Γράφει ο Συνεργάτης

Τρεις εβδομάδες συμπληρώνονται σήμερα από την έναρξη της ευρείας στρατιωτικής επίθεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν. Εκείνο που αρχικά παρουσιάστηκε ως μια καλοσχεδιασμένη επιχείρηση «σοκ και δέους», αποδεικνύεται στην πράξη ότι στηρίχθηκε περισσότερο σε αυταπάτες παρά σε ρεαλιστική εκτίμηση των συσχετισμών.

Το σχέδιο των επιτελείων της Ουάσινγκτον και του Τελ Αβίβ έφερε όλα τα χαρακτηριστικά ενός σύγχρονου «blitzkrieg»: ταχεία αποκεφαλιστική επίθεση, εξόντωση της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας, και παράλυση του μηχανισμού λήψης αποφάσεων της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Στο επίκεντρο βρισκόταν η δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ και η εξάλειψη κρίσιμων στελεχών, με στόχο να προκληθεί ένα ντόμινο αποσταθεροποίησης.

Η προσδοκία ήταν σαφής: μέσα στο χάος που θα δημιουργούσε ένα τέτοιο πλήγμα, θα άνοιγε ο δρόμος για μια «εσωτερική» ανατροπή του καθεστώτος. Οι σχεδιαστές υπολόγιζαν ότι οι ήδη υπαρκτές κοινωνικές αναταραχές θα μετατρέπονταν σε γενικευμένη εξέγερση. Ιδιαίτερη σημασία απέδιδαν στη στάση των εμπόρων — ενός κοινωνικού στρώματος που ιστορικά υπήρξε πυλώνας της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αλλά και καθοριστικός παράγοντας στην ανατροπή του Σάχη το 1979.

Η εκτίμηση ήταν ότι η οικονομική ασφυξία και η λαϊκή δυσαρέσκεια θα ολοκλήρωναν ό,τι δεν θα μπορούσαν να πετύχουν οι βόμβες.

Οι εξελίξεις, ωστόσο, διέψευσαν παταγωδώς αυτές τις προβλέψεις.

Η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του Ιράν δεν κατέρρευσε. Δεν σημειώθηκε η «γενικευμένη εξέγερση» που προεξοφλούσαν οι δυτικοί αναλυτές. Αντίθετα, το κράτος διατήρησε τον έλεγχο των βασικών μηχανισμών και συνεχίζει να λειτουργεί, ακόμη και υπό συνεχή πίεση.

Την ίδια στιγμή, ακόμη και κύκλοι στις ΗΠΑ που αρχικά στήριξαν την επιχείρηση αρχίζουν να αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό —αν όχι ειρωνεία— τις διακηρύξεις περί «διαρκών νικών». Δεν είναι λίγοι εκείνοι που υπενθυμίζουν ότι παρόμοια ρητορική είχε χρησιμοποιηθεί τόσο στο Βιετνάμ όσο και στο Αφγανιστάν, πριν καταλήξει σε στρατηγικές ήττες με ιστορικές συνέπειες.

Παράλληλα, η εικόνα της απόλυτης στρατιωτικής υπεροχής των ΗΠΑ στην περιοχή εμφανίζει ρωγμές. Η αυξανόμενη ευαλωτότητα των βάσεων, σε συνδυασμό με την απειλή διακοπής της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, έχει ήδη προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Για ακόμη μία φορά, αποδεικνύεται ότι το περιβόητο «αόρατο χέρι» της αγοράς γίνεται εξαιρετικά εύθραυστο όταν έρχεται αντιμέτωπο με τη γεωπολιτική πραγματικότητα.

Και ενώ το τοπίο παραμένει ρευστό, οι εξελίξεις επιταχύνονται.

Αμερικανοί αξιωματούχοι παραδέχονται ότι εξετάζεται η αποστολή χιλιάδων επιπλέον στρατιωτών στη Μέση Ανατολή. Την ίδια ώρα, ισραηλινά μέσα ενημέρωσης μεταδίδουν νέες πυραυλικές επιθέσεις από τη Χεζμπολάχ στο βόρειο Ισραήλ, με τις σειρήνες να ηχούν ξανά.

Αυτό το «θολό» τοπίο δεν είναι ένδειξη αδυναμίας κατανόησης — είναι η ίδια η ουσία της κατάστασης. Ένας πόλεμος που σχεδιάστηκε ως σύντομος και αποφασιστικός, μετατρέπεται σε παρατεταμένη σύγκρουση χωρίς καθαρή διέξοδο.

Το Ιράν δεν κατέρρευσε. Οι δυνάμεις που αντιπαρατίθενται στην αμερικανική και ισραηλινή ισχύ συνεχίζουν να δρουν και να απαντούν. Και η Ουάσινγκτον, αντί για θριαμβολογίες, βρίσκεται μπροστά στην ανάγκη περαιτέρω στρατιωτικής εμπλοκής — μια έμμεση αλλά σαφής παραδοχή ότι το αρχικό σχέδιο απέτυχε.

Ο πόλεμος αυτός δεν είναι απλώς μια ακόμη «γεωπολιτική κρίση». Είναι μια ακόμη απόπειρα επιβολής ηγεμονίας μέσω της στρατιωτικής ισχύος. Και, όπως δείχνει η ιστορία, όταν τα σχέδια των ισχυρών συναντούν κοινωνίες που αρνούνται να υποταχθούν, το αποτέλεσμα σπάνια είναι αυτό που είχαν προβλέψει.