας δούμε τους περιορισμούς ως προς τα ρίσκα (τον βαθμό επικινδυνότητας «στοιχημάτων») που επιτρέπει η Βασιλεία 3 στους τραπεζίτες για (α) αγορές κρατικών ομολόγων, (β) χορηγίες στεγαστικών δανείων, και (γ) τοξικά παράγωγα τύπου CDO και CDO Squared (δηλαδή τις τρεις «πηγές» της σημερινής κρίσης του τραπεζικού συστήματος, μετά από την πτώση των τιμών των ομολόγων, τη θεαματική αύξηση του αριθμού των στεγαστικών που δεν εξυπηρετούνται και την καθίζηση των τιμών των Παραγώγων που είχαν αγοράσει σωρηδόν οι τράπεζες).

Κρατικά ομόλογα: Η Βασιλεία 2 επέτρεπε στις τράπεζες να αγοράζουν όσα κρατικά ομόλογα ήθελαν, χωρίς κανέναν περιορισμό, θεωρώντας ότι εμπεριείχαν μηδενικό ρίσκο. Όταν τα ελληνικά ομόλογα έχασαν το 74% της αξίας τους, πριν μερικούς μήνες, ξάφνου αποδείχθηκε ότι η Βασιλεία 2 έσφαλε. Τι ήρθε να προσθέσει, ως νέο περιορισμό, η Βασιλεία 3; Τίποτα απολύτως! Και το 2019, με άλλα λόγια, οι τραπεζίτες θα έχουν, πάλι, το ελεύθερο να αγοράζουν (με χρήματα των καταθετών και δανεικά) όσα κρατικά ομόλογα θέλουν. Ασφυκτικό καθεστώς; Μάλλον όχι.

Στεγαστικά δάνεια: Έστω μια τράπεζα που θέλει να δανείσει στη Μαρία το ιοο% της αγοραίας αξίας ενός διαμερίσματος – μια κίνηση άκρως επικίνδυνη, καθώς αν η Μαρία απολυόταν και η αξία του διαμερίσματος μειωνόταν, η τράπεζα θα έχανε μεγάλα ποσά. Τι ποσό νομίζετε ότι επέβαλε η Βασιλεία 2 στην καλή αυτή τράπεζα να έχει «καβάτζα» σε περίπτωση που η Μαρία απολυθεί και η αξία του διαμερίσματος της πέσει (όπως κι έγινε); Η απάντηση: 86 ευρώ για κάθε 10 χιλιάδες ευρώ δανείου! Ψίχουλα δηλαδή. Να γιατί οι τράπεζες της Ισπανίας και της Ελλάδας είναι σε τέτοια κατάσταση σήμερα, με τόσα δάνεια να μην εξυπηρετούνται, επί ακινήτων η αξία των οποίων κατέρρευσε.

Ωραία. Και η Βασιλεία 3 τι μάθημα πήρε; Πόσα περισσότερα κεφάλαια απαιτεί, από το 2019 μάλιστα, να έχουν οι τράπεζες στην άκρη για ένα τέτοιο επισφαλές στεγαστικό δάνειο; Η απάντηση είναι 12ο ευρώ για κάθε 10 χιλιάδες δανείου. Με άλλα λόγια, μια πτώση της αξίας του ακινήτου μικρότερη του 1,5% συν μια απόλυση, και τα υπόλοιπα κεφάλαια της τράπεζας πλήττονται.

Παράγωγα: Θυμάστε τα τοξικά παράγωγα, τα οποία εν μία νυκτί έχασαν το 90% της αξίας τους; Η Βασιλεία 2 επέβαλε στις τράπεζες να κρατούν στα θησαυροφυλάκια τους 40 ευρώ για κάθε 10 χιλιάδες που είχαν επενδύσει σε εκείνα τα παλιόχαρτα. Έτσι, μια απειροελάχιστη πτώση της αξίας των παραγώγων ήταν ικανή να εξαφανίσει τεράστιο ποσοστό των ιδίων κεφαλαίων τους. Κι η Βασιλεία 3; Πόσο μεγαλύτερο εύρος ασφάλειας απαιτεί από τους τραπεζίτες; Κουραφάξαλα, είναι η απάντηση. Τους ζητά να βάζουν στην άκρη 135 ευρώ για κάθε 10 χιλιάδες επενδύσεων σε τοξικά, 1,4% της αξίας τους να χαθεί, κι η τράπεζα βλέπει τα κεφάλαια της να χτυπούν κόκκινο.

Το εύλογο ερώτημα εδώ τίθεται ως εξής: Γιατί παίρνουν τέτοια ρίσκα οι τραπεζίτες; Χαζοί είναι; Όχι βέβαια. Απλώς, όταν τα στοιχήματα τους αποδίδουν, τότε όσο μεγαλύτερο είναι το ρίσκο που έχουν πάρει τόσο περισσότερα θα είναι τα κέρδη των τραπεζών και τα μπόνους των τραπεζιτών. Λ.χ. αν ένα ευρώ επενδυμένο σε παράγωγο αποδίδει 30 λεπτά στην τράπεζα, κι η τράπεζα δανειστεί 5ο ευρώ για να αγοράσει παράγωγα, το κέρδος της ανέρχεται στα 15 ευρώ (αντί για 3ο λεπτά). Δεδομένου μάλιστα ότι, αν το ρίσκο δεν αποδώσει, πάντα υπάρχει ο φορολογούμενος που θα πληρώσει τα σπασμένα, τότε γιατί να μην δανείζεται ο τραπεζίτης αβέρτα; Είναι σαν να παίζεις στον ιππόδρομο και τα κέρδη να είναι δικά σου ενώ οι ζημίες του κράτους: Γιατί να μην παίζεις μέρα-νύχτα;

Βέβαια για όλα αυτά δεν φταίνε οι τραπεζίτες. Τη δουλειά τους κάνουν. Όμως οι πολιτικοί μας ταγοί, που γράφουν τους κανόνες της Βασιλείας για να ελέγχουν τους τραπεζίτες, είναι κατ’ εξακολούθηση ένοχοι και χωρίς ελαφρυντικά. Το πιο ωραίο μάλιστα είναι ότι, όπως μια οχιά που ζέσταναν στον κόρφο τους και τους δαγκώνει, οι τραπεζίτες έχουν το θράσος να κατηγορούν τους πολιτικούς και τη Βασιλεία ότι τους προκαλούν «ασφυξία εις βάρος της πραγματικής οικονομίας»!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Current ye@r *