Ένα από τα πιο εφιαλτικά σενάρια στην εξέλιξη της πανδημίας είναι μια μαζική εξάπλωση του ιού στην Αφρική, όπου τα συστήματα υγείας είναι ανύπαρκτα. Αυτή η προοπτική δυστυχώς είναι ένα γνώριμο ιστορικό μοτίβο με τις επιδημίες να έχουν συχνά ως κέντρα επώασης τις προηγμένες “ανοιχτές” πόλεις (όπως συμβαίνει τώρα με το Μιλάνο, το Λονδίνο ή τη Νέα Υόρκη) και στη συνέχεια να εξαπλώνονται στις πιο φτωχές και απομονωμένες περιοχές.

Θυμίζει ο Τάσος Κωστόπουλος την εμπειρία της “ρωσικής γρίπης”: “Διαθέτουμε άλλωστε ένα αρκούντως διαφωτιστικό ιστορικό προηγούμενο, οι αναλογίες του οποίου με τα τωρινά δεν επιδέχονται αμφισβήτηση: την πανδημία της «ασιατικής» ή «ρωσικής» γρίπης που έπληξε την Ευρώπη μεταξύ 1889 και 1895, στέλνοντας στον τάφο ένα περίπου εκατομμύριο κατοίκους της.

Ηταν η μεγαλύτερη επιδημία του 19ου αιώνα στον αναπτυγμένο κόσμο και ο προάγγελος της απείρως φονικότερης «ισπανικής γρίπης» του 1918-1919, που θέρισε κοινωνίες ήδη εξασθενημένες από τις κακουχίες του τετραετούς Α’ Παγκόσμιου Πολέμου. Σύμφωνα με τους ιστορικούς, η πανδημία του 1889 οφειλόταν κατά πολύ στην αυξημένη κινητικότητα (για τα τότε δεδομένα) εντός της Γηραιάς Ηπείρου, μετά την πρόσφατη σιδηροδρομική σύνδεση των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών.

Οπως ακριβώς και στις μέρες μας, η κινητικότητα αυτή αφορούσε βέβαια πρωτίστως τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα· εξ ου και η εκατόμβη δεν περιορίστηκε στα συνήθη θύματα της φυματίωσης και των παρεμφερών μεταδοτικών ασθενειών, που συνωστίζονταν στις ανθυγιεινές εργατουπόλεις, αλλά θέρισε την πανευρωπαϊκή άρχουσα τάξη: στη Βρετανία λ.χ. πέθαναν από γρίπη ο αρχιεπίσκοπος της Υόρκης, ο ανακτορικός ποιητής λόρδος Τένισον και ο εγγονός της βασίλισσας Βικτωρίας, δούκας του Κλάρενς· τόσο ο πρωθυπουργός, λόρδος Σόλσμπερι, όσο και ο αρχηγός της αντιπολίτευσης, Ουίλιαμ Γλάδστων, κρεβατώθηκαν επίσης κάμποσες εβδομάδες προτού αναρρώσουν.

Ταξικά επικαθορισμένη υπήρξε συνήθως και η διαδρομή του ιού: «πρώτοι αρρώστησαν οι “εύποροι”, κατόπιν οι υπηρέτες τους, ύστερα οι μαζαγάτορες κι οι τεχνίτες και τέλος οι μεροκαματιάρηδες»· οι φτωχοί των πόλεων ξεκληρίστηκαν πάντως τελικά σε μαζική κλίμακα, όπως πιστοποιεί η πανεθνική μείωσή τους κατά 55.000 μέσα σε μια τριετία”. Σημαντικό: μην ορκίζεστε για το που ανήκει “γεωγραφικά” η Ελλάδα.

Πηγή: Θανάσης Καμπαγιάννης – f/b