Ηταν σαν σήμερα, Νοεμβρίου 1944, μόλις 48 μέρες μετά την απελευθέρωση της Αθήνας από τα γερμανικά στρατεύματα, όταν η κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου, με συμφωνία του Βρετανού στρατηγού Ρόναλντ Σκόμπυ, εκδίδει το περίφημο τελεσίγραφο για τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ και τη διάλυση της Εθνικής Πολιτοφυλακής (της λαϊκής αστυνομίας που είχε δημιουργηθεί από το ΕΑΜ στα ελεύθερα εδάφη).

Η απόφαση δεν ήταν απλώς «τεχνική». Ήταν πολιτική εκτέλεση της Αντίστασης.

Το απόγευμα της 30ής Νοεμβρίου, ο Σκόμπυ καλεί στο αρχηγείο του (στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία») τους υπουργούς του ΕΑΜ και τους ανακοινώνει ότι:

➤ Μέχρι τις 10 Δεκεμβρίου 1944 όλος ο ΕΛΑΣ (η μεγαλύτερη ένοπλη δύναμη της χώρας, με 50.000–70.000 ενεργούς μαχητές και εκατοντάδες χιλιάδες έφεδρους) πρέπει να αφοπλιστεί.

➤ Θα διατηρηθούν μόνο η Ιερή Ταξιαρχία Ρίμινι, το 3ο Τάγμα Ορεινών Καταδρομέων (πρώην Σώμα Ασφαλείας που είχε συνεργαστεί με τους Γερμανούς) και η Εθνική Φρουρά του… Ναπολέοντα Ζέρβα.

➤ Η Εθνική Πολιτοφυλακή, που αστυνομεύει τις πόλεις από τον Οκτώβριο, διαλύεται αμέσως.

Ουσιαστικά, οι Βρετανοί και η κυβέρνηση Παπανδρέου απαιτούν να αφοπλιστεί μόνο η Αριστερά, ενώ τα πρώην Τάγματα Ασφαλείας και οι δωσιλογικές δυνάμεις θα ενσωματωθούν στο νέο κράτος.

Η αντίδραση του ΕΑΜ-ΚΚΕ εκδηλώνεται την ίδια κιόλας νύχτα, στις 30 Νοεμβρίου προς 1 Δεκεμβρίου. Συνεδριάζει η Κεντρική Επιτροπή του ΕΑΜ και αποφασίζει:

⏩ Άμεση παραίτηση και των έξι υπουργών του (Παρτσαλίδης, Σβώλος, Ζεύγος, Πορφυρογένης, Αγγελόπουλος, Στράτης) από την κυβέρνηση Παπανδρέου.

⏩ Κάλεσμα σε μαζικές διαδηλώσεις σε όλη την Ελλάδα ενάντια στο τελεσίγραφο.

⏩ Προετοιμασία για γενική απεργία.

Στις 2 Δεκεμβρίου, οι έξι υπουργοί καταθέτουν επίσημα τις παραιτήσεις τους. Η «Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας» του Λιβάνου και της Γκαζέρτι έχει πια πεθάνει.

Οι διαδηλώσεις

Ήδη από την 1η Δεκεμβρίου ξεσπούν αυθόρμητες και οργανωμένες διαδηλώσεις σε Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Βόλο, Λάρισα, Ηράκλειο, Χανιά. Δεκάδες χιλιάδες κόσμου βγαίνουν στους δρόμους φωνάζοντας «Κάτω το τελεσίγραφο Σκόμπυ», «Λαϊκή κυριαρχία», «Ο ΕΛΑΣ είναι ο στρατός του λαού».

Η κορύφωση θα έρθει στις 3 Δεκεμβρίου με τη μεγάλη αιματοβαμμένη συγκέντρωση στην πλατεία Συντάγματος, όταν η αστυνομία και Βρετανοί στρατιώτες πυροβολούν αδιακρίτως τον άοπλο κόσμο (28 νεκροί επίσημα, πάνω από 100 σύμφωνα με το ΕΑΜ).

Γιατί ήταν μονόδρομος ο Δεκέμβρης

Το τελεσίγραφο της 30ής Νοεμβρίου δεν άφηνε κανένα περιθώριο συμβιβασμού. Ήταν σαφές ότι:

➤ Οι Βρετανοί δεν ήθελαν την ΕΑΜική Αντίσταση μέσα στο μεταπολεμικό κράτος.

➤ Ο Παπανδρέου επέλεξε να γίνει εκτελεστικό όργανο της βρετανικής πολιτικής.

➤ Η Αριστερά δεν είχε άλλη επιλογή από το να υπερασπιστεί ένοπλα τα κεκτημένα της Αντίστασης.

Όπως έγραψε αργότερα ο Γιάννης Ιωαννίδης (μέλος του ΠΓ του ΚΚΕ):
«Αν αφοπλίζαμε τον ΕΛΑΣ χωρίς καμία εγγύηση, σε 15 μέρες θα ήμασταν όλοι στη Μακρόνησο ή κρεμασμένοι στο Σύνταγμα. Το ξέραμε από το 1943, όταν οι Άγγλοι άρχισαν να εξοπλίζουν τον Ζέρβα εναντίον μας».

Η 30ή Νοέμβρη 1944 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία. Είναι η στιγμή που η Ελλάδα χωρίστηκε ξανά σε δύο στρατόπεδα: από τη μια οι νικητές της Αντίστασης, από την άλλη οι ηττημένοι του Άξονα που επέστρεφαν με βρετανικά άρματα.

Δύο μέρες αργότερα, στις 3 Δεκέμβρη, θα χυνόταν το πρώτο αίμα.

Και ένα μήνα αργότερα, στις 11 Ιανουαρίου 1945, η συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού θα είχε ηττηθεί στρατιωτικά, αλλά όχι πολιτικά. Η σπίθα του Δεκέμβρη θα σιγοκαίει για δεκαετίες .Σαν σήμερα, 30 Νοέμβρη 1944, η Ελλάδα δεν «μπήκε στον εμφύλιο».
Η Ελλάδα απλώς αρνήθηκε να γονατίσει.