Πηγή: Κώστας Βαξεβάνης – Documento

Οι αλλαγές στις θέσεις των πολιτικών κομμάτων δεν είναι κάτι απαραιτήτως κακό. Τα κόμματα αλλάζουν προκειμένου να μπορέσουν να εκφράσουν τις μεταβολές που συντελούνται στην κοινωνία. Η πολιτική σταθερότητα, που θεωρείται προτέρημα ενός κόμματος, σημαίνει ότι υπηρετεί αρχές τις οποίες δεν αλλάζει δημαγωγικά. Δεν σημαίνει πολιτική ακαμψία και γραφειοκρατική προσήλωση σε στερεότυπα. Σε κάθε περίπτωση, η προσχώρηση σε νέες θέσεις από μόνη της δεν είναι ούτε αρνητική ούτε θετική. Ωστόσο η συμβατότητα των νέων θέσεων με το κόμμα αποδεικνύεται από το απλό αλλά καθοριστικό ερώτημα στην πολιτική: «Ποιον συμφέρει και γιατί;». Δηλαδή οι νέες θέσεις εκφράζουν τις διακηρύξεις του κόμματος και όσα γενικώς υποστηρίζει;

Το νεοσύστατο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα πήρε θέση υπέρ των ιδιωτικών πανεπιστημίων και ο πρώην πρωθυπουργός δέχτηκε επίθεση από τους παλιούς συντρόφους του αλλά και το ΠΑΣΟΚ. Δεν είναι η πρώτη από τις θέσεις της ΕΛΑΣ που αποδεικνύει μετατόπιση του Τσίπρα σε έναν άλλο πολιτικό τόπο. Η θέση όμως για το άρθρο 16 του Συντάγματος και η αποδοχή των ιδιωτικών πανεπιστημίων (θα καταψηφίσει την αναθεώρηση αλλά δεν θα αλλάξει τον νόμο) προκάλεσαν σοβαρή επίθεση εναντίον της ΕΛΑΣ γιατί πρόκειται για ταυτοτικό θέμα της Αριστεράς.

Η Αριστερά με όλα τα κόμματα που την αποτελούν στην Ελλάδα έχει ταχθεί κατά των ιδιωτικών πανεπιστημίων θεωρώντας ότι η ιδιωτικοποίηση οδηγεί σε μια ταξική επιλογή στην ανώτατη εκπαίδευση αλλά και στη στροφή των ίδιων των πανεπιστημίων σε σπουδές που δεν αφορούν την κοινωνία αλλά τα συμφέροντα και τους χρηματοδότες.

Συνήθως, όταν γίνεται συζήτηση για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, οι υποστηρικτές τους και φυσικά η κυβέρνηση τοποθετούν το θέμα στην επιφανειακή και λαϊκίστικη επιχειρηματολογία που αφορά το αν θα πρέπει όποιος θέλει να φοιτά σε ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο και (όπως χαρακτηριστικά λέγεται) «να μην πηγαίνει στο εξωτερικό για να σπουδάσει». Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν γίνονται για να προσφέρουν «ευκολίες» και ελευθερία επιλογών στον πολίτη, αλλά για να δημιουργήσουν επιστήμη και επιστήμονες συγκεκριμένου τύπου και κατεύθυνσης. Το ποια θα είναι θα το καθορίζουν όσοι βάζουν τα χρήματα, που παρεμπιπτόντως θα αναδεικνύουν και τα δικά τους παιδιά σε ηγέτες της πολιτικής, της οικονομίας και της κοινωνίας με βαριά βιογραφικά.

Το θέμα στο συγκεκριμένο άρθρο μου όμως δεν είναι να αναλυθεί το θέμα των ιδιωτικών πανεπιστημίων, αλλά η επιχειρηματολογία που διατύπωσε η ΕΛΑΣ για να στηρίξει την αλλαγή. Χρησιμοποίησε δύο επιχειρήματα. Στην πρώτη τοποθέτησή της η ΕΛΑΣ υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να αλλάξει τον αντισυνταγματικό νόμο για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, γιατί μια τέτοια αλλαγή θα απειλούσε την ασφάλεια δικαίου. Στη δεύτερη τοποθέτηση διατυπώθηκε η άποψη πως ο νόμος δεν αλλάζει γιατί πρέπει να υπάρχει συνέχεια του κράτους.

Και οι δύο τοποθετήσεις υποκρύπτουν την επικίνδυνη αχρήστευση της λειτουργίας της πολιτικής με νομικίστικα και μάλιστα παραποιημένης ερμηνείας επιχειρήματα. Οι αποφάσεις για το πού κινείται η κοινωνία διαμορφώνονται από τα κόμματα και κυρίως τις κυβερνήσεις. Οι πολιτικές αποφάσεις, μέσω της νομοθετικής εξουσίας που ασκεί η Βουλή, γίνονται νόμοι. Οι νόμοι αντικαθιστούν άλλους νόμους προκειμένου να αντικατοπτρίζουν ανάγκες, να αντεπεξέρχονται σε νέα δεδομένα ή να διορθώνουν ακόμη και λάθη.

Η αρχή της «ασφάλειας δικαίου» που αφορά κάθε κράτος δικαίου δεν είναι η μη αλλαγή νόμων, όπως προσπαθεί να την εμφανίσει το νομικό επιτελείο της ΕΛΑΣ που ανέλαβε να βρει δικαιολογία. Η ασφάλεια δικαίου επιβάλλει οι κανόνες δικαίου να είναι σαφείς, προβλέψιμοι, σταθεροί και να εφαρμόζονται με συνέπεια, ώστε οι πολίτες να μπορούν να ρυθμίζουν τη συμπεριφορά τους και να προστατεύεται η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη τους προς την έννομη τάξη. Με λίγα λόγια, η ασφάλεια δικαίου αφορά τον τρόπο αλλαγής, όχι την απαγόρευση αλλαγής. Το κράτος έχει την πλήρη δημοκρατική νομιμοποίηση να αλλάζει νόμους ακόμη και ριζικά. Αυτή είναι η ιστορία της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.

Η κατά Τσίπρα ασφάλεια δικαίου σημαίνει πως δεν έπρεπε να έχουν αλλάξει νόμοι και να έχει καταργηθεί η θανατική ποινή, να έχει αναγνωριστεί η ισότητα των φύλων, να αναγνωριστεί ο πολιτικός γάμος, να καθιερωθεί η δωρεάν παιδεία και άλλα πολλά. Δεν θα έπρεπε ο ΣΥΡΙΖΑ να έχει αλλάξει τους ποινικούς κώδικες που αποτελούν θεμελιώδες νομοθέτημα και βασικό κώδικα έννομης τάξης; Ηταν απειλή στην ασφάλεια δικαίου ο νόμος ΣΥΡΙΖΑ για το ενιαίο μισθολόγιο; Μια κυβέρνηση Τσίπρα δεν θα καταργήσει αύριο άδικους νόμους όπως η ασυλία τραπεζιτών και θεσμικών παραγόντων στο όνομα της ασφάλειας δικαίου; Δεν θα εξασφαλίσει δικαιώματα γιατί η ασφάλεια δικαίου είναι η διατήρηση του status quo; Ποιος είναι ο ρόλος της κυβέρνησης και της Βουλής αν όχι οι αποφάσεις για μέτρα και νόμους που ωφελούν την κοινωνία;

Το πονηρό επιχείρημα περί ασφάλειας δικαίου που χρησιμοποιήθηκε δεν είναι επικίνδυνο για λόγους νομικής αμάθειας όσων το εφηύραν, αλλά επικίνδυνο για την κοινωνία αφού αχρηστεύει την πολιτική.

Το δεύτερο επιχείρημα περί ανάγκης συνέχειας του κράτους είναι επίσης επικίνδυνο. Η συνέχεια του κράτους δεν αφορά την ανάγκη της μη αλλαγής των νόμων. Το κράτος οφείλει να παραμένει το ίδιο νομικό πρόσωπο, ανεξάρτητα από τις αλλαγές κυβερνήσεων και κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών. Το κράτος ανεξάρτητα από τις κυβερνήσεις δεσμεύεται από διεθνείς υποχρεώσεις, οι διοικητικές πράξεις δεν εξαφανίζονται επειδή άλλαξε η κυβέρνηση, οι δημόσιες συμβάσεις παραμένουν σε ισχύ και οι θεσμοί συνεχίζουν να λειτουργούν. Η συνέχεια του κράτους δεν σημαίνει, όπως θέλουν να λένε οι φωστήρες της ΕΛΑΣ, ότι δεν μπορούν να αλλάζουν οι νόμοι, να καταργούνται προηγούμενες πολιτικές ή να ανατραπούν θεσμικές επιλογές προηγούμενων κυβερνήσεων. Αυτός άλλωστε είναι ο λόγος που μια κυβέρνηση πέφτει και αναλαμβάνει μία άλλη.

Για να πούμε ένα απλό και κατανοητό παράδειγμα, ασυνέχεια του κράτους θα ήταν να χτίσει κάποιος ένα σπίτι με βάση τον νόμο μιας κυβέρνησης και η επόμενη κυβέρνηση να το γκρεμίσει επειδή άλλαξε τον νόμο. Το να αλλάξει η κυβέρνηση τον νόμο δεν είναι απειλή στη συνέχεια του κράτους, αλλά πολιτική απόφαση με εξουσιοδότηση από την κοινωνία μέσω της λαϊκής ετυμηγορίας.

Είναι προφανές ότι η ΕΛΑΣ δεν στερείται ούτε νομικών για να εξηγήσουν τους νομικούς όρους ούτε πολιτικής υπόστασης των στελεχών της. Απλώς τραβάει από τα μαλλιά τη νομική ορολογία για να δικαιολογήσει την αλλαγή θέσης σε ένα θέμα που αποτελεί προσδιοριστικό στοιχείο της ελληνικής Αριστεράς. Στην προσπάθεια όμως αυτή της αυτοδικαιολόγησης απειλεί την ουσία της πολιτικής και κάνει παραδοχές που αποτελούν επιχειρηματολογία του πιο συντηρητικού στρατοπέδου (να μη φορολογήσουμε όσους κερδίζουν γιατί απειλείται η ανάπτυξη, να μην αλλάξουμε το άδικο φορολογικό σύστημα γιατί ο επενδυτής αισθάνεται ανασφαλής).

Δεν είναι το πρώτο και μόνο δείγμα της λογικής Τσίπρα. Εδώ και καιρό εκφυλίζει την πολιτική σε ένα επικοινωνιακό αφήγημα. Εχει ήδη παρουσιάσει τους πανεπιστημιακούς και τεχνοκράτες του ινστιτούτου του ως αυτόματη εγγύηση της προόδου. Στην πραγματικότητα αντικαθιστά την πολιτική με ελιτισμό και ψευδή τεχνοκρατική ουδετερότητα. Το χειρότερο είναι ότι έχει αποδώσει στον εαυτό του τον χαρακτηρισμό της αξιωματικής αντιπολίτευσης επειδή του τον απένειμαν όχι οι εκλογές αλλά οι δημοσκοπήσεις. Είναι σίγουρο ότι θα υπάρχει συνέχεια.