Σαν σήμερα, στις 23 Μάη 1940, σκοτώνεται στο μέτωπο της Δουνκέρκης ο Γάλλος κομμουνιστής φιλόσοφος, συγγραφέας και διανοούμενος Paul Nizan. Ηταν μόλις 35 χρονών. Ενας άνθρωπος που δεν περιορίστηκε σε θεωρητικές διακηρύξεις και λογοτεχνικές αναζητήσεις, αλλά πλήρωσε με τη ζωή του τη μάχη ενάντια στον φασισμό.

Ο Νιζάν γεννήθηκε το 1905 στο Τουρ της Γαλλίας και ανήκε στη γενιά των διανοουμένων που σφραγίστηκαν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, την κρίση του καπιταλισμού και την άνοδο του φασισμού στην Ευρώπη. Σπούδασε στην περίφημη École Normale Supérieure, όπου συνδέθηκε στενά με τον Jean-Paul Sartre και άλλους εκπροσώπους της γαλλικής διανόησης.

Σε αντίθεση όμως με πολλούς «ουδέτερους» διανοούμενους της εποχής, ο Πολ Νιζάν δεν έκρυψε ποτέ τη στράτευσή του. Εντάχθηκε στο French Communist Party και αφιέρωσε το έργο του στην αποκάλυψη της αστικής υποκρισίας, της αποικιοκρατίας και της κοινωνικής εκμετάλλευσης.

Το πιο γνωστό ίσως έργο του, το «Aden Arabie», ανοίγει με μια φράση που έμεινε ιστορική: «Ημουν είκοσι χρονών. Δεν θα επιτρέψω σε κανέναν να πει ότι είναι η πιο όμορφη ηλικία της ζωής».

Μέσα από τα βιβλία και τα πολιτικά του κείμενα επιτέθηκε στη σαπίλα της αστικής κοινωνίας, στον ατομικισμό και στην ψευδαίσθηση της «ουδετερότητας» της διανόησης. Για τον Νιζάν, ο διανοούμενος όφειλε να παίρνει θέση. Και η εποχή απαιτούσε ξεκάθαρη στάση απέναντι στον φασισμό.

Η δεκαετία του ’30 ήταν μια περίοδος όπου ο ναζισμός και ο φασισμός απλώνονταν σαν μαύρη πανούκλα στην Ευρώπη, με τη στήριξη μεγάλων τμημάτων του κεφαλαίου και της αστικής τάξης. Ο Πολ Νιζάν στάθηκε ανοιχτά απέναντί τους, υπερασπιζόμενος την υπόθεση του σοσιαλισμού και της εργατικής τάξης.

Οταν ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος επιστρατεύτηκε στον γαλλικό στρατό. Και στις 23 Μάη 1940, κατά τη διάρκεια της γερμανικής προέλασης προς τη Δουνκέρκη, σκοτώθηκε πολεμώντας τις ναζιστικές δυνάμεις.

Ο θάνατός του αποτέλεσε ισχυρό συμβολισμό: ένας κομμουνιστής διανοούμενος που δεν κρύφτηκε πίσω από λέξεις και σαλόνια, αλλά βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της μάχης απέναντι στον φασισμό.

Μετά τον θάνατό του, το έργο του γνώρισε για χρόνια αποσιώπηση και διαστρέβλωση, ιδιαίτερα μέσα στο κλίμα του αντικομμουνισμού που κυριάρχησε στη μεταπολεμική Ευρώπη. Ωστόσο, η συμβολή του στη μαρξιστική σκέψη και στη στρατευμένη λογοτεχνία παραμένει σημαντική μέχρι σήμερα.

Σε μια εποχή όπου επιχειρείται ξανά η εξίσωση κομμουνισμού και φασισμού, η ζωή και ο θάνατος του Πολ Νιζάν θυμίζουν μια απλή ιστορική αλήθεια: οι κομμουνιστές βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της αντιφασιστικής πάλης, συχνά πληρώνοντας με το αίμα τους.

Ο Πολ Νιζάν δεν ήταν απλώς ένας συγγραφέας. Ηταν ένας διανοούμενος που διάλεξε στρατόπεδο. Και έπεσε πολεμώντας τον ναζισμό.