Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Με τα γνωστά στερεότυπα περί «εθνικής περηφάνιας και ομοψυχίας» σε κάθε «εθνική επέτειο», οι κυβερνώντες και η κυρίαρχη τάξη επιχειρούν να «αποστειρώσουν» την ιστορική μνήμη και να διαστρεβλώσουν την ιστορική πραγματικότητα. Το φετινό μήνυμα του υφυπουργού Παιδείας Νίκου Παπαϊωάννου για την 28η Οκτωβρίου είναι μήνυμα ιστορικής αμνησίας. Απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στο μεγαλείο της Αντίστασης ενάντια στον φασισμό και τον ναζισμό. Απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στα ολοκαυτώματα του φασισμού και του ναζισμού!

Ποιο είναι, λοιπόν, το μήνυμα του 1940 για το υπουργείο Παιδείας; «Το μήνυμα του 1940 παραμένει επίκαιρο. Μας υπενθυμίζει την αξία της ειρήνης, της δημοκρατίας, της εθνικής ενότητας και της προσήλωσης στις αρχές του διεθνούς δικαίου».

«Κατανοούμε» ότι για τους κυβερνώντες και την κυρίαρχη τάξη, διαχρονικά, το Έπος του ’40 αποτελεί μια «στεγνή» ή μουσειακή γιορτή εθνικιστικού χαρακτήρα και όχι μια ζωντανή παρακαταθήκη λαϊκής αντίστασης. Άλλωστε, το «ΟΧΙ» δεν ανήκει στον δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά, ο οποίος, ως εκπρόσωπος της τότε άρχουσας τάξης και των συμμαχιών της, σύρθηκε στην άρνηση από τις περιστάσεις, αλλά στον ελληνικό λαό.

Τα μηνύματα των κυβερνώντων έχουν στόχο να κρύψουν κάτω από το χαλί της Ιστορίας:

– Ότι τα πραγματικά αίτια του πολέμου ήταν το μοίρασμα του κόσμου από τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις σε σφαίρες επιρροής, αλλά και η συντριβή του εργατικού κινήματος. Ότι ο φασισμός είναι γέννημα θρέμμα του καπιταλισμού και του ιμπεριαλισμού.

– Ότι η τοπική ελίτ εγκατέλειψε την Ελλάδα και κατέφυγε στη Μέση Ανατολή και την Αφρική, αποφεύγοντας τα δεινά του λιμού, των διώξεων και των εκτελέσεων και, βέβαια, κάθε σχέση με τη μεγαλειώδη Αντίσταση του ελληνικού λαού. Δεν έλειψαν, μάλιστα, και εκείνοι που στελέχωσαν τις τρεις «ελληνικές» κατοχικές κυβερνήσεις των κουίσλινγκ, χτυπώντας, μαζί με τους κατακτητές, τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και φορώντας ακόμη και την αποκρουστική κουκούλα του προδότη.

– Τους δωσίλογους, τους κουκουλοφόρους, τους μαυραγορίτες, τους ταγματασφαλίτες και τους κάθε λογής εγχώριους συνεργάτες των κατακτητών.

– Ότι η βάση του αγώνα ήταν βαθιά αντιφασιστική και συνδεδεμένη με τον πόθο για ελευθερία, ανεξαρτησία και κοινωνική δικαιοσύνη. Ότι οι κύριοι αιμοδότες και πρωτεργάτες της Εθνικής Αντίστασης ήταν το ΕΑΜ, ο ΕΛΑΣ και η ΕΠΟΝ, που ξεσήκωσαν τον λαό και σήκωσαν το βάρος της αντίστασης.

Να θυμίσουμε:

– Το 1940, λίγους μήνες πριν ο Ι. Μεταξάς συναντήσει τον Γκράτσι, είχε συνυπογράψει με τον Γεώργιο Β΄, του οίκου Σλέσβιχ-Χόλσταϊν-Σόντερμπουργκ-Γλύξμπουργκ, και τότε βασιλιά των Ελλήνων, τη Συμφωνία Cooper, με την οποία εκχωρούνταν ο ορυκτός πλούτος της χώρας στους Αμερικανούς. Στους Άγγλους είχε εκχωρηθεί το σύνολο των χρεογράφων της πρόσφατα χρεοκοπημένης χώρας.

– Στις 27 Απριλίου, όταν οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα, ο στρατηγός Καβράκος, μαζί με στελέχη του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, υποδεχόταν τον ναζιστικό στρατό έξω από την πρωτεύουσα. Την επομένη, πρώτη ημέρα της γερμανικής κατοχής, ο δήμαρχος Αθηναίων Αμβρόσιος Πλυτάς, αφού παρέδωσε επίσημα την πόλη στον Γερμανό διοικητή, στρατηγό φον Στρούμε, απηύθυνε διάγγελμα στον λαό της Αθήνας, στο οποίο ανακοίνωνε:

«Συνιστώ εις τον Αθηναϊκόν λαόν ζωηρώς πειθαρχίαν εις τας διαταγάς των αρχών, ιδιαιτέρως δε επιμένω, όπως κατανοηθή καλώς υπό πάντων, ότι, μέχρι της 6ης απογευματινής της σήμερον πρέπει να παραδοθούν εις τα οικεία αστυνομικά τμήματα τα υπό των ιδιωτών κατεχόμενα όπλα (κυνηγετικά, στρατιωτικά πιστόλια και μαχαίρια) πλην των παλαιών οικογενειακών κειμηλίων. …Όπου υψούται ελληνική σημαία πρέπει δεξιά της να υψούται και η Γερμανική». (Αθηναϊκός Τύπος, 28/4/1941).

Όπως γράφτηκε στις εφημερίδες στις 6/5/1941, ο Πλυτάς εξέφραζε, με τηλεγράφημά του προς τον Χίτλερ, την ευγνωμοσύνη «όλων των Αθηναίων προς τον ένδοξο Φύρερ του γερμανικού λαού».

– Και μόλις οι Γερμανοί κατέλαβαν την Ελλάδα, ο αστικός Τύπος έδινε το σύνθημα της υποταγής. Η Καθημερινή, στις 29/4/1941, έγραφε: «…διά την Ελλάδα τουλάχιστον, ανοίγεται η περίοδος της ειρήνης και της εντός των πλαισίων της ειρήνης αυτής παραγωγικής δραστηριότητος… Αι γερμανικαί αρχαί εμφορούμεναι από τας φιλικωτέρας των διαθέσεων απέναντι του ελληνικού πληθυσμού, τας αρετάς και τα προτερήματα του οποίου δεν ήργησαν να γνωρίσουν, θα τον συντρέξουν- περί τούτου δεν υπάρχει αμφιβολία- εις πάσαν θετικήν και οικοδομητικήν του προσπάθειαν».

– Από τη Νίκαια της Γαλλίας, όπου είχε μετεγκατασταθεί, ο αστός πολιτικός Ν. Πλαστήρας καλούσε τον λαό, με επιστολή του, να συνεργαστεί με τους κατακτητές: «Είμαι της γνώμης ότι πρέπει να γίνει κυβέρνησις φιλογερμανική, για να καταστήσωμεν ολιγώτερον οδυνηράν την ήτταν. Αυτό πρέπει να γίνη και αν ακόμη θα ηξεύραμε ότι ο πόλεμος θα ετελείωνε και μετά τινας μόνον μήνας με τελείαν ήτταν του άξονος (όπερ απίθανον)».

Σημειώνεται ότι η επιστολή αυτή στάλθηκε στις 21 Απριλίου 1941, όταν οι Γερμανοί είχαν ήδη περάσει τη Λάρισα και κατέβαιναν προς την Αθήνα.

– Στα τέλη Απριλίου του 1945, οι βρετανικές υπηρεσίες αποκάλυψαν επιστολή του Πλαστήρα από το 1941, στην οποία αποκαλύπτονταν οι πραγματικές του διαθέσεις σχετικά με την αντιμετώπιση του ιταλικού τελεσιγράφου: «Ο πόλεμος εναντίον μιας μεγάλης δυνάμεως όπως η Ιταλία εκηρύχθη από έλλειψιν επιδεξειότητος της εξωτερικής πολιτικής του καθεστώτος Μεταξά… Τέλη Νοεμβρίου επληροφορήθην, ότι υπήρχεν δυνατότης συμβιβασμού με την Ιταλίαν τη μεσολαβήσει των Γερμανών. Εκανα ό,τι μου ήτο δυνατόν δια να ημπορέση η Ελλάς να επωφεληθεί της ευκαιρίας, αλλά προσέκρουσα εις την εχθρότητα της κυβερνήσεως Μεταξά…». (Αναφέρεται στο Eudes, σ. 315).

– Μετά την υποστολή της σβάστικας από τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης, στις 30 Μαΐου 1941, από τον Μανώλη Γλέζο και τον Λάκη Σάντα, ο «πρωθυπουργός» Γ. Τσολάκογλου δήλωνε: «Παρετήρησα μετά μεγάλης λύπης ότι αι επανειλημμέναι εκκλήσεις μου και λοιπαί συστάσεις προς τον ελληνικόν λαόν όπως χαλιναγωγηθούν αι ανόητοι εκδηλώσεις μερικών ατόμων, παν άλλο ή το ελληνικόν συμφέρ ον εξυπηρετούντων, δεν έσχον προσδοκώμενον αποτέλεσμα. […] Είναι λυπηρόν ότι ο αντίκτυπος των ανοήτων –άτινα, είμαι βέβαιος, δεν ερμηνεύουν την γνώμην της ολότητος του ελληνικού λαού, ούτε την θέλησιν των γενναίων πολεμιστών, εις την έντιμον τάξιν των οποίων ασφαλώς τα άτομα ταύτα δεν ανήκουν– επιπίπτει επί των ώμων του εχεφρονούντος και νομοταγούς ελληνικού λαού».

Και ανάλογα δημοσιεύματα:

– Οι ιδεολογικοί και πολιτικοί συγγενείς των σημερινών κυβερνώντων από τη «δεξιά πολυκατοικία» δημιούργησαν και στελέχωσαν τα Τάγματα Ασφαλείας, τα οποία τάχθηκαν στο πλευρό των δυνάμεων κατοχής και του Χίτλερ, δίνοντας τον περιβόητο όρκο:

«ΟΡΚΙΖΟΜΑΙ εις τον Θεόν τον Άγιον τούτον όρκον, ότι θα υπακούω απολύτως εις τας διαταγάς του ανώτατου αρχηγού του Γερμανικού Στρατού Αδόλφου Χίτλερ».

Σε κάθε μπλόκο των Γερμανών, όπως και στην Κοκκινιά, ακουγόταν η διαταγή: «Προσοχή-προσοχή! Σας μιλάνε τα τάγματα ασφαλείας. Όλοι οι άνδρες από 14 μέχρι 60 ετών να πάνε στην πλατεία της Οσίας Ξένης για έλεγχο ταυτοτήτων. Όσοι συλληφθούν εντός της οικείας τους θα τουφεκίζονται επί τόπου».

– Δεν ήταν λίγοι οι δωσίλογοι που είχαν στο στόχαστρό τους εκείνους που πραγματικά αντιστάθηκαν και έδωσαν το αίμα τους για τη λευτεριά. Άλλωστε, οι εφημερίδες τους έγραφαν: «Καλώς συνετάγη ο νόμος που τιμωρεί με θάνατο τους Έλληνες υπηκόους όσοι μετέχουν σε πολεμικές εχθροπραξίες κατά των Γερμανών» (Καθημερινή, 1/6/1941).

Στο στόχαστρο βρίσκονταν εκείνοι που αγωνίζονταν μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, των μαζικότερων αντιστασιακών οργανώσεων που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή του αγώνα. Για αυτούς, όμως, ο υφυπουργός δεν αναφέρει ούτε μία λέξη!

Τα «ΟΧΙ» του σήμερα

Το «ΟΧΙ» του ’40 παραμένει επίκαιρο μόνο όταν συνδέεται με τους αγώνες και την αντίσταση του λαού στις σημερινές συνθήκες. Η άρνηση υποταγής στους ισχυρούς της Ιστορίας αποτελεί, σύμφωνα με την πολιτική προσέγγιση του κειμένου, τη διέξοδο για τα λαϊκά στρώματα σε περιόδους κρίσης.

Αντίσταση στην ιμπεριαλιστική εξάρτηση. Το διαχρονικό δίδαγμα του 1940 είναι η άρνηση υποταγής στον «ισχυρό», είτε πρόκειται για τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό και το ΝΑΤΟ, που έχουν μετατρέψει την Ελλάδα σε αμερικανική βάση και προτεκτοράτο, είτε για την καπιταλιστική εκμετάλλευση και τις πολιτικές που πλήττουν τα λαϊκά στρώματα.

Αντίσταση στις πολιτικές λιτότητας. Τα σημερινά «ΟΧΙ» στρέφονται ενάντια στην υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου της κοινωνίας και στην οικονομική εξάρτηση.

Αντίσταση στον ρατσισμό, στον φασισμό, στη σιωπή, στην πολιτική απονέκρωση, στην προσφυγική εξαθλίωση και στην εργασιακή βαρβαρότητα.

Αντίσταση και αγώνες για μια διαφορετική κοινωνία, με επίκεντρο τον άνθρωπο.