Ένα ιστορικό πρωτοσέλιδο της 1ης Νοέμβρη 1944 διαψεύδει όσους επιχειρούν να ξαναγράψουν την ιστορία της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης.

Μερικές φορές, τα ιστορικά τεκμήρια έχουν μεγαλύτερη δύναμη από ατέλειωτες συζητήσεις και τις εκ των υστέρων προσπάθειες παραχάραξης της Ιστορίας.

Η φωτογραφία που δημοσιεύουμε προέρχεται από την εφημερίδα «Η Φωνή της Ελλάδος», το έντυπο του ΕΔΕΣ Μακεδονίας. Στο φύλλο της 1ης Νοέμβρη 1944, δύο ημέρες μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, δεσπόζει ο τίτλος: «Η Θεσσαλονίκη ελεύθερη». Και τι αναφέρει το δημοσίευμα; Ότι οι Γερμανοί αναγκάστηκαν να επιταχύνουν την αποχώρησή τους «κάτω από τη συνεχή πίεση που ξαπόλυσε πάνω τους ο ΕΛΑΣ»!

Ας σταθούμε λίγο εδώ. Δεν πρόκειται για εφημερίδα του ΕΑΜ, του ΚΚΕ ή κάποιας οργάνωσης της Αριστεράς. Πρόκειται για έντυπο του ΕΔΕΣ, μιας πολιτικής και ένοπλης δύναμης που βρέθηκε σε σφοδρή αντιπαράθεση με τον ΕΛΑΣ. (Το  ΚΚΕ είχε καταγγείλει συνεργασία του Ζέρβα με τις δυνάμεις των ναζί). Κι όμως, το συγκεκριμένο ιστορικό τεκμήριο αναγνωρίζει την πίεση που άσκησαν οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ στους Γερμανούς κατακτητές.

Το ίδιο δημοσίευμα περιγράφει την είσοδο των ανταρτών του ΕΛΑΣ στην πόλη, την υποδοχή τους από τον λαό της Θεσσαλονίκης και την παρουσία τους στο κέντρο της πόλης. Καταγράφει, μάλιστα, και μια χαρακτηριστική εικόνα της εποχής: νέοι της ΕΠΟΝ και του ΕΔΕΣ να παρελαύνουν μαζί στην οδό Τσιμισκή, μέσα στο κλίμα της απελευθέρωσης.

Η ιστορική ακρίβεια απαιτεί να θυμόμαστε ότι η γερμανική αποχώρηση είχε ήδη αρχίσει. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί όσα καταγράφει η ίδια η εφημερίδα του ΕΔΕΣ: ότι η πίεση του ΕΛΑΣ συνέβαλε στην επιτάχυνσή της και ότι οι αντάρτες του μπήκαν στη Θεσσαλονίκη στις 30 Οκτώβρη 1944.

Το τεκμήριο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς εξακολουθούν να κυκλοφορούν διάφορες εκδοχές που υποβαθμίζουν ή αποσιωπούν τον ρόλο του ΕΛΑΣ στην απελευθέρωση της πόλης. Η Ιστορία, όμως, δεν γράφεται κατά παραγγελία, ούτε αλλάζει επειδή ενοχλεί κάποιους η καθοριστική συμβολή της Αριστεράς στην αντίσταση κατά της ναζιστικής κατοχής, την στιγμή που η μήτρα της δεξιάς γεννούσε ταγματασφαλίτες και μαυραγορήτες. 

Η Θεσσαλονίκη δεν απελευθερώθηκε με κυβερνητικές διακηρύξεις, εθνικιστικά συνθήματα ή μεταγενέστερες επετειακές φιέστες. Απελευθερώθηκε μέσα σε συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες, με τον ένοπλο αγώνα, τις θυσίες και την κινητοποίηση ανθρώπων που πολέμησαν τον κατακτητή. Και ο ΕΛΑΣ είχε καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη.

Γι’ αυτό και το πρωτοσέλιδο της «Φωνής της Ελλάδος» έχει ξεχωριστή αξία. Δεν είναι μια μεταγενέστερη αποτίμηση γραμμένη δεκαετίες αργότερα. Είναι ένα δημοσίευμα της ίδιας της εποχής, από ένα έντυπο που δεν ανήκε στην Αριστερά.

Όταν ακόμη και ο αντίπαλος καταγράφει την ιστορική πραγματικότητα, όσοι επιχειρούν να τη διαγράψουν εκτίθενται.