Όταν μια κυβέρνηση αρχίζει να εξηγεί τη δυσαρέσκεια της κοινωνίας με… νευροεπιστημονικά «μαθήματα», συνήθως δεν προσπαθεί να καταλάβει την πραγματικότητα — προσπαθεί να την αποφύγει.

Η ιδέα ότι οι πολίτες επηρεάζονται από αρνητικές ειδήσεις επειδή ο εγκέφαλός τους έχει «εξελικτική μεροληψία»,όπως κάνει ο υπουργός Επικρτείας, Ακης Σκέρτσις δεν είναι σοβαρή επιστημονική ανάλυση. Είναι μια πρόχειρη και βολική ψευδοεπιστημονική αφήγηση που μετατρέπει την πολιτική αποτυχία σε δήθεν βιολογικό φαινόμενο. Αντί να αναρωτηθούν γιατί οι άνθρωποι είναι θυμωμένοι, προσπαθούν να μας πείσουν ότι… φταίει το νευρικό μας σύστημα.

Οπως χλευαστικά σημειώνει ο γιατρός Πάνος Παπανικολάου στον λογαριασμός του στο Χ έχουμε “Μαθήματα” Ακροδεξιοψεκασμένης “Νευροφυσιολογίας” από τον Σκέρτσο. … Έχουν περάσει πολλές κυβερνήσεις πολιτικών απατεώνων όμως τόσο γελοίο αντιεπιστημονικό σκοταδισμό δεν έχει ξαναζήσει η χώρα. Αυτό όμως δεν είναι επιστήμη. Είναι πατερναλισμός ντυμένος με επιστημονικούς όρους. Είναι η παλιά, αυταρχική ιδέα ότι όταν η κοινωνία αντιδρά, τότε «κάτι δεν πάει καλά με την κοινωνία» — ποτέ με την εξουσία.

Η αστική δημοκρατία όμως δεν λειτουργεί έτσι. Οι πολίτες δεν είναι πειραματόζωα σε εργαστήριο ούτε ασθενείς που χρειάζονται διάγνωση από την εξουσία. Η δυσαρέσκεια, η κριτική και ακόμη και η οργή είναι πολιτικές αντιδράσεις σε πραγματικές συνθήκες ζωής.

Κι όταν μια κυβέρνηση φτάνει στο σημείο να κάνει μαθήματα «νευροφυσιολογίας» για να εξηγήσει γιατί οι πολίτες δεν την χειροκροτούν, τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται στον εγκέφαλο της κοινωνίας. Βρίσκεται στην αδυναμία της εξουσίας να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα και να λογοδοτήσει γι’ αυτήν.

Παραθέτουμε το άρθρο της Τζίνας Μοσχολιού από τα “ΝΕΑ”:

Νευρο-προπαγάνδα

Ο Ακης Σκέρτσος επιχείρησε χθες σε μια ανάρτησή του να επιστρατεύσει τη βιολογία και τον ανθρώπινο εγκέφαλο για να εξηγήσει την επιρροή των «λαϊκιστών» και την απήχηση των αρνητικών ειδήσεων στους πολίτες.

Η θέση του αποτελεί μνημείο αυτού που λέγεται νευρο-αναγωγισμός. Με απλά λόγια κάνει την υπεραπλούστευση (αυτός ή το ΑΙ που ίσως συνέταξε την ανάρτηση) πως η όποια απήχηση αρνητικών ειδήσεων οφείλεται απλώς στην ντοπαμίνη και τους εξελικτικούς μηχανισμούς.

Το αφήγημα παθολογικοποιεί τη δυσαρέσκεια, υποδηλώνοντας ότι η οργή ή η δυσπιστία των πολιτών δεν πηγάζει από αντικειμενικά προβλήματα (π.χ. ακρίβεια, θεσμικές κρίσεις, διαφθορά), αλλά αποτελεί «χακάρισμα» του εγκεφάλου τους από σατανικούς αλγορίθμους και λαϊκιστές.

Αφαιρεί την πολιτική βούληση και την ορθολογική κριτική ικανότητα και ανάγει την αντίδραση (έστω και τη λανθασμένη) σε ένα «βιολογικό σφάλμα» ή «ορμονική απόκριση». Είναι ένας επιστημονικοφανής πατερναλισμός.

Η επιχειρηματολογία του στηρίζεται δε στο ότι ο εγκέφαλός μας έχει μια εξελικτική «μεροληψία αρνητικότητας» και η ντοπαμίνη «αντιδρά» έντονα σε απειλές, άρα οι αρνητικές ειδήσεις για την κυβέρνηση είναι απλώς μεγεθυσμένα δολώματα. Το γεγονός όμως ότι ο εγκέφαλος ενεργοποιείται έντονα από ένα αρνητικό ερέθισμα δεν καθιστά το ερέθισμα ψευδές. Δεν φταίει ο συναγερμός αν το σπίτι έχει πιάσει φωτιά. Παραβλέπει δε ότι η ντοπαμίνη λειτουργεί σαν «μετρητής» απόστασης των προσδοκιών από την πραγματικότητα. Το πρόβλημα, άρα, δεν είναι ποιος «εκμεταλλεύεται» την απογοήτευση, αλλά ποιος τη δημιούργησε. Αυτή τη συζήτηση αποφεύγει εστιάζοντας στη βιολογία του ψηφοφόρου.

Η έμπνευση είναι κάπως ανατριχιαστική. Κι αν, αντί για ποπ ψυχολογία, σκάλιζε περισσότερο την ιστορία, ίσως να προβληματιζόταν από τους συνειρμούς με τις εποχές που έκαναν διαγνώσεις «υστερίας» στις σουφραζέτες, με τον κοινωνικό δαρβινισμό, τη «βραδεία σχιζοφρένεια» από την οποία δήθεν έπασχαν όσοι δεν χαίρονταν στο σοβιετικό καθεστώς ή εκείνον τον συνταγματάρχη που μας έλεγε ότι η χώρα είναι «ασθενής».

Είναι τρομερό ότι χρειάζεται να επισημαίνουμε πως η εξουσία δεν μπορεί να μας κάνει ούτε τον αρχισυντάκτη, πόσο μάλλον τον νευροψυχίατρο. Η δουλειά των υπουργών είναι να λογοδοτούν, όχι να μας κάνουν διάλεξη για τον εγκέφαλό μας, για να μας πουν ότι ίσως δεν υποκλινόμαστε στο μεγαλείο τους επειδή είμαστε νευρολογικά προγραμματισμένοι να εστιάζουμε στο λάθος. Ελεος πια.