Σαν σήμερα σίγησαν τα κανόνια: Όταν οι λαοί πλήρωσαν με εκατομμύρια νεκρούς το ξαναμοίρασμα του κόσμου.

11η ώρα, της 11ης ημέρας, του 11ου μήνα του 1918. Ακριβώς εκείνη τη στιγμή σίγησαν τα όπλα στα χαρακώματα της Ευρώπης, σηματοδοτώντας το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου —του «Μεγάλου Πολέμου», όπως ονομάστηκε, που έμελλε να βυθίσει την ανθρωπότητα στο αίμα για τέσσερα ολόκληρα χρόνια.

Τα ξημερώματα της 11ης Νοέμβρη, σε ένα σιδηροδρομικό βαγόνι στο δάσος της Κομπιέν (Compiègne) στη βόρεια Γαλλία, οι εκπρόσωποι της ηττημένης Γερμανίας υπέγραφαν τη συνθήκη ανακωχής με τις δυνάμεις της Αντάντ. Η αυτοκρατορία του Κάιζερ είχε ήδη καταρρεύσει εκ των έσω, όχι μόνο από τη στρατιωτική φθορά, αλλά κυρίως από τη Νοεμβριανή Επανάσταση των Γερμανών εργατών και ναυτών, που αρνήθηκαν να συνεχίσουν να γίνονται κρέας για τα κανόνια.

Ένας πόλεμος για τα κέρδη και τις αγορές

Πίσω από τα μεγάλα λόγια περί «πατριωτισμού» και «προστασίας του πολιτισμού», ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος υπήρξε στην πραγματικότητα η πρώτη μεγάλη, βιομηχανοποιημένη ιμπεριαλιστική σύγκρουση στην ιστορία. Ήταν το βίαιο ξαναμοίρασμα των αποικιών, των πλουτοπαραγωγικών πηγών, των αγορών και των σφαιρών επιρροής ανάμεσα στα μεγάλα μονοπώλια και τις καπιταλιστικές δυνάμεις της εποχής (Αντάντ και Κεντρικές Δυνάμεις).

Για πρώτη φορά η επιστήμη και η βαριά βιομηχανία επιστρατεύτηκαν μαζικά στην υπηρεσία του θανάτου. Πολυβόλα, άρματα μάχης, υποβρύχια, αεροπλάνα και χημικά αέρια (όπως ο υπερίτης) μεταμόρφωσαν τα πεδία των μαχών —από το Βερντέν και τον Σομ μέχρι τα Βαλκάνια— σε απέραντα νεκροταφεία.

Ο βαρύς φόρος αίματος των λαών

Ο απολογισμός της τετραετούς σφαγής υπήρξε ασύλληπτος:

• Περισσότεροι από 16 έως 20 εκατομμύρια νεκροί (στρατιώτες και άμαχοι) χάθηκαν στα χαρακώματα, από τις κακουχίες, την πείνα και τις επιδημίες.

• Πάνω από 21 εκατομμύρια άνθρωποι έμειναν ανάπηροι και τραυματίες, κουβαλώντας για όλη τους τη ζωή τα σημάδια της φρίκης.

• Τέσσερις μεγάλες αυτοκρατορίες —η Γερμανική, η Αυστροουγγρική, η Ρωσική και η Οθωμανική— κατέρρευσαν, αλλάζοντας ριζικά τον χάρτη της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής.

Η Οκτωβριανή Επανάσταση και το τέλος της αυταπάτης

Μέσα από τις στάχτες αυτού του πολέμου γεννήθηκε και η μεγαλύτερη ελπίδα για τους καταπιεσμένους της γης. Τον Οκτώβρη του 1917, οι Μπολσεβίκοι στη Ρωσία ανέτρεψαν την εξουσία των καπιταλιστών και των γαιοκτημόνων, έβγαλαν τη χώρα από τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο με το «Διάταγμα για την Ειρήνη» και άνοιξαν τον δρόμο για την οικοδόμηση του πρώτου εργατικού κράτους στην ιστορία.

Την ίδια στιγμή, οι νικητές της Αντάντ, με τη Συνθήκη των Βερσαλλιών που ακολούθησε το 1919, δεν έφεραν καμία «διαρκή ειρήνη». Αντίθετα, επιβάλλοντας ληστρικούς όρους στους ηττημένους και ξαναμοιράζοντας τις αποικίες, έσπειραν τους σπόρους του φασισμού, του ναζισμού και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που ξέσπασε μόλις είκοσι χρόνια αργότερα.

Το μήνυμα του σήμερα

108 χρόνια μετά την ανακωχή της 11ης Νοεμβρίου 1918, τα διδάγματα εκείνης της εποχής παραμένουν τρομακτικά επίκαιρα. Σε έναν κόσμο όπου τα πολεμικά τύμπανα ηχούν ξανά δυνατά —από την Ουκρανία μέχρι τη Μέση Ανατολή— και οι εξοπλισμοί εκτοξεύονται εις βάρος των λαϊκών αναγκών, η ιστορική μνήμη υπενθυμίζει μια αδιαπραγμάτευτη αλήθεια: τους πολέμους τους αποφασίζουν οι λίγοι για τα κέρδη τους, αλλά τους πληρώνουν πάντα με το αίμα τους οι λαοί.