Στις 25 Αυγούστου 1900 έσβησε στη Βαϊμάρη ο Φρίντριχ Νίτσε, ένας στοχαστής που συγκλόνισε τον κόσμο, αμφισβητώντας όλα όσα οι ισχυροί παρουσίαζαν ως «αιώνιες αλήθειες». Στα 55 του χρόνια, άφησε πίσω του μια παρακαταθήκη που ακόμη καίει: μια σκέψη που χτυπάει το ψέμα της θρησκείας, την υποκρισία της κοινωνίας, τη βία της εξουσίας.

«Ο Θεός είναι νεκρός. Κι εμείς τον σκοτώσαμε» – με αυτή τη φράση ο Νίτσε ξεσκέπασε την παρακμή μιας κοινωνίας που κρυβόταν πίσω από τον σταυρό για να υπηρετεί τον θρόνο και το κεφάλαιο.

Ένας στοχαστής ενάντια στην υποταγή

Ο Νίτσε μίλησε για την ανάγκη του ανθρώπου να σταθεί όρθιος, να αρνηθεί τον ρόλο του κοπαδιού.

«Αυτό που είναι σπουδαίο στον άνθρωπο είναι ότι είναι γέφυρα, όχι σκοπός».
Ο άνθρωπος, έλεγε, πρέπει να ξεπεράσει τον εαυτό του, να αναμετρηθεί με το χάος μέσα του για να γεννήσει νέες αξίες:
«Πρέπει να κουβαλάς μέσα σου ένα χάος, για να γεννήσεις ένα αστέρι που χορεύει».

Δεν έγραφε για τον υπάκουο πολίτη, αλλά για τον ανυπότακτο που τολμά να αρνηθεί τα όρια που του επέβαλαν θρησκεία, κράτος και κοινωνία.

Η παραχάραξη και το ψέμα

Όταν κατέρρευσε ψυχικά το 1889, το έργο του βρέθηκε στα χέρια της αδελφής του, Ελίζαμπετ, που το παρέδωσε στους εθνικιστές και στους ναζί. Έτσι, ένας στοχαστής που απεχθανόταν τον μιλιταρισμό και τον αντισημιτισμό, εμφανίστηκε ψευδώς ως «προφήτης» του Ράιχ.

Μα ο ίδιος είχε γράψει:
«Η τρέλα στα άτομα είναι σπάνια· αλλά στα έθνη, στα κόμματα, στις εποχές, είναι ο κανόνας».
Κι ακόμη:
«Η πειθαρχία σκοτώνει την ψυχή, όπως το νερό σκοτώνει τη φωτιά».

Η αλήθεια είναι πως ο Νίτσε μισούσε τον εθνικισμό και τον κοπαδισμό – έβλεπε σε αυτά όχι δύναμη, αλλά παρακμή.

Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, η φωνή του ηχεί πιο επίκαιρη από ποτέ. Σήμερα δεν είναι ο Θεός που μας κρατά δεμένους, αλλά η αγορά· δεν είναι το δόγμα της Εκκλησίας, αλλά το δόγμα του κερδοσκοπικού καπιταλισμού. Οι ίδιοι μηχανισμοί χειραγώγησης που τότε έκρυβαν την εκμετάλλευση κάτω από το «θείο θέλημα», σήμερα τη ντύνουν με «ανάπτυξη», «ανταγωνιστικότητα», «καινοτομία».

Ο Νίτσε μάς θυμίζει:
«Όποιος παλεύει με τέρατα, ας προσέξει να μη γίνει κι ο ίδιος τέρας. Κι αν κοιτάς για πολλή ώρα σε μια άβυσσο, η άβυσσος θα κοιτάξει κι αυτή μέσα σου».

Μας καλεί να σταθούμε όρθιοι απέναντι στην παραπλάνηση και τον εκφυλισμό:
«Η πιο πνευματική πράξη είναι να λέμε όχι».

Η σκέψη του, αιχμηρή και ανυπότακτη, συνεχίζει να μας προκαλεί: να μην πιστέψουμε ποτέ ότι οι αλυσίδες είναι φυσικός νόμος· να σπάσουμε τον ζυγό του «μοιραίου» που μας επιβάλλει το σύστημα· να γίνουμε εκείνοι που θα χτίσουν νέες αξίες πάνω στα ερείπια της εξουσίας.

Διαβάστε επίσης: Στις 25 Αυγούστου 1900 ο Φρίντριχ Νίτσε φεύγει από την ζωή.