Πηγή: Της Χρύσας Κακατσάκη – Documento

Στην πρεμιέρα των πανελλήνιων τις εντυπώσεις δεν έκλεψε ούτε το ποίημα του Εμπειρίκου ούτε το αμφιλεγόμενο θέμα της έκθεσης. Ο πιτσιρικάς που δήλωσε ότι έγραψε τις δικές του εξετάσεις, πως δεν έχει στόχους και θα φύγει στο εξωτερικό ήταν η πιο ρεαλιστική άποψη γι’ αυτό τον δαπανηρό και κυρίως ψυχοφθόρο θεσμό. Αποτύπωσε με δικά του λόγια το απόσταγμα του νεοφιλελευθερισμού και της προτεσταντικής κουλτούρας που θέλει τα άτομα να βρίσκονται συνεχώς σε αξιολογήσεις, βιογραφικά, πιστοποιήσεις και διαρκή ανταγωνισμό. Θέλει να αποδράσει από μια χώρα όπου η εργασία εξαντλεί, η ανασφάλεια μονιμοποιείται, τα νιάτα ασφυκτιούν, το μέλλον μοιάζει στενό, η αξιοπρέπεια συχνά συνθλίβεται και η χαρά μοιάζει, όλο και πιο πολύ, μια ενοχική πολυτέλεια.

Το εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν διδάσκει στα παιδιά ότι η ζωή δεν είναι μια ευθύγραμμη αφήγηση επιτυχίας, αλλά μια ακανόνιστη, συχνά άδικη και συχνά σπαρακτική πορεία μέσα από ρωγμές που άλλοτε σε τραυματίζουν και άλλοτε σε ανεπτερώνουν. Ειδικά η εφηβεία έχει τη δική της φυσική και μεταφυσική. Διαστέλλει τον κόσμο σε έναν πρόσωπο και τον συστέλλει σε έναν βαθμό, σε μια λέξη. Αγόρια και κορίτσια νιώθουν ότι δεν μπορούν να υπάρξουν αλλιώς παρά σαν ένα σπασμένο μικρό βιολί που δεν ξέρει πώς να κρυφτεί μέσα στη δερμάτινη θήκη του, που έτσι κι αλλιώς δεν το χωράει πια.

Οι εξετάσεις αποτελούν έναν μηχανισμό τελικής αποτίμησης του παιδιού και η σχολική αίθουσα έναν τόπο όπου καλείται να αποδείξει ότι άξιζε τον κόπο, τα χρήματα, την αγωνία, τις προσδοκίες, τη σιωπηλή επένδυση μιας ολόκληρης οικογένειας για να διαιωνίζεται η ιδεολογία μιας δήθεν αξιοκρατίας.

Εντοπίζεται επίσης κάτι ακόμη πιο τραγικό: οι ίδιοι οι γονείς δεν λειτουργούν ως δυνάστες, αλλά ως άνθρωποι εξίσου τραυματισμένοι, εξίσου εξαντλημένοι από την κοινωνική ανασφάλεια, που εναποθέτουν στο παιδί την ελπίδα μιας συνολικής δικαίωσης της ζωής τους.

Τις μέρες που τα δύο κορίτσια στην Ηλιούπολη βούτηξαν στο κενό οι ίδιοι άνθρωποι που σχολίαζαν με πίκρα «αποτύχαμε σαν κοινωνία» φώναζαν στον Ακύλα «φέρ’ το», επιβεβαιώνοντας ότι η αξία συνδέεται με την επίδοση. Σε μια γδαρμένη αθωώτητα που θρυμματιζόταν στο κράσπεδο, ακουγόταν ο αντίλαλος «να νικήσει» λες και ο μαραθώνιος που έχουν μπροστά τους εξαρτάται από τέσσερα εξεταστικά τρίωρα.

Όταν οι έφηβοι χαζεύουν καθημερινά στα social μια ψεύτικη κανονικότητα με τέλειες ζωές, ταξίδια, χρήματα, ινσταγκραμικές εικόνες ευτυχίας χωρίς κόστος, εσωτερικεύουν τις αγωνίες τους σ’ ένα «δεν αξίζω». Όσο βλέπουν τη φωτογραφία του επιτυχημένου σε ένα διαφημιστικό banner τόσο πνίγονται στο άγχος και στον φόβο ότι δεν θα τα καταφέρουν. Το παιδί αισθάνεται ότι δεν εξετάζεται μόνο στη φυσική ή στα αρχαία, αλλά στο δικαίωμά του να έχει θέση μέσα στην αγάπη και την αποδοχή. Όταν η προσδοκία του διαψεύδεται, συχνά ακολουθούν η κόπωση, η κατάθλιψη, η σιωπηλή παραίτηση.

Αλλά το έργο δεν τελειώνει έτσι εύκολα. Πάντα θα μένει μια άσκηση μαθηματικών λυτή. Θα συνεχίσουν να γράφουν σε τετράδια, σε τοίχους, σε παγκάκια, σε φλέβες. Θα δώσουν εξετάσεις πανωλεθριακές, παναπελπιστιές. Αλλά, όπως έλεγε ο Σαββόπουλος, όταν τις περάσεις της διάσωσης το έργο θα νιώσεις και το πάθος της ζωής θα υψώσεις.