Ελλάδα: Το τέλος του δρόµου για τους πρόσφυγες, τους αιτούντες άσυλο και τους µετανάστες

«Στη Συρία πεθαίνεις µια φορά, εδώ πεθαίνεις ξανά και ξανά… Κοιµόµαστε έξω και φοβόµαστε τις ρατσιστικές επιθέσεις».

Σύρος αιτών άσυλο στην Αθήνα µιλά στη ∆ιεθνή Αµνηστία τον Οκτώβριο του 2012.

Κάθε χρόνο, δεκάδες χιλιάδες παράτυποι µετανάστες και αιτούντες άσυλο διασχίζουν τα σύνορα της Ελλάδας αναζητώντας στέγη, καταφύγιο ή απλώς µια καλύτερη ζωή µέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ελάχιστοι από αυτούς τα βρίσκουν στην Ελλάδα.
Οι µετανάστες, οι αιτούντες άσυλο και οι πρόσφυγες στην Ελλάδα είναι πολύ εκτεθειµένοι σε µια σειρά καταπατήσεων ανθρωπίνων δικαιωµάτων. Η Ελλάδα εξακολουθεί να µην διαθέτει ένα δίκαιο και αποτελεσµατικό σύστηµα ασύλου, και οι
αιτούντες άσυλο αντιµετωπίζουν µεγάλα εµπόδια απλώς και µόνο για να καταγραφεί το άιτηµά τους. Όσοι δεν είναι σε θέση να αποδείξουν ότι έχουν κάνει αίτηση για άσυλο, αντιµετωπίζουν σύλληψη και κράτηση ή απέλαση, καθώς είναι κοινή πρακτική στην
Ελλάδα να κρατούνται οι αιτούντες άσυλο και οι µετανάστες που δεν έχουν στην κατοχή τους νοµιµοποιητικά έγγραφα. Οι κρατούµενοι συχνά κρατούνται σε κακές ή απάνθρωπες συνθήκες και µπορεί να µαραζώνουν στο κελί για παρατεταµένο χρονικό
διάστηµα.

Η έλλειψη θέσεων σε δοµές υποδοχής σηµαίνει ότι πολλοί αιτούντες άσυλο και ασυνόδευτα παιδιά µένουν άστεγοι, ή αναγκάζονται να ζουν σε άθλια καταλύµατα.
Επιπλέον, µια νέα απειλή είναι η δραµατική αύξηση του αριθµού των ρατσιστικώνεπιθέσεων από µέλη ακροδεξιών οµάδων.

Άφιξη στην Ελλάδα

Η κύρια χερσαία οδός εισόδου στην Ελλάδα και εποµένως στην Ευρωπαϊκή Ένωση(ΕΕ) είναι η διάσχιση του ποταµού Έβρου από την Τουρκία. Το 2012, ωστόσο, οαριθµός των µεταναστών και αιτούντων άσυλο που αφίχθηκαν από αυτήν την οδόµειώθηκε πολύ, ενώ οι θερινές αφίξεις µέσω θαλάσσης αυξήθηκαν σηµαντικά.
Τον Νοέµβριο του 2012, κατασκευαζόταν φράχτης µήκους 10,5 χλµ. κατά µήκος του τµήµατος των ελληνοτουρκικών συνόρων όπου είχε καταγραφεί ο µεγαλύτερος αριθµός αφίξεων (επειδή τα σύνορα σε αυτό το τµήµα είναι χερσαία και όχι πάνω στον ποταµό Έβρο).

Η ∆ιεθνής Αµνηστία πιστεύει ότι ο φράχτης είναι ασύµβατος µε το δικαίωµα να αναζητά και να απολαµβάνει κανείς άσυλο από δίωξη, και ότι θα οδηγήσει στην παραβίαση αυτού του δικαιώµατος, καθώς θα εµποδίζει ανθρώπους που αναζητούν
διεθνή προστασία να φτάσουν στην Ελλάδα.
Πολλοί από όσους αφίχθηκαν το 2012 µέσω θαλάσσης, σε νησιά όπως η Λέρος, η Λέσβος, η Σύµη, η Σάµος και το Φαρµακονήσι, προσπαθούσαν να ξεφύγουν από τησύγκρουση στη Συρία. Ανάµεσά τους ήταν πολλές οικογένειες µε µικρά παιδιά. Παρά το
γεγονός αυτό, οι νεοαφιχθέντες κρατήθηκαν –και εξακολουθούν να τίθενται υπό κράτηση – σε αστυνοµικά τµήµατα σε συνωστισµένες, συχνά ανθυγιεινές συνθήκες ήδεν τους παρασχέθηκε απολύτως κανένα κατάλυµα.

Απωθήσεις και ανασφαλείς διασχίσεις των συνόρων

Μερικοί άνθρωποι που προσπάθησαν να εισέλθουν στην Ελλάδα διασχίζοντας τονποταµό Έβρο, είπαν στη ∆ιεθνή Αµνηστία ότι οι ελληνικές αρχές τους είχαν απωθήσει πίσω στην Τουρκία.

Τον Ιούνιο του 2012, σύµφωνα µε αναφορές, µια βάρκα που µετέφερε επτά Σύριους βυθίστηκε από σκάφος της ελληνικής αστυνοµίας. Ο Ν., από το Χαλέπι της Συρίας, περιέγραψε στη ∆ιεθνή Αµνηστία τον Οκτώβριο του 2012 πώς η βάρκα τους έφτασε
µέχρι τη µέση του ποταµού, όπου υποτίθεται πως αρχίζουν τα ελληνικά σύνορα, και τότε ήρθε η ελληνική αστυνοµία µε ένα περιπολικό σκάφος και άρχισε να σπρώχνει τη φουσκωτή βάρκα τους πίσω προς την Τουρκία. Μετά ένας αστυνοµικός τρύπησε µε
µαχαίρι το πλαστικό κέλυφος της βάρκας, η οποία στη συνέχεια βούλιαξε, αφήνοντας τους επιβαίνοντες να κολυµπήσουν µέχρι την τουρκική όχθη.

Ο Φ., ένας άλλος Σύρος 31 ετών, είπε ότι τον Αύγουστο µια οµάδα 11 ανθρώπων από τη Συρία, µεταξύ των οποίων οικογένειες µε παιδιά, διέσχισε τον Έβρο και εισήλθε στην Ελλάδα. Είπε ότι περπάτησαν µέχρι ένα κοντινό χωριό όπου, γύρω στις 7 π.µ., η
αστυνοµία τους συνέλαβε και τους κράτησε στην αυλή ενός αστυνοµικού τµήµατος µαζί µε άλλους ανθρώπους, περίπου 40 συνολικά. Τα µεσάνυχτα, οι αστυνοµικοί τους µετέφεραν όλους µε λεωφορεία πίσω στο ποτάµι και τους φόρτωσαν σε δύο βάρκες. Οι αστυνοµικοί κατεύθυναν τις βάρκες στη µέση του ποταµού και υποστήριξε ότι δύο ένοπλοι αστυνοµικοί τους πέταξαν όλους στο ποτάµι, χωρίς σωσίβια. Όταν κατάφεραν να βγουν απέναντι στην τουρκική όχθη, µπόρεσε να µετρήσει µόνο 25 από τους 40
ανθρώπους που είχαν φέρει στο ποτάµι οι αστυνοµικοί.

Ο Φ. έκανε άλλη µία απόπειρα να εισέλθει στην Ελλάδα, αυτή τη φορά από τα νησιά. Μοιράστηκε την ίδια βάρκα από την Τουρκία µε τον Χ., επίσης αιτούντα άσυλο από τη Συρία, 21 ετών, ο οποίος εξήγησε πώς έφυγε από τη Συρία για να αποφύγει να
σκοτώσει ή να σκοτωθεί. «Θα σκότωνες ένα µωρό;» ρώτησε. «Το είδα αυτό νασυµβαίνει όταν ήµουν στρατιώτης και έφυγα όταν µε κάλεσαν ξανά».

Ο Χ. περιέγραψε ως εξής πώς έφτασαν στο αποµακρυσµένο Φαρµακονήσι: «Ήµαστε 27 άνθρωποι στη βάρκα, ανάµεσά µας τρεις οικογένειες, µε τρία µωρά… Μας πήγαν στο Φαρµακονήσι Τούρκοι διακινητές, που µας πέταξαν στη θάλασσα χωρίς τίποτα,
µόνο µε τα σωσίβιά µας.»

Ο Φ. περιέγραψε τις συνθήκες στο Φαρµακονήσι, όπου δεν υπάρχει τίποτε, παρά µόνο ένα στρατιωτικό φυλάκιο: «Ήµαστε 100 άνθρωποι, αναγκαστήκαµε να κοιµόµαστε στο έδαφος χωρίς κρεβάτια ή έστω ένα στρώµα… δεν υπήρχαν τουαλέτες». Μια µέρα
αποφάσισαν να διαµαρτυρηθούν για την κακή, ακατάλληλη τροφή και τις συνθήκες διαβίωσής τους. «Αρχίσαµε απεργία πείνας. Σε απάντηση, οι στρατιώτες άρχισαν να πυροβολούν για να µας τροµάξουν και να µας εκφοβίσουν. Έριξαν µε τα όπλα τους τρεις φορές στο έδαφος και δύο στον αέρα, δυο µέτρα µακριά µας. Τα µωρά έκλαιγαν,  ήµαστε τροµαγµένοι, φοβόµαστε για τη ζωή µας, ιδίως καθώς ερχόµαστε και οι ίδιοι από εµπόλεµη ζώνη.»

Καµία ασφάλεια χωρίς χαρτιά

Σύµφωνα µε το διεθνές δίκαιο, περιλαµβανοµένου του δικαίου της ΕΕ, η Ελλάδα έχειυποχρεώσεις να τηρεί, να σέβεται, να προστατεύει και να εκπληρώνει τα ανθρώπινα δικαιώµατα όλων των µεταναστών, των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων που
φτάνουν στη χώρα, µε όποιον τρόπο και αν έρχονται. Αυτό σηµαίνει ότι οι αιτούντες άσυλο πρέπει, για παράδειγµα, να είναι σε θέση να καταθέτουν την αίτησή τους και να έχουν πρόσβαση σε µια δίκαιη και αποτελεσµατική διαδικασία για να διαπιστωθεί αν
δικαιούνται ή όχι διεθνή προστασία.

Στην ουρά στην Πέτρου Ράλλη

Τον Ιανουάριο του 2012, εκπρόσωποι της ∆ιεθνούς Αµνηστίας συνάντησαν τους δεκάδες αιτούντες άσυλο που σχηµατίζουν ουρά τις πρώτες πρωινές ώρες ενός Σαββάτου στη Λεωφόρο Πέτρου Ράλλη στην Αθήνα, έξω από την Αστυνοµική ∆ιεύθυνση Αλλοδαπών Αττικής, οι οποίοι ήλπιζαν να καταγράψουν οι αρχές τις αιτήσειςτους για άσυλο. Άνδρες και γυναίκες ήταν καθισµένοι ή ξαπλωµένοι στη λάσπη και τα σκουπίδια, µερικοί βρίσκονταν εκεί επί δύο ή περισσότερες ηµέρες. Αυτοί οι άνθρωποι
σχηµάτιζαν ουρά στο πλαίσιο µιας εβδοµαδιαίας ιεροτελεστίας – για την πιθανότητα να είναι ένας από τους περίπου 20 αιτούντες που δέχονται οι ελληνικές αρχές κάθε Σαββάτο πρωί.

Είναι τέτοια η απελπισία στην ουρά, που µπορεί να ξεσπάσουν καυγάδες καθώς οι άνθρωποι διαγκωνίζονται για µια θέση. «Μερικές φορές καταλήγουν στο νοσοκοµείο»,  είπε ένας άνδρας από το Μπανγκλαντές.

Ένας αιτών άσυλο από τη Λαϊκή ∆ηµοκρατία του Κονγκό περιέγραψε πώς περίµενε ήδη τέσσερα µερόνυχτα. «Μέρα και νύχτα εδώ, στο έδαφος, στο κρύο και τη βροχή,  περιµένουµε υποµονετικά και µετά µας διώχνουν. Γιατί δέχονται µόνο 20 άτοµα;»
Οι υπόλοιποι διώχνονται χωρίς χαρτιά και κινδυνεύουν µε κράτηση και απέλαση. Αυτός ο κίνδυνος έχει αυξηθεί από τον Αύγουστο του 2012, όταν εντάθηκαν οι αστυνοµικές επιχειρήσεις-σκούπα εναντίον των παράτυπων µεταναστών. Αυτές οι επιχειρήσεις, σε συνδυασµό µε την πολύ περιορισµένη πρόσβαση στις διαδικασίες ασύλου, σηµαίνουν ότι όποιος δεν διαθέτει «ροζ κάρτα» (ένα έγγραφο που αποδεικνύει ότι το αίτηµα ασύλου έχει καταγραφεί) κινδυνεύει να τεθεί υπό κράτηση και πιθανώς να απελαθεί χωρίς να έχει καταγραφεί το αίτηµα ασύλου του, πόσο µάλλον να έχει εξεταστεί πλήρως και δίκαια, καθώς τα άτοµα που κρατούνται για λόγους µετανάστευσης επίσης αντιµετωπίζουν πολυάριθµα εµπόδια για να καταθέσουν αίτηση για άσυλο.

∆εν είχε υπάρξει βελτίωση κατά τον χρόνο µεταγενέστερης επίσκεψης της ∆ιεθνούς Αµνηστίας στην Πέτρου Ράλλη τον Οκτώβριο του 2012. Ο Χ. από τη Συρία είπε ότι προσπαθούσε επί πέντε εβδοµάδες να καταθέσει αίτηση, και ότι πολλοί άνθρωποι που γνώριζε είχαν απλώς παρατήσει την προσπάθεια. Ο ίδιος,  µαζί µε πολλούς άλλους, παραπονέθηκε ότι «τώρα έρχονται και µας βρίσκουν
άνθρωποι και µας ζητούν µέχρι και €700 για να µας εξασφαλίσουν µια θέση, πάντακάτω από τη µύτη των περίπου 20 αστυνοµικών που στέκονται παραδίπλα».
Αναγκάστηκε να παλέψει για τη θέση του στην ουρά και τραυµατίστηκε, αλλά κατάφερε να καταθέσει την αίτησή του το επόµενο πρωί.

Αρχή της µη επαναπροώθησης

Η Ελλάδα είναι υποχρεωµένη σύµφωνα µε το διεθνές δίκαιο να σέβεται την αρχή της µη επαναπροώθησης, σύµφωνα µε την οποία κανείς δεν πρέπει να επιστρέφεται σε οποιαδήποτε χώρα ή επικράτεια όπου θα αντιµετώπιζε πραγµατικό κίνδυνο δίωξης ή άλλων µορφών σοβαρής βλάβης. Κατά παραβίαση αυτής της αρχής, τα τελευταία χρόνια, αρκετοί αιτούντες άσυλο στην Ελλάδα, σύµφωνα µε αναφορές, απελάθηκαν χωρίς να έχουν καταγραφεί οι αιτήσεις ασύλου τους, πόσο µάλλον χωρίς να έχουν
εξεταστεί πλήρως και δίκαια.

Ποιος θα έπρεπε να προστατεύει τους αιτούντες άσυλο και τους πρόσφυγες; 

«Κάθε άτοµο που καταδιώκεται έχει το δικαίωµα να ζητά άσυλο και να του παρέχεται άσυλο σε άλλες χώρες.» Οικουµενική ∆ιακήρυξη των ∆ικαιωµάτων του Ανθρώπου.
Ο Κανονισµός του ∆ουβλίνου, που είναι µέρος της πολιτικής της ΕΕ για το άσυλο,  στοχεύει να προσδιορίζει ποιο κράτος-µέλος είναι υπεύθυνο για ένα αίτηµα ασύλου που υποβάλλεται µέσα στην ΕΕ (και σε µερικές άλλες ευρωπαϊκές χώρες για τις οποίες
επίσης εφαρµόζεται ο Κανονισµός). Συνήθως απαιτεί οι αιτούντες άσυλο να επιστρέφονται στην πρώτη χώρα στην οποία εισήλθαν φτάνοντας στην ΕΕ. Ο Κανονισµός βασίζεται στην υπόθεση ότι όλα τα κράτη-µέλη διαθέτουν ισοδύναµαπρότυπα προστασίας, κάτι που δεν ισχύει στην πράξη.

Μέχρι και το 2011, τα περισσότερα κράτη-µέλη της ΕΕ και οι άλλες χώρες που συµµετέχουν στο σύστηµα του ∆ουβλίνου επέστρεφαν αιτούντες άσυλο στην Ελλάδα,  αντί να διεκπεραιώνουν τα αιτήµατά τους για διεθνή προστασία. Το γεγονός ότι µεγάλος αριθµός αιτούντων άσυλο στην ΕΕ και τις άλλες χώρες του συστήµατος του ∆ουβλίνου είχαν εισέλθει στην ΕΕ µέσω Ελλάδας σήµαινε ότι πολύ µεγάλος αριθµός αιτούντων άσυλο επιστρέφονταν αναγκαστικά σε αυτήν τη χώρα χωρίς να έχουν εξεταστεί οι αιτήσεις τους, κάτι το οποίο, µε τη σειρά του, όξυνε τις ήδη πολύ άσχηµες συνθήκες γιατους αιτούντες άσυλο στην Ελλάδα.

Αυτό ήταν το υπόβαθρο της δικαστικής απόφασης-ορόσηµο στην υπόθεση M.S.S. κατά Βελγίου και Ελλάδας τον Ιανουάριο του 2011, στην οποία το Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο Ανθρωπίνων ∆ικαιωµάτων αποφάνθηκε ότι η Ελλάδα δεν διέθετε αποτελεσµατικό
σύστηµα ασύλου. Τα πορίσµατα του Ευρωπαϊκού ∆ικαστηρίου Ανθρωπίνων ∆ικαιωµάτων επιβεβαιώθηκαν τον ∆εκέµβριο του 2011 από το ∆ικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην απόφαση N.S. και Άλλοι κατά Ηνωµένου Βασιλείου.

Εν όψει αυτών των αποφάσεων, πολλές χώρες που συµµετέχουν στο σύστηµα του ∆ουβλίνου έχουν σταµατήσει την επιστροφή αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα. Πρέπει να εξακολουθήσουν να πράττουν το ίδιο.

Παρά τη διεθνή καταδίκη, η πρόοδος της Ελλάδας προς την καθιέρωση ενός δίκαιου και αποτελεσµατικού συστήµατος ασύλου υπήρξε περιορισµένη. Αναφέρθηκαν βελτιώσεις στο δευτεροβάθµιο στάδιο της διαδικασίας ασύλου αλλά παραµένουν σοβαρά εµπόδια στην πρόσβαση στο άσυλο καθώς και µεγάλος συσσωρευµένος αριθµός αιτήσεων που εκκρεµούν. Τον Ιανουάριο του 2011 θεσπίστηκε νέος νόµος που υπόσχεται αλλαγή στο σύστηµα. Προβλέπει τη σύσταση µιας νέας αρχής, πολιτικού χαρακτήρα χωρίς την ανάµιξη της αστυνοµίας, για να δέχεται, να εξετάζει και να αποφαίνεται για τα αιτήµατα ασύλου στο αρχικό στάδιο. Ωστόσο, η Αρχή ασύλου, όπως ονοµάζεται, δεν έχει ακόµη δεχτεί ή εξετάσει έστω και µία αίτηση λόγω των σοβαρών προβληµάτων πρόσληψης προσωπικού που αντιµετωπίζει.

Πρώτα η κράτηση, µετά οι ερωτήσεις

Οι επιχειρήσεις-σκούπα της αστυνοµίας για την σύλληψη ανθρώπων χωρίς χαρτιά εντάθηκαν το 2012. Όσοι επιθυµούν να υποβάλουν αίτηµα ασύλου και δεν το κατορθώνουν αντιµετωπίζουν σύλληψη, κράτηση και – αν επίσης δεν κατορθώσουν να
καταθέσουν αίτηµα ασύλου ενόσω κρατούνται– πιθανή απέλαση. Η κράτηση για λόγους µετανάστευσης στην Ελλάδα χρησιµοποιείται συστηµατικά και όχι, όπως απαιτούν τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωµάτων, ως έσχατη λύση. Σύµφωνα µε το δίκαιο της ΕΕ, η κράτηση µπορεί να χρησιµοποιείται µόνο αφού οι αρχές έχουν καταδείξει ότι είναι αναγκαία και συγχρόνως ότι λιγότερο περιοριστικά µέτρα είναι ανεπαρκή.

Τον Οκτώβριο του 2012, ένας νέος νόµος για τις διαδικασίες διαπίστωσης του ασύλου έδωσε στην αστυνοµία τη διακριτική ευχέρεια να παρατείνει κατά επιπλέον δώδεκα µήνες το µέγιστο τρίµηνο ή εξάµηνο διάστηµα για το οποίο µπορεί να κρατηθεί ένας
αιτών άσυλο. Η απειλή να κρατηθούν επί 18 µήνες, σε φρικτές συνθήκες, µπορεί να αποτρέψει τους αιτούντες άσυλο από το να υποβάλουν αίτηση για διεθνή προστασία,  ιδίως εν όψει της πρακτικής των αρχών να κρατούν για παρατεταµένο διάστηµα όσους
καταθέτουν αίτηση για άσυλο ενόσω κρατούνται.

Η ιστορία του Κ.

Η ∆ιεθνής Αµνηστία πήρε συνέντευξη από διάφορους ανθρώπους που περίµεναν στην ουρά στην Πέτρου Ράλλη. Στις 7 Ιουλίου 2012, εκπρόσωποι της ∆ιεθνούς Αµνηστίας µίλησαν στον Κ., αιτούντα άσυλο αφρικανικής καταγωγής, που ζήτησε να παραµείνει
ανώνυµος. Ο Κ. είπε στη ∆ιεθνή Αµνηστία ότι έφτασε στην Ελλάδα µετά από µακρύ και επικίνδυνο ταξίδι. «Προσπαθώ να καταθέσω αίτηµα ασύλου εδώ και έξι µήνες»,  εξήγησε. Είπε ότι µερικές ηµέρες νωρίτερα κάποιος τον απείλησε µε σπασµένο
µπουκάλι για να τον αναγκάσει να εγκαταλείψει τη θέση του: «Όταν ζητάµε προστασία από την αστυνοµία µας λένε ‘παλέψτε’».

Ο Κ. κάλεσε τη ∆ιεθνή Αµνηστία στις αρχές Αυγούστου για να πει ότι είχε συλληφθεί στη διάρκεια επιχείρησης-σκούπα στην Αθήνα και ότι κρατούνταν στο κρατητήριο της Πέτρου Ράλλη.
∆εν είχε καταφέρει να καταγραφεί το αίτηµα του για άσυλο, καθώς δεν κατάφερε να φτάσει στην αρχή της ουράς. Κατά συνέπεια τέθηκε υπό κράτηση ως παράτυπος µετανάστης. Λίγες ηµέρες αργότερα µεταφέρθηκε σε κέντρο κράτησης κάπου στη βόρεια Ελλάδα.
Ο Κ. εξακολούθησε να προσπαθεί να υποβάλει αίτηµα ασύλου ενόσω κρατούταν: «Ο αστυνοµικός λέει ‘αύριο’ κάθε φορά που τον ρωτάω», είπε σε εκπροσώπους της ∆ιεθνούς Αµνηστίας όταν τον είδαν στα τέλη Αυγούστου και σε µετέπειτα τηλεφωνικές
συνδιαλέξεις.

Πηγή:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Current ye@r *