Σήμερα, 19 Φλεβάρη 2026, συμπληρώνονται 70 χρόνια από τις βουλευτικές εκλογές του 1956, μια ημερομηνία-ορόσημο στην ιστορία της ελληνικής πολιτικής σκηνής.
Εκείνη η αναμέτρηση δεν ήταν απλώς μια εκλογική διαδικασία, αλλά μια κλασική περίπτωση όπου η δεξιά, με τα γνωστά της εργαλεία –από την τρομοκρατία μέχρι τα «δέντρα που ψηφίζουν»– κατάφερε να ανατρέψει το λαϊκό αίσθημα και να αρπάξει την εξουσία. Η Εθνική Ριζοσπαστική Ένωσις (Ε.Ρ.Ε.) του Κωνσταντίνου Καραμανλή, παρόλο που ήρθε δεύτερη σε ψήφους, σχημάτισε αυτοδύναμη κυβέρνηση χάρη σε ένα εκλογικό σύστημα-«μαγειρείο», σχεδιασμένο για να εξυπηρετεί τα συμφέροντα της άρχουσας τάξης.
Το Ιστορικό Πλαίσιο
Μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο και την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού, από τις βόμβες Ναπάλ και τα δολάρια του Μάρσαλ, η Ελλάδα βρισκόταν υπό τον σφιχτό εναγκαλισμό της δεξιάς, με εθελόδουλες κυβερνήσεις που εξαρτιόνταν από την αμερικανική βοήθεια
Ο Καραμανλής, ένας σχετικά άγνωστος πολιτικός μέχρι τότε, ανέλαβε πρωθυπουργός τον Οκτώβρη του 1955 μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου Παπάγου. Για να εδραιώσει την εξουσία του, ίδρυσε την Ε.Ρ.Ε. και προκήρυξε πρόωρες εκλογές στις 19 Φλεβάρη του 1956.
Αυτές οι εκλογές ήταν ιστορικές και για έναν άλλο λόγο: Ήταν οι πρώτες γενικές βουλευτικές εκλογές στην Ελλάδα όπου οι γυναίκες απέκτησαν δικαίωμα ψήφου. Το δικαίωμα αυτό είχε θεσμοθετηθεί τυπικά από το 1952, αλλά εφαρμόστηκε πλήρως μόλις τότε –με εξαίρεση μια επαναληπτική εκλογή στη Θεσσαλονίκη το 1953, όπου εξελέγη η πρώτη γυναίκα βουλευτής. Ωστόσο, αυτή η «προοδευτική» χειρονομία δεν ήταν τίποτα παραπάνω από ένα επικοινωνιακό τέχνασμα, καθώς το σύστημα παρέμενε βαθιά αντιδημοκρατικό και πατριαρχικό, με τις γυναίκες να αντιμετωπίζονται ως ψηφοφόροι που μπορούσαν να «κατευθυνθούν» από την Εκκλησία και την αστική τάξη.
Στις κάλπες, η συμμετοχή ήταν υψηλή, φτάνοντας το 75% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων (περίπου 4,5 εκατομμύρια). Τα αποτελέσματα έδειξαν μια σαφή λαϊκή προτίμηση για τις δυνάμεις του Κέντρου και της Αριστεράς:
➤ Η Δημοκρατική Ένωσις (Δ.Ε.), ένας συνασπισμός κεντρώων κομμάτων (Φιλελεύθεροι, Λαϊκό Κόμμα, ΕΔΑ κ.ά.), συγκέντρωσε 1.620.007 ψήφους, δηλαδή 48,15% του εκλογικού σώματος, αλλά πήρε μόλις 132 έδρες.
➤ Η Ε.Ρ.Ε. του Καραμανλή πήρε 1.594.112 ψήφους (47,38%) και 165 έδρες, εξασφαλίζοντας αυτοδύναμη κυβέρνηση.
Μικρότερα κόμματα, όπως το Προοδευτικό Κόμμα (2,22%, 0 έδρες) και ανεξάρτητοι, μοιράστηκαν το υπόλοιπο.
Πώς έγινε αυτό; Το μυστικό κρυβόταν στο εκλογικό σύστημα που εισήγαγε ο ίδιος ο Καραμανλής: Μια «ενισχυμένη αναλογική» με στοιχεία gerrymandering (εκλογική κοπτορραπτική ή μαγείρεμα περιφερειών).
Στις αγροτικές περιφέρειες –όπου η δεξιά είχε ισχυρή επιρροή λόγω τρομοκρατίας, εξαρτήσεων και εκφοβισμού– εφαρμοζόταν πλειοψηφικό σύστημα, που έδινε όλες τις έδρες στον πρώτο. Στις αστικές περιοχές, όπου κυριαρχούσαν οι εργαζόμενοι και οι προοδευτικές δυνάμεις, ίσχυε αναλογική εκπροσώπηση.
Αυτό το «μαγειρεμένο» σύστημα επέτρεψε στην Ε.Ρ.Ε. να κερδίσει περισσότερες έδρες παρόλο που έχανε σε ψήφους, αφήνοντας τη Δ.Ε. 19 έδρες μακριά από την πλειοψηφία.
Οι Καταγγελίες: Τρομοκρατία, Νοθεία και Παρακρατικοί Μηχανισμοί
Οι εκλογές του 1956 δεν ήταν απαλλαγμένες από σκιές. Η Αριστερά και το Κέντρο κατήγγειλαν εκτεταμένη νοθεία, εκφοβισμό ψηφοφόρων και παρεμβάσεις από παρακρατικούς μηχανισμούς. Η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ), που συμμετείχε στη Δ.Ε., μιλούσε ανοιχτά για «δέντρα που ψηφίζουν» –μια αναφορά σε ψεύτικους ψηφοφόρους και νεκρούς που «αναστήθηκαν» στις κάλπες.
Ο Καραμανλής, με την υποστήριξη του Παλατιού και των Αμερικανών, κατάφερε να εδραιώσει μια δεξιά ηγεμονία που θα διαρκούσε χρόνια, με εκλογές όπως αυτές του 1961 (γνωστές ως «βίας και νοθείας») να ενισχύουν την εικόνα ενός συστήματος όπου η λαϊκή βούληση παρακάμπτεται.
Αυτή η τακτική δεν ήταν πρωτόγνωρη: Η δεξιά είχε παράδοση στην καλπονοθεία, από τις εκλογές του 1946, (τότε κυκλοφόρησε και η διπλανή αφίσα, με αποχή της Αριστεράς λόγω τρομοκρατίας), μέχρι τις μεταπολεμικές αναμετρήσεις.
Το 1956, όμως, έθεσε τα θεμέλια για μια «σταθερότητα» βασισμένη σε οικονομική ανάπτυξη με αμερικανική βοήθεια, αλλά και σε καταστολή των εργατικών αγώνων και περιορισμό των δημοκρατικών ελευθεριών.
Συμπέρασμα: Οι εκλογές του 1956 μας υπενθυμίζουν τις διαχρονικές μεθοδεύσεις της δεξιάς σε περιόδους εκλογών. Το πιο σημαντικό πάντως είναι αυτό που ο Γ. Ρούσης πραγματεύτηκε στο βιβλίο του: «Ο μύθος της ελεύθερης βούλησης της πλειοψηφίας». Σ’ αυτό αποδομεί εντελώς την έννοια της ατομικής ελεύθερης βούλησης στο πλαίσιο της ταξικής κοινωνίας.
Αφήστε μια απάντηση