Η “ηθική των δούλων”

Δύσκολα μπορεί κανείς να μπει στην ψυχοσύνθεση εκείνων των ανθρώπινα ομιλούντων όντων που επευφημούν έναν αποδεδειγμένα υπεύθυνο για ένα προδιαγεγραμμένο έγκλημα. Πρόκειται για ηθική κατάπτωση που δυσκολεύεσαι να βρεις λέξεις να την σχολιάσεις.

Ναι, η συνέργειά τους δεν έχει το βάρος των κουκουλοφόρων της κατοχής που με μια υπόδειξη έστελναν αγωνιστές στο εκτελεστικό απόσπασμα. Η Ιστορία έχει ιεραρχήσεις. Όμως η ουσία παραμένει: όταν γνωρίζεις και παρ’ όλα αυτά χειροκροτείς, δεν είσαι ουδέτερος. Παίρνεις θέση.

Και εδώ δεν μιλάμε για «φήμες».
Το πόρισμα της Πυροσβεστικής εντοπίζει σοβαρότατες παραβάσεις στις δύο υπόγειες δεξαμενές και στο δίκτυο σωληνώσεων, εκεί όπου υπήρξε η διαρροή προπανίου που προκάλεσε τη φονική έκρηξη.
Η κατάθεση του υδραυλικού του εργοστασίου αναφέρει ότι ο εργοδότης ήταν ενήμερος.
Ο δικηγόρος των οικογενειών μιλά για προδιαγεγραμμένο έγκλημα.

Δεν πρόκειται λοιπόν για «κακιά στιγμή». Πρόκειται για γνώση και αδιαφορία. Για συνειδητή έκθεση εργαζομένων σε θανάσιμο κίνδυνο.

Και τότε τίθεται το ερώτημα:
Πώς χειροκροτείς εκείνον που φέρει τέτοιες ευθύνες;
Πώς φτύνεις στην κυριολεξία πάνω από τα αποκαΐδια πέντε συναδελφισσών σου, αποτέλεσμα της εγκληματικής συμπεριφοράς αυτού που επευφημείς; Δεν ασελγείς στην μνήμη αυτών που μέχρι χτες πάλευες αντάμα για το μεροκάματο; Τα Τρίκαλα είναι μικρό μέρος. Πώς αύριο θα δεις στα μάτια τα παιδιά που έμειναν ορφανά με κύρια ευθύνη του ανθρώπου που χειροκροτείς;

Εδώ μπαίνει ο Γκόρκι.

«Την “ηθική των αφεντικών” την αντιπάθησα όσο και την “ηθική των δούλων”. Μια τρίτη ηθική έβλεπα να διαμορφώνεται μέσα μου: Δίνε το χέρι σου σε όποιον σηκώνεται.»

Η «ηθική των αφεντικών» είναι γνωστή:
Το κέρδος πάνω από όλα.
Η ευθύνη πάντα αλλού.
Οι ζωές κόστος παραγωγής.

Αλλά τι είναι η «ηθική των δούλων»;

Είναι η εσωτερίκευση της εξουσίας.
Είναι ο φόβος που γίνεται θαυμασμός.
Είναι η ταύτιση με τον ισχυρό, ακόμη κι όταν σε συνθλίβει.
Είναι η ψευδαίσθηση ότι, χειροκροτώντας τον κύριο, θα κερδίσεις λίγη ασφάλεια.

Η ηθική του δούλου λέει:
«Κάτι θα ήξερε το αφεντικό.»
«Μην τα βάζεις με αυτούς που έχουν δύναμη.»
«Σώπα για να μη χάσεις τη δουλειά σου.»

Η ηθική του δούλου δεν χρειάζεται μαστίγιο. Έχει ήδη αποδεχτεί την αλυσίδα.

Και όταν ο δούλος χειροκροτεί τον υπεύθυνο για τον θάνατο των συναδέλφων του, δεν υπερασπίζεται απλώς ένα πρόσωπο. Υπερασπίζεται το σύστημα που του έμαθε να σκύβει.

Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο.
Όχι η ωμή εργοδοτική αλαζονεία — αυτή είναι αναμενόμενη.
Αλλά η εργατική συνείδηση που διαβρώνεται, που συγχέει την επιβίωση με την υποταγή.

Ο Γκόρκι μιλούσε για μια τρίτη ηθική.
Όχι του αφέντη.
Όχι του δούλου.
Αλλά του ανθρώπου που σηκώνεται.

Αυτή η ηθική δεν χειροκροτεί.
Δεν εξωραΐζει.
Δεν συγχωρεί στο όνομα της «ανάπτυξης».

Στέκεται δίπλα στους νεκρούς.
Στέκεται δίπλα στις οικογένειες.
Στέκεται δίπλα σε όποιον σηκώνεται.

Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι ψυχολογικό. Είναι ταξικό.
Ή θα διαλέξεις την πλευρά της ζωής και της αξιοπρέπειας,
ή θα μείνεις στην ασφάλεια της υποταγής.

#Βιολάντα: Πόρισμα-κόλαφος της Πυροσβεστικής. Είχε αφαιρεθεί από τις δεξαμενές το σύστημα πυρόσβεσης. pic.twitter.com/TrbBUX0uUC

— antonis kelaidonis (@antonkelaidon) February 19, 2026

Και η Ιστορία — ευτυχώς — δεν θυμάται τους χειροκροτητές.