Του Γιώργη Γιαννακέλλη

Σύντροφοι,

Για δεκαετίες γνωρίζαμε. Διαβάζαμε μαρτυρίες. Κρατούσαμε τα γράμματα των μελλοθάνατων σαν ιερά κειμήλια. Ακούγαμε τις αφηγήσεις των επιζώντων. Μα δεν είχαμε εικόνα. Δεν υπήρχε φωτογραφικό ντοκουμέντο από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή.

Μέχρι τώρα.

Σήμερα, για πρώτη φορά, έρχονται στη δημοσιότητα φωτογραφικά ντοκουμέντα που φέρονται να αποτυπώνουν στιγμές πριν από την εκτέλεση της 1ης Μάη 1944.

Και ξαφνικά, εκείνο το χαράμα που ήταν «μέρα μουντή πνιγμένη στην ομίχλη» αποκτά πρόσωπα. Σώματα. Βλέμματα. Η Ιστορία δεν είναι πια μόνο λέξεις. Είναι μάτια που κοιτούν λίγο πριν τη ριπή.

Η Πρωτομαγιά του 1944 δεν ξημέρωσε∙ πνίγηκε. Το ημερολόγιο έλεγε πως ο ήλιος θα ανέτειλε στις 5.33΄. Μα για διακόσιους αντιφασίστες, δεσμώτες της Ακροναυπλίας και εξόριστους της Ανάφης, το ρολόι είχε ήδη αρχίσει την αντίστροφη μέτρηση.

Η πρώτη πράξη γράφτηκε στο Χαϊδάρι, στο προσκλητήριο του θανάτου. Η δεύτερη, στο Σκοπευτήριο της αδούλωτης Καισαριανής. Δεν πήγαν ως μελλοθάνατοι με κλάμα και λαχτάρα. Πήγαν με τραγούδι. Οι ομοβροντίες διακόπτονταν από ζητωκραυγές.

Ο Ναπολέων Σουκατζίδης έγραφε: «Πατερούλη, πάω για εκτέλεση, να ’σαι περήφανος για τον μονάκριβο γιο σου». Αρνήθηκε να σωθεί όταν του το πρότειναν. Διάλεξε να σταθεί δίπλα στους συντρόφους του.

Ο δάσκαλος Κώστας Τσίρκας: «Πρωτομαγιά. Γεια σας, όλοι πάμε στη μάχη».
Ο Σάββας Σαββόπουλος: «Καμία δύναμη δε θα τσακίσει το ΚΚΕ».
Ο Μήτσος Ρεμπούτσικας: «Όταν ο άνθρωπος δίνει τη ζωή του για ανώτερα ιδανικά, δεν πεθαίνει ποτές».
Ο Νίκος Μαριακάκης: «Καλύτερα να πεθάνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά παρά να ζει σκλάβος».
Ο Δημήτρης Σοφής: «Αδέλφια γεια σας… Μάνα μη λυπάσαι».

Και τώρα, οι φωτογραφίες.

Τι δείχνουν; Δεν δείχνουν απελπισία. Δεν δείχνουν πανικό. Δείχνουν στάση. Δείχνουν ανθρώπους που γνωρίζουν. Που βαδίζουν συνειδητά. Που μετατρέπουν την εκτέλεση σε πολιτική πράξη.

Γιατί αυτό ήταν η Καισαριανή: μια εκτέλεση που έγινε διαδήλωση. Μια σφαγή που έγινε σύμβολο. Μια προσπάθεια του κατακτητή να τρομοκρατήσει τον λαό – και μια απάντηση που έλεγε: δεν σκύβουμε.

Το ΕΑΜ προειδοποιούσε τότε ότι η τρομοκρατία δεν ήταν «αντίποινα», αλλά μέσο για να σταματήσει η αντίσταση, να επιβληθεί η επιστράτευση, να συνεχιστεί η ληστεία του τόπου. «Αν σκύψουμε το κεφάλι είμαστε χαμένοι».

Οι 200 δεν το έσκυψαν.

Οι φωτογραφίες που έρχονται σήμερα στο φως δεν είναι απλώς ιστορικό υλικό. Είναι κατηγορητήριο. Είναι απόδειξη εγκλήματος. Είναι καθρέφτης αξιοπρέπειας. Είναι υπενθύμιση ότι οι ιδέες δεν εκτελούνται.

Για δεκαετίες κρατούσαμε τις λέξεις τους. Τώρα κρατάμε και τις εικόνες τους. Και το βάρος γίνεται μεγαλύτερο. Γιατί όταν βλέπεις το πρόσωπο του ανθρώπου που σε λίγο θα πέσει από τις σφαίρες και ξέρεις τι έγραψε λίγα λεπτά πριν, η Ιστορία παύει να είναι αφηρημένη.

Σύντροφοι,

Αυτά τα ντοκουμέντα δεν μας καλούν απλώς να συγκινηθούμε. Μας καλούν να σταθούμε αντάξιοι. Να μην αφήσουμε τη θυσία τους να γίνει άδεια επέτειος. Να θυμόμαστε ότι η ελευθερία, αν δεν βαδίσει στα χνάρια του αίματός τους, θα πληρώνεται ξανά και ξανά.

Η ομίχλη εκείνης της Πρωτομαγιάς μπορεί να σκέπασε τον ουρανό. Μα οι 200 τον καθάρισαν με τη στάση τους.