Μετάφραση Μιχάλης Π.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία – οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις στον πλανήτη – έχουν ξεκινήσει έναν εκτεταμένο «έμμεσο πόλεμο». Το μόνο που μένει τώρα είναι να εμπλακούν σε άμεσο πόλεμο, ο οποίος θα καταλήξει να συμβεί αργά ή γρήγορα. Αν είναι αργότερα, θα είναι ακριβώς επειδή και οι δύο δυνάμεις γνωρίζουν ότι οποιοσδήποτε άμεσος πόλεμος μεταξύ τους θα κλιμακωθεί αναπόφευκτα σε πυρηνικό πόλεμο, με πολλές πιθανότητες να καταστραφούν και οι δύο.

Το πώς φτάσαμε σε αυτό το σημείο δεν θα εξεταστεί σε βάθος εδώ. Εν συντομία, και τα δύο μέρη το θεωρούν ως αγώνα ύπαρξης – η Ρωσία, προκειμένου να συνεχίσει να υπάρχει ως έθνος (με τα λόγια του Πούτιν, «δεν υπάρχει συμβιβασμός, μια χώρα είναι είτε κυρίαρχη είτε αποικία»), και οι Ηνωμένες Πολιτείες, να συνεχίσει να υπάρχει ως το έθνος με ηγεμονία έναντι των υπολοίπων (η οικονομία των ΗΠΑ έχει γίνει τόσο εξαρτημένη από αυτή την ηγεμονία που το τέλος της θα συνεπαγόταν την κατάρρευση της χώρας).

Αντίστοιχα, και οι δύο είναι πρόθυμοι να οδηγήσουν τη σύγκρουση στις τελικές της συνέπειες για να επικρατήσουν, και έτσι ο πυρηνικός πόλεμος γίνεται πιο αναπόφευκτος κάθε μέρα που περνάει.

Μεταξύ εκείνων που ευθύνονται για έναν πυρηνικό πόλεμο που θα είναι η πτώση ολόκληρης της Ανθρωπότητας, δεν μπορεί να υπάρχει «καλός άνθρωπος». Ωστόσο, όταν η μία πλευρά παλεύει να επιβιώσει με αυτονομία, ενώ η άλλη για να κυριαρχήσει στις υπόλοιπες, δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς ποιος είναι περισσότερο ο «κακός». Επίσης, αν είναι ακόμα δυνατό, μετά την εκατόμβη, να οδηγηθούν οι ένοχοι ενώπιον της δικαιοσύνης, θα κάνει τη διαφορά να διακρίνουμε ποιος «πάτησε το κουμπί» πρώτος (δηλαδή, ποιος επέλεξε επίτηδες να πεθάνουν εκατομμύρια άνθρωποι ) από όποιους χειρίστηκαν τα κουμπιά τους ως αντίποινα στην εισερχόμενη επίθεση.

Το ποιες εξελίξεις θα συμβούν μέχρι να φτάσουμε τελικά στον πυρηνικό πόλεμο δεν είναι επίσης ο σκοπός αυτού του κομματιού. Για άλλη μια φορά, για να συνοψίσουμε, και οι δύο προσπαθούν να «κερδίσουν χρόνο», ελπίζοντας ότι ο αντίπαλός τους θα πέσει στα πόδια τους πριν ξεκινήσει ο άμεσος πόλεμος: οι Ρώσοι υπολογίζουν σε μια οικονομική και κοινωνική κατάρρευση στη Δύση, ενώ οι ΗΠΑ υπολογίζουν σε μια στρατιωτική ήττα των Ρώσων από τους Ουκρανούς, με αποτέλεσμα την πτώση της κυβέρνησης Πούτιν. Πρέπει να ειπωθεί, ωστόσο, ότι μέχρι στιγμής οι Ρώσοι παίρνουν το καλύτερο δυνατό από αυτόν τον «πόλεμο φθοράς».

Οι ΗΠΑ επιδιώκουν επίσης να σύρουν τη Ρωσία σε πόλεμο εναντίον κάποιας άλλης χώρας μέλους του ΝΑΤΟ, ωθώντας τη Λιθουανία να αποκλείσει την χερσαία πρόσβαση στον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ, την Ρουμανία να παράσχει στη Μολδαβία τα μέσα για να επανενσωματώσει τη φιλορωσική αυτονομιστική περιοχή της Υπερδνειστερίας και την Πολωνία να καταλάβει το δυτικότερο τμήμα της Ουκρανίας, ώστε να αναγκάσει τη Ρωσία να απαντήσει στρατιωτικά. Σύμφωνα με το πέμπτο άρθρο της συνθήκης που ίδρυσε το ΝΑΤΟ, μια επίθεση σε οποιοδήποτε κράτος μέλος πρέπει να εκληφθεί ως επίθεση εναντίον όλων. Με αυτόν τον τρόπο, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έσυραν όλη την Ευρώπη σε έναν πόλεμο εναντίον της Ρωσίας. Οι Ρώσοι (καθώς και αυτοί οι ευρωπαίοι υποψήφιοι σαν κρέας για τα κανόνια) κατάφεραν μέχρι στιγμής να παρακάμψουν αυτήν την παγίδα.

Το σίγουρο είναι ότι, στρατιωτικά, τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ρωσία προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο ενός πυρηνικού πολέμου. Οι Ρώσοι το κάνουν εδώ και πολύ καιρό. Τόσο πολύ που έχουν ξαναρχίσει την προσπάθεια της σοβιετικής εποχής να χτίσουν πυρηνικά καταφύγια σε μεγάλη κλίμακα για ολόκληρο τον αστικό πληθυσμό τους: έως το 2016, νέα καταφύγια ήταν έτοιμα να στεγάσουν άλλα 12 εκατομμύρια άτομα. Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες βασίζονται στο δόγμα του «πρώτου χτυπήματος» μιας καταστροφικής, αιφνιδιαστικής επίθεσης για να αποκεφαλίσουν τη ρωσική ηγεσία πριν προλάβει να αντιδράσει. Για το λόγο αυτό, η πιθανότητα εγκατάστασης πυρηνικών πυραύλων στο ουκρανικό έδαφος ήταν, δεδομένης της γεωγραφικής εγγύτητας, μια «κόκκινη γραμμή» για τους Ρώσους και μια μεγάλη φιλοδοξία για τις Ηνωμένες Πολιτείες (ο χρόνος πτήσης πυραύλων στη Μόσχα θα μειωνόταν σε περίπου τέσσερα λεπτά ).

Προκειμένου να είναι σε θέση να εξαπολύσουν ένα πρώτο χτύπημα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν λάβει τα ακόλουθα μέτρα: έχουν εισαγάγει στις κεφαλές τους αυτό που αποκαλούν τεχνολογία «super-fuze». Αυτό προκαλεί έκρηξη κατά την άφιξη σε βέλτιστο ύψος πάνω από το στόχο, με συνυπολογιζόμενη απόκλιση (ανακρίβεια τροχιάς), επιτρέποντας έτσι στις λιγότερο ισχυρές κεφαλές να εγγυώνται την καταστροφή ισχυρά προστατευμένου στόχου (όπως τα σιλό εκτόξευσης πυραύλων της Ρωσίας). Έχουν επίσης μετατρέψει μερικά από τα υποβρύχια εκτόξευσης βαλλιστικών πυραύλων κατηγορίας Οχάιο (το καθένα έφερε 24 πυραύλους Trident) σε πυραύλους κρουζ (το καθένα φέρει πλέον 154 πυραύλους Tomahawk, που είναι πιο δύσκολο να εντοπιστούν και να επιτεθούν στους στόχους τους με μεγαλύτερη ακρίβεια).

Τέλος, «μινιατουρίζουν» τις κεφαλές (οι οποίες μπορεί τώρα να είναι λιγότερο ισχυρές από τη βόμβα που έπεσε στη Χιροσίμα), στη (θεωρητική) βάση ότι μπορούν να βασιστούν σε πυραύλους που είναι πιο ακριβείς, πιο δύσκολο να ανιχνευθούν και που εκρήγνυνται πιο κοντά στους στόχους τους για την εκμηδένιση της ικανότητας αντιποίνων της Ρωσίας – ακόμη και χρησιμοποιώντας λιγότερο ισχυρές κεφαλές και ελαχιστοποιώντας έτσι τις προκύπτουσες επιπτώσεις του «πυρηνικού χειμώνα». Οι Ρώσοι, εν τω μεταξύ, ως αποτρεπτικούς παράγοντες σε μια πυρηνική επίθεση των ΗΠΑ, έχουν αναπτύξει καινοτόμα όπλα των οποίων η απόδοση αποτελεί στενά φυλαγμένο μυστικό του κράτους (οι ΗΠΑ θα πρέπει να το ανακαλύψουν με τον σκληρό τρόπο). Αυτά περιλαμβάνουν τα αντιπυραυλικά συστήματα S-400, S-500, S-550 και A-235 Nudol και τα «τυφλωτικά» όπλα των διαστημικών δορυφόρων Peresvet.

Παραδόξως, αυτές οι στρατηγικές ανατροφοδοτούν η μία την άλλη, οδηγώντας ένα είδος αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Μέχρι σήμερα, όσο περισσότερο οι Ηνωμένες Πολιτείες βασίζονται σε μια ικανότητα πρώτου χτυπήματος, τόσο περισσότερο η Ρωσία έχει προσπαθήσει να προετοιμαστεί για να αποτρέψει μια τέτοια ικανότητα. Από εδώ και στο εξής, όσο περισσότερο οι Ρώσοι αναπτύσσουν την ικανότητα να αποκλείουν τον εναέριο χώρο τους από εχθρικούς πυραύλους, τόσο μικρότερες θα είναι οι πιθανότητες για ένα αποτελεσματικό πρώτο χτύπημα από τις Ηνωμένες Πολιτείες – «αποτελεσματικό» με την έννοια της εξάλειψης, πλήρως ή τουλάχιστον σε μεγάλο βαθμό, της ικανότητας της Ρωσίας να ανταποκριθεί.

Ακόμα κι αν μόνο λίγοι πύραυλοι διεισδύσουν στις άμυνες της Ρωσίας, εκατομμύρια θα πεθάνουν, καθιστώντας τα αντίποινα σίγουρα. Αντίστοιχα, το παράθυρο ευκαιρίας για ένα επιτυχημένο πρώτο χτύπημα από τις ΗΠΑ κλείνει σταδιακά. Δεδομένης της προοπτικής να καταστεί η Ρωσία στρατιωτικά ηγεμονική στο μέλλον, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται να αγωνίζονται ενάντια στο χρόνο και, με μια διαρκώς αυξανόμενη αίσθηση επείγοντος, νιώθουν αναγκασμένες να αναλάβουν δράση πριν ολοκληρωθεί η ασπίδα της Ρωσίας.

Δυστυχώς για την Ανθρωπότητα, υπάρχει τώρα η παράλογη προοπτική να συμβεί πραγματικά ένας πυρηνικός πόλεμος και, κατά συνέπεια, αυτό το άρθρο αναζητά μια απάντηση – οποιαδήποτε απάντηση – στο μοιραίο ερώτημα, το οποίο δεν θα έπρεπε ποτέ να διατυπωθεί με λόγια: «Αν ένας πυρηνικός πόλεμος ξεσπάσει τελικά, πώς θα είναι ο κόσμος μας μετά; Πώς θα είναι δυνατόν να ζήσουμε τη ζωή μας;».

Οποιαδήποτε απάντηση σε αυτές τις ερωτήσεις απαιτεί πρώτα να ληφθούν υπόψη τουλάχιστον τρεις οριακές συνθήκες:

Το πρώτο είναι τεχνικό: υπάρχουν αντικειμενικοί λόγοι για μια τέτοια απάντηση; Οχι, δεν υπάρχουν. Κανείς με ένα σωστό μυαλό δεν μπορεί να προβλέψει πώς θα είναι ο κόσμος μετά από έναν πυρηνικό πόλεμο – ούτε καν να γνωρίζει με βεβαιότητα αν θα απομείνει ζωή στον πλανήτη. Αυτό θα εξαρτηθεί από το μέγεθος του φαινομένου του «πυρηνικού χειμώνα», που είναι η απότομη πτώση των θερμοκρασιών που προκαλείται από τη σκόνη που αναδύεται από τις πυρηνικές εκρήξεις, που στη συνέχεια παραμένει αιωρούμενη στην ατμόσφαιρα και εμποδίζει τις ακτίνες του Ήλιου. Πρέπει να παραδεχτούμε, εξαρχής, ότι οποιαδήποτε απάντηση στο ερώτημά μας δεν θα είναι παρά καθαρή εικασία που χρωματίζεται από ποικίλες δόσεις ευσεβών πόθων.

«Πυρηνικός χειμώνας» είναι το φαινόμενο κατά το οποίο η επιφάνεια της Γης ψύχεται απότομα καθώς εκατομμύρια τόνοι σωματιδίων άνθρακα μεταφέρονται στον ουρανό στον καπνό από τις εκρήξεις και τις πυρκαγιές που προκύπτουν και αιωρούνται στην ανώτερη ατμόσφαιρα. Σε λίγες εβδομάδες, καθώς αυτό το στρώμα αιθάλης καλύπτει την υδρόγειο και αποκλείει το ηλιακό φως, οι θερμοκρασίες θα πέσουν και οι όγκοι της βροχής θα μειωθούν καθώς η εξάτμιση μειώνεται. Αυτό θα προκαλέσει την εξαφάνιση της ζωής των ζώων και των φυτών σε όλο τον κόσμο.

Οι επιστήμονες δεν μπόρεσαν να καθορίσουν ένα όριο για τον ακριβή αριθμό των πυρηνικών εκρήξεων που θα χρειαζόταν για να σβήσει η ζωή στον πλανήτη. Έτσι, εικάζοντας, εάν οι συνολικές εκρήξεις είναι σε δεκάδες, τα αποτελέσματα είναι απρόβλεπτα, γιατί δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουμε σε ποιο βαθμό το περιβάλλον θα μπορέσει να αντισταθμίσει. Εάν είναι συνολικά εκατοντάδες, θα πρέπει να υποτεθεί ότι τόσο το φως του ήλιου όσο και η βροχόπτωση θα μειωθούν κατά το ήμισυ περίπου – κάτι που θα υποβάλει το επιζών τμήμα της Ανθρωπότητας σε ασύλληπτα δεινά. Αν έρθουν κατά χιλιάδες, η ζωή στη Γη είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα εξαφανιστεί.

Υπό αυτό το πρίσμα, οι προοπτικές είναι ζοφερές: οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία διαθέτουν η καθεμία περίπου 1.600 πυρηνικές βόμβες έτοιμες προς χρήση, συν περισσότερες από τρεις φορές από αυτόν τον αριθμό απενεργοποιημένες επί του παρόντος. Ακόμη χειρότερα, η περιβαλλοντική ισορροπία της Γης είναι ήδη σημαντικά κλονισμένη, υπονομεύοντας την ικανότητα του πλανήτη μας να αντισταθμίσει τις επιπτώσεις ενός πυρηνικού χειμώνα.

Η δεύτερη οριακή προϋπόθεση είναι ηθική: αν υπάρχει ένα πράγμα που μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα για έναν κόσμο μετά τον πυρηνικό πόλεμο, είναι ότι θα περιλαμβάνει ανείπωτο ανθρώπινο πόνο και βάσανα . Αυτή την ηθική διάσταση πρέπει να την λάβουμε υπόψη μας με μεγάλη προσοχή και ευαισθησία.

Η τρίτη οριακή συνθήκη – η πιο σημαντική από τις τρεις – είναι πρακτική: ποιος θα ενδιαφερόταν για μια απάντηση (οποιαδήποτε απάντηση) στην ερώτηση: «Αν τελικά ξεσπάσει πυρηνικός πόλεμος, πώς θα είναι ο κόσμος μας μετά; Πώς θα είναι δυνατόν να ζήσουμε τη ζωή μας;»; Μάλλον δεν θα ενδιέφερε τη συντριπτική πλειοψηφία – και εκεί, αντιμετωπίζουμε την προηγούμενη οριακή συνθήκη, την υποχρέωση να επιδιώκουμε να σεβόμαστε τις ευαισθησίες των άλλων.

Σε γενικές γραμμές, εδώ εξετάζουμε τρεις ομάδες:

Μια πρώτη ομάδα ανθρώπων, στο ενδεχόμενο μιας μεταπολεμικής εποχής, μπορεί απλώς να μην θέλει να συνεχίσει να ζει. Ποιος μπορεί να τους κρίνει; Ποιος μπορεί να μετρήσει τον πόνο της ξαφνικής και απροσδόκητης απώλειας όλων των πλαισίων αναφοράς που έχουν δημιουργηθεί σε μια ολόκληρη ζωή; Η μόνη προοπτική οποιουδήποτε ενδιαφέροντος για αυτούς τους ανθρώπους είναι μια προοπτική όπου πυρηνικός πόλεμος δεν θα συμβεί ποτέ.

Μια δεύτερη ομάδα ανθρώπων θα θέλει να ζήσει, αλλά μόνο από το ένστικτο της επιβίωσης. Αυτοί οι άνθρωποι θα δράσουν με εξαιρετικά ατομικιστικό τρόπο. Για άλλη μια φορά: ποιος μπορεί να τους κατηγορήσει ότι θέλουν να επιβιώσουν; Για να καταφέρουν να αποβάλουν τον υπερβολικό ατομικισμό τους, θα πρέπει να τους «κερδίσει» κάποια νέα «εκπολιτιστική διαδικασία» (υπαινιγμός στην εκπολιτιστική διαδικασία των τελευταίων τριακοσίων ετών, που δημιούργησε τη Σύγχρονη Εποχή και έχει περιγραφεί από στοχαστές από τον Ντεκάρτ έως τον Μαξ Βέμπερ, μέσω του Καντ, του Βολταίρου, του Χέγκελ, του Μαρξ και πολλών άλλων. Είναι η διαδικασία με την οποία ο μυστικιστικός, δεισιδαιμονικός Μεσαίωνας έδωσε τη θέση του σε έναν κόσμο σύγχρονων «υποκειμένων», κυρίων του δικού τους ορθολογισμού) . Οι άνθρωποι αυτής της ομάδας δεν θα θέλουν καν να ακούσουν αναφορά για πυρηνικό πόλεμο, μέχρι να συμβεί.

Τέλος, υπάρχει μια τρίτη ομάδα ανθρώπων που βλέπουν νόημα στην πορεία της Ανθρωπότητας μέσα από την Ιστορία – την «ανθρώπινη περιπέτεια στη Γη». Είναι μόνο αυτή η ομάδα (σίγουρα μια μειοψηφία, τουλάχιστον στην αρχή) που θα ενδιαφέρεται να απαντήσει στο ερώτημα «Πώς θα είναι δυνατόν να ζήσουμε τη ζωή μας;».

Λαμβάνοντας υπόψη όλες αυτές τις επιφυλάξεις, μια (προφανώς όχι η μόνη) απάντηση σε αυτή την ερώτηση μπορεί να συνοψιστεί σε μια μόνο λέξη: επανασύνδεση.

– Επανασύνδεση με τη Φύση: εδώ, σημαίνει κυριολεκτικά επανασύνδεση με τη «Μητέρα Γη», δηλαδή με τη γη, το έδαφος που παρέχει τελικά την επιβίωσή μας. Αν όντως ξεσπάσει ένας πυρηνικός πόλεμος, η χειρότερη κατάσταση θα στριμωχτεί μαζί με χιλιάδες ή εκατομμύρια άλλους ανθρώπους, όλοι εκτός ελέγχου την ίδια στιγμή. Η ζωή στην πόλη ταιριάζει στη Σύγχρονη Εποχή (καπιταλισμός, βιομηχανική επανάσταση, Έθνος-Κράτος, εκκοσμίκευση, πρωτοκαθεδρία του ατόμου, αστική ζωή), ενώ ένας πυρηνικός πόλεμος θα μας κάνει να επιστρέψουμε στις προμοντέρνες συνθήκες. Προσπαθήστε λοιπόν να σχεδιάσετε μια διαδρομή «διαφυγής» προς κάπου, κατά προτίμηση αραιοκατοικημένη, μακριά από την πόλη (προφανώς, εάν η χώρα σας εμπλέκεται άμεσα σε έναν πυρηνικό πόλεμο, αυτή η οδός διαφυγής θα πρέπει να σας οδηγήσει στο εξωτερικό).

– Επανασυνδεθείτε με τους δικούς σας: είναι πιο εύκολο να αντιμετωπίσετε τις δυσκολίες της ζωής σε κρίσιμη κατάσταση, εάν έχετε σταθερούς συναισθηματικούς δεσμούς με εκείνους που σας αγαπούν. Εάν, για οποιονδήποτε από τους λόγους της ζωής, έχετε απομακρυνθεί από την επαφή με αυτούς που αγαπάτε, ανοίξτε τους ειλικρινά και ολόψυχα και προσπαθήστε να τακτοποιήσετε τα πράγματα μεταξύ σας. Όσο λιγότερο είστε μόνοι, τόσο το καλύτερο: συμφιλιωθείτε μαζί τους, γιατί είναι τώρα η ώρα (μεταξύ άλλων, γιατί, αν εσείς ή αυτοί φύγετε από τη ζωή, δεν θα σηκώνετε το βάρος που διαχωρίσατε εν ζωή τον εαυτό σας από αυτούς).

– Επανασυνδεθείτε με τον εαυτό σας: για τον καθένα από εμάς, το νόημα της ζωής προέρχεται από αυτό που κάνουμε με τη ζωή που έχουμε – κάτι που κρύβει το γεγονός ότι, τελικά και για όλους, το νόημα της ζωής δίνεται απλώς με το να είσαι ζωντανός. Εάν συμβεί ένας πυρηνικός πόλεμος, πράγματα όπως η συσσώρευση, η επίδειξη, η κατανάλωση ή η αναζήτηση ευχαρίστησης θα γίνουν ξαφνικά ανέφικτα. Να είστε ανοιχτοί στο γεγονός ότι, λόγω της παραμονής σας στη ζωή, θα είστε σε θέση να βρείτε νέα νοήματα για τη ζωή σας – για το τι θα κάνετε με τη ζωή που θα συνεχίσει να είναι δική σας. Αυτές οι νέες έννοιες μπορεί να είναι περισσότερο συλλογικές παρά ατομικές (με τη συλλογικότητα να κατευθύνεται στην ευημερία κάθε συστατικού ατόμου) – και γιατί όχι; Φυσικά, κάτι τέτοιο δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί, οπότε γιατί το νόημα της ζωής του καθενός να μην είναι η συμβολή στην οικοδόμηση του κοινού καλού; Το άνοιγμα είναι το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα.

Η παγκόσμια ειρήνη (και η αποτροπή ενός πυρηνικού πολέμου) είναι σίγουρα πέρα από τις δυνατότητές σας, αλλά μπορείτε να κάνετε ειρήνη με τη Φύση, με άλλους και με τον εαυτό σας.