TERRA INCOGNITA: Όταν τα δοκάρια μετατρέπονται σε ικριώματα

terra12032013A Του Μάκη Γεωργιάδη

Όταν τα ικριώματα στηθούν ίσως να κοιτούν προς την κεντρική θύρα του γηπέδου. Του ίδιου γηπέδου του οποίου το χορτάρι  βάφτηκε κόκκινο  από το  αίμα των 73 νεκρών και των 250 τραυματιών. Όπως κόκκινοι από το αίμα βάφονται κι οι γύρω δρόμοι. Μήνες τώρα, με μια ιδιαίτερη ένταση  τους τελευταίους δύο μήνες και με ακόμη μεγαλύτερη οξύτητα  μόλις οι δικαστές ανακοίνωσαν την απόφαση.  Για τους 21   πρωταίτιους  της μεγαλύτερης ποδοσφαιρικής τραγωδίας  στην ιστορία της Αιγύπτου  η ποινή ήταν η θανατική καταδίκη. Δι΄ απαγχονισμού… Το αίμα αποφασίστηκε να πληρωθεί με νέο αίμα και στους δρόμους της Αιγύπτου εξακολουθούν να ξεψυχούν άνθρωποι που διαδηλώνουν για την τιμωρία των πραγματικών υπευθύνων.

Ακόμη μια φορά το ποδόσφαιρο είναι το φόντο  της σύγκρουσης  δύο κόσμων, μιας αδυσώπητης πολιτικής διαπάλης σε μια κοινωνία όπου τα κοινωνικά ρήγματα διευρύνονται και η έκβαση της  επανάστασης η οποία ανέτρεψε τον Χόσνι Μουμπάρακ  είναι πλέον απολύτως αβέβαιη.

 

Χορτάρι ποτισμένο με αίμα

Ήταν 1η Φεβρουαρίου του 2012, μόλις είχε συμπληρωθεί ένας χρόνος από την έναρξη της εξέγερσης η οποία σάρωσε το παλιό καθεστώς, όταν στο γήπεδο του Πορτ Σάιντ  ξεκίνησε ένα απίστευτο αιματοκύλισμα μετά το τέλος  του αγώνα  μεταξύ της τοπικής Αλ Μασρί και της Αλ Αχλί του Καΐρου.

Εκατοντάδες οπαδοί των γηπεδούχων  αμέσως μετά το σφύριγμα της λήξης εισέβαλαν στον αγωνιστικό χώρο κυνηγώντας  αρχικά τους παίκτες της φιλοξενούμενης και  σχεδόν αστραπιαία  οι συγκρούσεις μεταφέρθηκαν στις εξέδρες  όπου άρχισε ένας πραγματικός πόλεμος μεταξύ των οπαδών των δύο ομάδων.

Στρατός, αστυνομία και υπηρεσίες ασφαλείας  παρέμειναν ουσιαστικά θεατές ώσπου να ολοκληρωθεί ένα μακέλευα που είχε απολογισμό 73 νεκρούς και 248 τραυματίες. Νεκροί κυρίως από ασφυξία, αλλά και από βάναυσα χτυπήματα στο κεφάλι ή μαχαιρώματα.

Τι πραγματικά είχε συμβεί ίσως να μην αποκαλυφθεί ποτέ στις πλήρεις διαστάσεις του. Δεν το αποκάλυψε ούτε η διαδικασία της δίκης των υπευθύνων οι οποίοι κατηγορήθηκαν για την τραγωδία. Ή μάλλον η απόφαση αποκάλυψε  μια σημαντική πτυχή της αλήθειας η οποία  ακουγόταν από το βράδυ του μακελειού. Το «βαθύ κράτος» της Αιγύπτου είχε βάλει το χέρι του  στη δημιουργία των επεισοδίων.

Το ίδιο σύστημα δύο χρόνια μετά  ουσιαστικά αθώωσε τα παιδιά  του. Στις 9 Μαρτίου  το δικαστήριο επικύρωσε τη θανατική καταδίκη 21 ατόμων τα οποία κατηγορήθηκαν για τα επεισόδια, αλλά εντελώς συμπτωματικά είναι όλοι τους απλοί φίλαθλοι οι οποίοι συνελήφθησαν όπως συμβαίνει σε ανάλογες περιπτώσεις. Δηλαδή περισσότερο τυχαία μέσα από ένα πλήθος  και όχι  απαραιτήτως με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία.

Με περισσότερους από 50 να είναι οι κατηγορούμενοι, ο πέλεκυς έπεσε  βαρύς για τους  «πληβείους» της υπόθεσης σαν χάδι για όλους τους υπόλοιπους οι οποίοι κατείχαν και τις θέσεις ευθύνης.

Μόνο δύο  αξιωματικοί της αστυνομίας καταδικάστηκαν με ποινές φυλάκισης 15 ετών και όλοι οι υπόλοιποι μεταξύ των οποίων και οι υπεύθυνοι ασφαλείας ή των μυστικών υπηρεσιών και του στρατού με ποινές «χάδια».  Με το άκουσμα της ετυμηγορίας  ξέσπασε νέος γύρος ταραχών.

Το ποδόσφαιρο έτσι κι αλλιώς δεν ήταν ποτέ στο πρώτο πλάνο. Ήταν ουσιαστικά το σκηνικό για να εξελιχθεί μια  σύγκρουση μηχανισμών και διαφορετικών κοινωνικών κόσμων.

Αμέσως μετά τη λήξη της συνεδρίασης του δικαστηρίου που έστελνε 21 ανθρώπους στην κρεμάλα, το Πόρτ Σάιντ  μετατράπηκε σε πεδίο μάχης. Με την οργή φίλων, συγγενών και συμπαραστατών των καταδικασμένων να ξεχειλίζει οι διαδηλώσεις που ήδη συγκλόνιζαν την πόλη εντάθηκαν.

Μια μόνο λέξη κυριαρχούσε στα χείλη των διαδηλωτών. Η λέξη «αδικία». Το συγκεντρωμένο πλήθος όρμησε στις φυλακές όπου κρατούνταν οι 21 μελλοθάνατοι και μέσα σε λιγότερες από 48 ώρες οι νεκροί από τις συγκρούσεις με την αστυνομία έφταναν τους 8 και προστίθεντο σε ένα μακρύ κατάλογο που μέσα σε ένα μήνα διαδηλώσεων σε όλη τη χώρα είχε φτάσει ήδη τους 40.

Διαδηλώσεις  από την πλατεία Ταχρίρ ως την Αλεξάνδρεια και το Σουέζ με κεντρικό αίτημα  τη συνέχιση και την πλήρη δικαίωση της επανάστασης που ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2011.

 

Η επιστροφή του στρατού

Η κατάσταση στην πόλη δεν άργησε να βγει εκτός ελέγχου. Όπως και στο Σουέζ. Ο στρατός ανέλαβε τη διοίκηση της  πόλης και με εντολή του προέδρου Μοχάμεντ Μόρσι οι δύο αυτές περιφέρειες μαζί με την Ισμαϊλίγια κηρύχθηκαν σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης.

Αλλά το κύμα διαμαρτυρίας δεν κόπασε. Αντιθέτως οι άνθρωποι  έκαναν λόγο εκτός από αδικία και για  τοποθέτηση των περιφερειών αυτών στο στόχαστρο του νέου καθεστώτος το οποίο βρίσκεται πλέον υπό έντονη αμφισβήτηση.terra12032013B

Μέσα σε μια κινούμενη άμμο  που έχει προκύψει από την  εξέγερση  που ξεκίνησε από την πλατεία Ταχρίρ,  η έκβαση του  αιγυπτιακού «πειράματος» είναι  εντελώς  αβέβαιη και τα κοινωνικά ρήγματα που άνοιξαν διευρύνονται και βαθαίνουν. Αυτό το γεγονός και οι αντιφάσεις μιας τόσο ρευστής περιόδου αποτυπώνεται στο γεγονός ότι για την ίδια  δικαστική απόφαση στο Κάιρο οι διαδηλώσεις των οπαδών της Αλ Αχλί, οι οποίοι  κυρίως ήταν τα θύματα στο Πόρτ Σάιντ, ήταν πανηγυρικές.

Ήταν εκδηλώσεις χαράς για μια εκτιμώμενη δικαίωση, γεγονός που  είναι ίσως παράταιρο με την συνολική κατάσταση καθώς οι οργανωμένοι οπαδοί   τόσο της Αλ Αχλί όσο και της Αλ Μασρί ήταν στην πρωτοπορία  και στην πρώτη γραμμή των συγκρούσεων με το στρατό και το καθεστώς Μουμπάρακ.

Παράταιρο και κάπως παράδοξο καθώς οι ίδιες  δυνάμεις από τους κόλπους της νεολαίας  συνεχίζουν και σήμερα να συγκρούονται με τη νέα ελίτ διεκδικώντας τη δικαίωση της επανάστασης  καθώς διαπιστώνουν ότι  η διαπάλη του νέου προέδρου με το «βαθύ κράτος» απειλεί να εκτρέψει και πάλι την κατάσταση σε μια απολύτως αντιδραστική κατεύθυνση.

Κατεύθυνση στην οποία όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά καθώς ούτε ο στρατός φαίνεται να έχει αποδεχτεί την απώλεια του ρόλου του ως εγγυητή και ρυθμιστή ενός τύπου κοσμικού κράτους, ούτε και το πολιτικό Ισλάμ φαίνεται να εγκαταλείπει τις φιλοδοξίες του για πλήρη επικράτηση  τόσο επί του στρατού σε πρώτη φάση όσο και επί της κοινωνίας κατά προέκταση. Η συνύπαρξη και η αμοιβαία σχέση  με μοχλό την καταστολή των λαϊκών αντιδράσεων που αναπτύσσεται μεταξύ Μόρσι και στρατού μόνο ευνοϊκές εξελίξεις για τις λαϊκές μάζες δεν προοιωνίζεται.

Η κατάσταση κοινωνικού αναβρασμού άλλωστε σε όλη τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή ξεκινώντας από την Τυνησία και το Μαρόκο και καταλήγοντας στη Συρία ή το Μπαχρέιν αναδεικνύει τις τεράστιες δυσκολίες μιας μετάβασης και τις  γιγάντιες αβεβαιότητες οι οποίες περικλείονται μέσα σε  τρία αλληλοσυνδεόμενα πεδία  τα οποία εκτείνονται μεταξύ των επαναστατικών ανατροπών, των γεωστρατηγικών μεταβολών και των τεράστιων οικονομικών προβλημάτων.

 

Οι ωδίνες  του ιστορικού τοκετού

Είναι εμφανές ότι η ιστορία κοιλοπονά.  Ό, τι συνέβη στο γήπεδο του Πόρτ Σάιντ, στους δρόμους της πόλης αυτής, στους δρόμους του Καΐρου και τόσους άλλους δρόμους, δεν είναι  παρά  η αντανάκλαση  των κοινωνικών συγκρούσεων και των ταξικών αντιθέσεων που  οδηγούν σε εξελίξεις  απρόβλεπτου εύρους  και βάθους.

Η Αίγυπτος βαδίζει επί ξυρού ακμής. Τα  οικονομικά μεγέθη συνεχώς επιδεινώνονται  με τα συναλλαγματικά αποθέματα συνεχώς να ελαύνονται. Πληθωρισμός, ανεργία και έλλειμμα καλπάζουν και η βασική βιομηχανία της χώρας που είναι ο τουρισμός βουλιάζει  εξαιτίας της αστάθειας.

Σε ανάλογη κατάσταση βρίσκεται και η πλειονότητα των χωρών της Βόρειας Αφρικής και η πολιτική κρίση  οξύνεται και διατρέχει οριζοντίως και καθέτως τις κοινωνίες.

Με το αίτημα της κοινωνικής χειραφέτησης να αναδεικνύεται κυρίαρχο αλλά ταυτόχρονα να κινδυνεύει να παγιδευτεί  στο φλερτ με τον φονταμενταλισμό, το θρησκευτικό φανατισμό ή  τις αλλότριες επιδιώξεις των δυτικών όπως  αναδεικνύει το παράδειγμα της Λιβύης.

Τι σχέση έχει με όλα αυτά το ποδόσφαιρο; Φαινομενικά μονάχα καμία.  Στην πραγματικότητα σε αυτές τις χώρες όπου  νεολαία είναι δημογραφικά και επί της ουσίας ακμαία και ηγετική κοινωνική δύναμη, οι εξέδρες και τα γήπεδα είναι τα εργαστήρια  από όπου σε μεγάλο βαθμό  ξεπήδησαν  οι  αντιστάσεις και η πρωτοπορίες.

Από αυτό το σημείο βεβαίως μέχρι την πολιτική συγκρότηση  και τη δημιουργία οποιουδήποτε υποκειμένου υπάρχει τεράστια απόσταση.

Σε μια χώρα όπου μέσα σε δύο χρόνια συνέβησαν όσα δεν είχαν συμβεί εδώ και εξήντα χρόνια. Από την πτώση του Φαρούκ και την επικράτηση του κινήματος των Ελεύθερων Αξιωματικών με τον Νάσερ το 1953 ως την «εκθρόνιση του Μουμπάρακ η ουσιαστική πολιτική ζύμωση γινόταν στα γήπεδα. Ακόμη κι αν η Αλ Αχλί θεωρούνταν η ομάδα του καθεστώτος, από τις τάξεις των οπαδών της ξεπετάχτηκαν  πρωταγωνιστές του κινήματος ανατροπής.

Όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση  αυτοί οι πρωταγωνιστές  διαχύθηκαν σε ένα πολύχρωμο μωσαϊκό απόψεων από το φονταμενταλισμό ως την Αριστερή αμφισβήτηση. Εξήντα χρόνια ωστόσο στρατιωτικού καθεστώτος αφήνουν βαριά τη σφραγίδα τους καθώς  εργατικό κίνημα της χώρας έχει υποστεί αλλεπάλληλα χτυπήματα ενώ οι συνδικαλιστικές διώξεις ήταν απηνείς και στην ημερήσια διάταξη.

Σε ένα πολιτιστικό πλέγμα ακατανόητο για τη δυτική σκέψη όπου η θανατική ποινή είναι εν ισχύ και η αξία της ανθρώπινης ζωής  ξευτελίζεται   παγιδευμένη στις δαγκάνες της καταστολής και της δικαστικής εξουσίας  τα φαινόμενα αυτά δεν θεωρούνται παράδοξα.

Το παράδοξο είναι ότι και μετά την εξέγερση  αυτό τα πλέγμα καταστολής, επεμβατικής διάθεσης του στρατού και αυτονόμησης της δικαιοσύνης  παρουσιάζονται ως εγγυητές της νομιμότητας και της συνέχισης της ύπαρξης ενός κοσμικού  κράτους.

Η μετάβαση κατά τα πρότυπα της Τουρκίας  που επιδιώκει ο πρόεδρος Μόρσι και η κυρίαρχη πτέρυγα του πολιτικού Ισλάμ, οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι, είναι ένα εγχείρημα με τεράστιο ρίσκο, πολλές παγίδες στο πλέγμα  των τριών κατευθύνσεων που αναφέραμε, αλλά παράλληλα κρύβει τεράστιους κινδύνους και για τη νεολαία και το εργατικό κίνημα. Κινδύνους να είναι και πάλι αυτοί στο στόχαστρο και τα θύματα  μιας ομιχλώδους κατάστασης   η οποία τείνει να  είναι η πραγμάτωση  των επιδιώξεων  του πολιτικού Ισλάμ να αλώσει το κράτος.

Αναλογίες μπορούν να παρατηρηθούν και στην Τυνησία. Το βέβαιο είναι πως από την υπόθεση της ποδοσφαιρικής τραγωδίας  ουσιαστικά υπάρχουν μόνο θύματα. Ακόμη και οι φυσικοί αυτουργοί, αν όντως είναι αυτοί, ειδωθούν ως θύτες, στην πραγματικότητα είναι κι αυτοί θύματα των μηχανισμών ενός κράτους που δεν έχει σταματήσει  να συμπεριφέρεται και να λειτουργεί  όπως επί  Μουμπάρακ. Αναδεικνύεται έτσι και το ζήτημα της εξουσίας όπως προκύπτει μετά από κάθε μεγάλη λαϊκή εξέγερση.

Αν ο Μόρσι  και οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι θέλουν να αλλάξουν εκ θεμελίων την κατάσταση  προφανώς δεν τα έχουν καταφέρει.

Αν επιζητούν απλώς μια πολιτική κυριαρχία σε συμβιβασμό με τους μηχανισμούς του στρατού τότε οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι τα καταφέρνουν περίφημα.

Και το μεγάλο ζήτημα παραμένει. Τι είναι αυτό που ο λαός πραγματικά επιδιώκει;  Όλες οι ενδείξεις πάντως δείχνουν ότι ούτε η επανάσταση έχε τελειώσει, ούτε το ζήτημα της εξουσίας έχει κριθεί. Οι διαδηλώσεις και οι συγκρούσεις μαίνονται και η συνέχεια είναι άκρως ενδιαφέρουσα, ποδοσφαιρική και κυρίως πολιτική…

Μάκης Γεωργιάδης
ΧΙΙ – ΙΙΙ – 2013

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Current ye@r *