Υπήρξε λιμός στην Ουκρανία το 1932-1933. Αλλά προκλήθηκε κατά κύριο λόγο από το μέχρις εσχάτων αγώνα που η ουκρανική άκρα Δεξιά διεξήγαγε κατά του σοσιαλισμού και κατά της κολεκτιβοποίησης της γεωργίας.

Στη διάρκεια της δεκαετίας του ’30, αυτή η άκρα Δεξιά, σε συνεργασία με τους χιτλερικούς, χρησιμοποίησε ήδη σε βάθος το θέμα του «λιμού που προκλήθηκε εσκεμμένα με στόχο την εξολόθρευση του ουκρανικού λαού». Αλλά μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, θα «αναμορφώσει» την προπαγάνδα αυτή με βασικό σκοπό τη συγκάλυψη των εγκλημάτων που διαπράχτηκαν από τους ναζί και την κινητοποίηση των δυνάμεων της Δύσης κατά του κομμουνισμού.

Πράγματι, από την αρχή κιόλας της δεκαετίας του ’50, το γεγονός ότι είχαν εξολοθρεφτεί έξι εκατομμύρια Εβραίοι είχε επιβληθεί στην παγκόσμια συνείδηση. Η παγκόσμια άκρα Δεξιά χρειαζόταν μεγαλύτερο αριθμό νεκρών, «θυμάτων της κομμουνιστικής τρομοκρατίας». Και το 1953, τη χρονιά που θριάμβευε ο μακαρθισμός, είδαμε μια θεαματική αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που πέθαναν στην Ουκρανία… είκοσι χρόνια πριν. Καθώς οι Εβραίοι είχαν δολοφονηθεί με εσκεμμένο, επιστημονικό τρόπο, έπρεπε και «η εξολόθρευση» του ουκρανικού λαού να πάρει τη μορφή μιας εν ψυχρώ γενοκτονίας. Και η άκρα Δεξιά, που αρνείται με πεποίθηση το ολοκαύτωμα των Εβραίων, επινόησε το ουκρανικό ολοκαύτωμα!

Ο λιμός του 1932-1933 στην Ουκρανία είχε τέσσερα αίτια.

Πρώτα απ’ όλα, προκλήθηκε από τον πραγματικό εμφύλιο πόλεμο που εξαπέλυσαν οι κουλάκοι και τα αντιδραστικά στοιχεία κατά της κολεκτιβοποίησης της γεωργίας.

Ο Φρέντερικ Σούμαν ταξίδεψε ως τουρίστας στην Ουκρανία την περίοδο του λιμού. Οταν έγινε καθηγητής στο Ουίλιαμς Κόλε-τζ, εξέδωσε το 1957 ένα βιβλίο για τη Σοβιετική Ένωση, στο οποίο μιλάει για το λιμό.

«Η αντίσταση (των κουλάκων) έπαιρνε στην αρχή τη μορφή της σφαγής των ζώων, κυρίως των αλόγων, προκειμένου να αποτραπεί η κολεκτιβοποίησή τους. Το αποτέλεσμα ήταν ένα τρομερό πλήγμα για τη σοβιετική γεωργία, γιατί τα περισσότερα βοοειδή και άλογα ανήκαν στους κουλάκους. Μεταξύ 1928 και 1933, ο αριθμός των αλόγων μειώθηκε από σχεδόν 30 εκατ. σε λιγότερο από 15 εκατ. Από 70 εκατ. κερασφόρα, από τα οποία 31 εκατ. αγελάδες, έμειναν 38 εκατ., από τα οποία 20 εκατ. αγελάδες. Ο αριθμός αιγοπροβάτων μειώθηκε από 147 εκατ. σε 50 εκατ. και ο των χοίρων από 20 εκατ. σε 12 εκατ. Η σοβιετική γεωργική οικονομία δεν είχε ακόμη ανακάμψει από τις τρομερές αυτές απώλειες το 1941 (…) Ορισμένοι (κουλάκοι) δολοφόνησαν ανώτερους υπαλλήλους, πυρπόλησαν τα συνεταιριστικά αγροκτήματα και έκαψαν ακόμα και τη δική τους οοδειά και τους απόρους τους. Μεγαλύτερος ακόμη αριθμός αρνήθηκε να σπείρει και να θερίσει, ίσως με την πεποίθηση πως οι αρχές θα έκαναν παραχωρήσεις και θα τους εξασφάλιζαν έτσι κι αλλιώς τη διατροφή. Ό,τι επακολούθησε ήταν ο “λιμός” του 1932-

1933. (…) Λυπηρές διηγήσεις, φανταστικές οι περισσότερες, δημοσιεύτηκαν στο ναζιστικό τύπο στη Γερμανία και στον τύπο του Χερστ στις Ηνωμένες Πολιτείες. (…) Ο “λιμός” δεν ήταν, στις μετέπειτα φάσεις του, το αποτέλεσμα έλλειψης τροφίμων, παρά τη σημαντική μείωση των σπόρων και της συγκομιδής, σαν συνέπεια των ειδικών εισφορών την άνοιξη του 1932, που οφείλονταν προφανώς στο φόβο ενός πολέμου με την Ιαπωνία. Τα περισσότερα θύματα ήταν κουλάκοι, οι οποίοι είχαν αρνηθεί να σπείρουν τα χωράφια τους ή είχαν καταστρέψει τη σοδειά τους».

Η μαρτυρία αυτή επιβεβαιώνεται από ένα άρθρο του Ισαάκ Μα-ζέπα -αρχηγού του ουκρανικού εθνικιστικού κινήματος, πρώην πρωθυπουργού του Πετλιούρα το 1918- που δημοσιεύτηκε το
1934, πράγμα αρκετά ενδιαφέρον. Υπερηφανεύεται ότι στην Ουκρανία η Δεξιά κατόρθωσε την περίοδο 1930-1932 να σαμποτάρει σε μεγάλη κλίμακα τις γεωργικές εργασίες.

«Στην αρχή, ξέσπασαν ταραχές στα κολχόζ και αλλού δολοφονήθηκαν κομματικά στελέχη και οι καθοδηγητές τους. Αργότερα, όμως, αναπτύχθηκε μάλλον ένα σύστημα παθητικής αντίστασης που απέβλεπε στη συστηματική παρεμπόδιση των σχεδίων των μπολσεβίκων για τη σπορά και τη συγκομιδή. Οι αγρότες έκαναν παντού παθητική αντίσταση. Αλλά στην Ουκρανία η αντίσταση πήρε το χαρακτήρα εθνικού αγώνα. Η αντίσταση του ουκρανικού πληθυσμού προκάλεσε την αποτυχία του πλάνου για τη συγκέντρωση της αγροτικής παραγωγής του 1931 και ακόμα περισσότερο του πλάνου του 1932. Η καταστροφή του 1932 ήταν το πιο ισχυρό πλήγμα που η σοβιετική Ουκρανία δέχτηκε από την εποχή του λιμού του 1921-1922. Οι καμπανιές για τη σπορά της γης απέτυχαν τόσο το φθινόπωρο όσο και την άνοιξη. Εκτάσεις ολόκληρες παρέμειναν χέρσες. Επιπλέον, την προηγούμενη χρονιά, μετά το θερισμό, σε πολλές περιοχές κυρίως του Νότου, το 20%, το 40% και το 50% ακόμα της συγκομιδής εγκαταλείφθηκε στα χωράφια, και είτε δε μαζεύτηκε καθόλου είτε καταστράφηκε κατά το αλώνισμα».

Το δεύτερο αίτιο του λιμού ήταν η ξηρασία που έπληξε μεγάλα μέρη της Ουκρανίας το 1930,1931 και 1932. Για τον Τζέιμς Ε. Μέις του Χάρβαρντ, πρόκειται για ένα μύθο που σκαρφίστηκε το σοβιετικό καθεστώς. Ωστόσο, στο έργο του Ιστορία της Ουκρανίας, ο Μιχαήλ Χρουσέφσκι, ένας από τους σημαντικότερους εθνικιστές ιστορικούς, αναφέρεται στο 1932 και λέει:

«Αυτή τη νέα χρονιά ξηρασίας συνέπεσε να επικρατούν συνθήκες χάους στη γεωργία».

Ο καθηγητής Νίκολας Ριασνόφσκι, που δίδαξε στο Russian Research Center του Χάρβαρντ, γράφει ότι οι χρονιές 1931 και 1932 γνώρισαν συνθήκες ξηρασίας. Ο καθηγητής Μιχαήλ Φλορίνσκι, που αγωνίστηκε κατά των μπολσεβίκων στον εμφύλιο πόλεμο, σημειώνει:

«Το 1930 και το 1931, έντονες ξηρασίες, ειδικά στην Ουκρανία, επιδείνωσαν την κατάσταση της γεωργίας και δημιούργησαν καταστάσεις που πλησιάζουν τα όρια του λιμού».

Το τρίτο αίτιο του λιμού ήταν μια επιδημία τύφου που σάρωσε την Ουκρανία και το Βόρειο Καύκασο. Ο Χανς Μπλούμενφελντ, γνωστός Καναδός αρχιτέκτονας, βρισκόταν την εποχή του λιμού στην Ουκρανία, στην πόλη Μακαγέφκα. Γράφει:

«Δεν υπάρχει αμφιβολία πως ο λιμός προκάλεσε πολλά θύματα. Δε διαθέτω βάσιμα στοιχεία για να εκτιμήσω τον αριθμό τους. (…) Κατά πάσα πιθανότητα, οι περισσότεροι θάνατοι του 1933 προκλήθηκαν από επιδημίες τύφου, τυφοειδούς πυρετού και δυσεντερίας. Ασθένειες που μεταδίδονται από το νερό ήταν συχνές στη Μακαγέφκα. Επέζησα σαν από θαύμα από τον τυφοειδή πυρετό»/

Ο Χόρσλι Γκαντ, ο άνθρωπος που επινόησε την παράλογη εκτίμηση των 15 εκατομμυρίων νεκρών από το λιμό -το 60% του ουκρανικού εθνικού πληθυσμού που ήταν 25 εκατομμύρια το 1932-σημειώνει ωστόσο ότι «το αποκορύφωμα της επιδημίας τύφου συνέπεσε με του λιμού. (…) Είναι αδύνατο να διακρίνει κανείς ποιο από τα δύο αίτια υπήρξε το πιο καθοριστικό για τον αριθμό των θυμάτων».

Το τέταρτο αίτιο του λιμού ήταν η αναστάτωση που προκλήθηκε αναπόφευκτα λόγω της αναδιοργάνωσης της γεωργίας και της τόσο βαθιάς ανατροπής όλων των κοινωνικών και οικονομικών σχέσεων: η έλλειψη πείρας, ο αυτοσχεδιασμός και η σύγχυση σε ό,τι αφορά στις οδηγίες, η έλλειψη σωστής προετοιμασίας, ο αριστερίστικος ριζοσπαστισμός από ορισμένα από τα πιο φτωχά λαϊκά στρώματα και από ορισμένα στελέχη.

Ο αριθμός του ενός με δύο εκατομμύρια νεκρών από το λιμό είναι σημαντικός. Οι ανθρώπινες αυτές απώλειες οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στη λυσσαλέα αντίσταση των εκμεταλλευτριών τάξεων στην αναδιοργάνωση και τον εκσυγχρονισμό της γεωργίας σε σοσιαλιστική βάση. Όμως, η αστική τάξη θα χρεώσει τους θανάτους αυτούς στο λογαριασμό του Στάλιν και του σοσιαλισμού. Ο αριθμός αυτός του ενός με δύο εκατομμυρίων πρέπει να συγκριθεί με τα 9 εκατομμύρια νεκρούς που στοίχισε ο λιμός του 1920-1921, που προκλήθηκε από τη στρατιωτική επέμβαση οκτώ ιμπεριαλιστικών δυνάμεων και από την υποστήριξη που παρείχαν στις αντιδραστικές ένοπλες ομάδες.

Ο λιμός δεν ξεπέρασε την περίοδο που προηγήθηκε της συγκομιδής του 1933. Τα έκτακτα μέτρα που πήρε η σοβιετική κυβέρνηση εξασφάλισαν την επιτυχία της συγκομιδής εκείνης της χρονιάς. Την άνοιξη, δεκαέξι εκατομμύρια κιλά σπόρων, τροφίμων και ζωοτροφών στάλθηκαν στην Ουκρανία. Η οργάνωση και η διαχείριση των κολχόζ βελτιώθηκαν και παραδόθηκαν κάμποσος χιλιάδες τρακτέρ, θεροαλωνιστικές μηχανές και πρόσθετα φορτηγά.

Ο Χανς Μπλούμενφελντ στα Απομνημονεύματά του παρουσιάζει μια περίληψη των όσων έζησε την εποχή του λιμού στην Ουκρανία:

«Μια συγκυρία πολλών παραγόντων (τον προκάλεσε). Πρώτα απ’ όλα, το ξηρό και ζεστό καλοκαίρι του 1932, που είχα ζήσει βόρεια του Βιάτκα, είχε προκαλέσει την αποτυχία της συγκομιδής στις μισοξεραμένες περιοχές του Νότου. Επειτα, ο αγώνας για την κολεκτιβοποίηση είχε αποδιοργανώσει τη γεωργία. Η κολεκτιβοποίηση δεν ήταν μια διεργασία που ακολουθούσε μια τάξη και γραφειοκρατικούς κανόνες. Στηριζόταν βασικά σε ενέργειες φτωχών αγροτών, τους οποίους ενθάρρυνε το Κόμμα. Οι φτωχοί αγρότες ήταν ενθουσιώδεις σε ό,τι αφορά στην απαλλοτρίωση των “κουλάκων”, αλλά λιγότερο θερμοί για την οργάνωση μιας συνεταιριστικής οικονομίας. Το 1930, το Κόμμα είχε ήδη στείλει στελέχη, ώστε να αποτραπούν και να αντιμετωπιστούν οι υπερβολές. (…) Αφού επέδειξε σύνεση το 1930, το Κόμμα ξαναπέρασε στην επίθεση το 1932. Αυτό είχε ως συνέπεια η οικονομία των κουλάκων να πάψει να παράγει εκείνη τη χρονιά, και η νέα συνεταιριστική οικονομία να μην παράγει ακόμα το μέγιστο των δυνατοτήτων της. Μια και η παραγωγή ήταν ελλιπής, εξασφαλίζονταν πρώτα οι ανάγκες της βιομηχανίας στις πόλεις και των ένοπλων δυνάμεων. Εφόσον το μέλλον όλου του έθνους, συμπεριλαμβανομένων και των αγροτών, εξαρτιόταν από αυτές, δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς. (…) Το 1933, οι βροχές ήταν αρκετές. Το Κόμμα έστελνε τα καλύτερα στελέχη του για να βοηθήσουν στην οργανωτική δουλειά των κολχόζ. Τα κατάφεραν. Μετά τη συγκομιδή του 1933, η κατάσταση βελτιώθηκε ριζικά και με εκπληκτική ταχύτητα. Είχα το αίσθημα ότι είχαμε σπρώξει ένα πολύ βαρύ κάρο πάνω σ’ ένα βουνό, αβέβαιοι για το αν θα τα καταφέρναμε. Αλλά το φθινόπωρο του 1933 είχαμε ξεπεράσει την κορυφή και από τότε, μπορούσαμε να προχωρούμε με επιταχυνόμενο ρυθμό».

Ο Χανς Μπλούμενφελντ υπογραμμίζει ότι ο λιμός έπληξε τόσο τις ρωσικές περιοχές του Κάτω Βόλγα και την περιοχή του Βόρειου Καύκασου όσο και την Ουκρανία.

«Αυτό αναιρεί το “γεγονός” μιας αντιουκρανικής γενοκτονίας που θα μπορούσε να παραλληλιστεί με το αντισημιτικό ολοκαύτωμα του Χίτλερ. Για όσους γνωρίζουν καλά την απελπιστική έλλειψη εργατικού δυναμικού που η Σοβιετική Ένωση γνώρισε την εποχή εκείνη, η ιδέα ότι οι ηγέτες της θα μείωναν εσκεμμένα τη σπάνια αυτή πλουτοπαραγωγική πηγή είναι παράλογη».

Από το βιβλίο του Λ. Μάρτενς: “Μια άλλη ματιά στον Στάλιν”