Της Κάτιας Αντωνιάδου, απεσταλμένη της ΕΡΤ στο Ιράν – f/b

Ένα μικρό κατεβατό για μια μεγάλη (και πολύ μπερδεμένη) κατάσταση.

«Στο επόμενο live σου βγάλε τη μαντίλα. Δεν είναι πλέον απαραίτητη. Καλό θα ήταν κάποια στιγμή να ειπωθεί και αυτό», μου είπε η φίλη μου στην Τεχεράνη.

Δεν ήρθα στο Ιράν για να κάνω την επανάσταση, ήρθα για να κάνω τη δουλειά μου. Κυκλοφορούσα λοιπόν παντού με ένα ελαφρύ σάλι στα μαλλιά μου.
Η πρώτη φορά που πειραματίστηκα να κυκλοφορήσω χωρίς σάλι ήταν μια αποκάλυψη: Δεν ασχολήθηκε κανείς.
Ούτε στην αγορά, ούτε στο μετρό, ούτε στις διαδηλώσεις με τις χιλιάδες κόσμου. Οι μόνες περίεργες ματιές που εισέπραξα συνοδεύονταν από ένα ενθουσιώδες «Μάσαλαχ! Χαρετζί! Κοτζά-ι;» (Ωωω! Ξένη! Από πού είσαι;). Δύο κοπέλες μάλιστα με σταμάτησαν για να με ρωτήσουν τι νούμερο ξανθιστική βάζει ο κομμωτής μου.
Προτεραιότητες.
«I told you», μού είπε η φίλη μου με το γνωστό ύφος του ανθρώπου που έχει δίκιο. «Μπε κάσι τσε?» (Ποιον νοιάζει?)

Η Ιστορία εδώ κάνει κύκλους που ζαλίζουν. Το 1936 ο Σάχης Παχλαβί απαγορεύει τη μαντίλα με το «κάσφ-ε χετζάμπ». Τραύμα. Το 1979 η μαντίλα γίνεται σύμβολο αντίστασης στη Δύση. Λίγο αργότερα επιβλήθηκε. Σήμερα, επιβολή της βιώνεται ως δεσποτισμός και η κοινωνία την έχει ήδη ξεπεράσει στην πράξη.

Ναι, υπάρχει το περιβόητο Άρθρο 638 του Ποινικού Κώδικα. Ναι, το κράτος προσπάθησε επί χρόνια, με αστυνομία ηθών, φυλακίσεις, κάμερες και πρόστιμα να το εφαρμόσει. Αλλά όταν εκατομμύρια γυναίκες αποφασίζουν να αμφισβητήσουν το γράμμα του νόμου, η εξουσία προσαρμόζεται.

«Γιατί φοράς μαντίλα;» με ρωτούσαν. «Κατακτήσαμε το δικαίωμα να μη φοράμε, ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΙΡΑΝΕΣ το καταφέραμε, όχι κάποιος απ’ έξω, δείξτο στον κόσμο!».

Σήμερα στο Ιράν η κάλυψη της κεφαλής έχει ντε φάκτο καταργηθεί στους δημόσιους χώρους. Οι γυναίκες κυκλοφορούν (περίπου) όπως θέλουν. Αν δουλεύεις στο δημόσιο, φοράς το υποδεικνυόμενο manteau. Αν δουλεύεις σε τράπεζα, φοράς τη στολή. Αν είσαι ελεύθερη επαγγελματίας, φοράς το στυλ σου. Οι βαθιά θρησκευόμενες τιμούν το τσαντόρ τους. Μπούργκα δεν είδα πουθενά. Το δίχτυ στα μάτια είναι ξένο σώμα για την περσική κουλτούρα. Οι Ιρανές είναι περήφανες για το πρόσωπό τους. Το Ιράν είναι η παγκόσμια πρωτεύουσα των καλλυντικών και των αισθητικών παρεμβάσεων –η ομορφιά εδώ είναι σοβαρή υπόθεση, σχεδόν ιερή.
Το να αναγνωρίζεις το θάρρος των ανθρώπων δεν σημαίνει ότι εθελοτυφλείς στα προβλήματα. Οι αγώνες κερδίζονται με πόνο και αίμα, και οι γυναίκες του Ιράν έχουν πληρώσει –και πληρώνουν– βαρύ τίμημα.

Τίποτα δεν έχει τελειώσει ακόμα. Αλλά η μαντίλα, από σύμβολο επιβολής, έχει γίνει το σύμβολο ενός μετασχηματισμού που συμβαίνει κάθε μέρα, σε κάθε πεζοδρόμιο της χώρας και η πολιτική εξουσία συμφιλιώνεται με την πραγματικότητα που παρακινείται από τους ίδιους τους πολίτες.