Σαν σήμερα, στις 23 Μάη 1941, ενώ η Μάχη της Κρήτης μαίνεται ακόμη με πρωτοφανή αγριότητα, ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ και η ελληνική κυβέρνηση εγκαταλείπουν το νησί και διαφεύγουν στην Αίγυπτο υπό βρετανική προστασία.

Την ώρα που χιλιάδες Κρητικοί, στρατιώτες και αντάρτες πολεμούν σώμα με σώμα τους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές, το πολιτικό και μοναρχικό κατεστημένο επιλέγει τη σωτηρία του.

Η εικόνα είναι αποκαλυπτική για τον ταξικό και πολιτικό χαρακτήρα της εποχής: ο λαός αιμορραγεί — η εξουσία διαφεύγει.

Η Μάχη της Κρήτης, που ξεκίνησε στις 20 Μάη 1941 με τη γερμανική αεραπόβαση «Επιχείρηση Ερμής», υπήρξε μία από τις πιο ηρωικές σελίδες της αντιφασιστικής αντίστασης στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Για πρώτη φορά οι ναζί συνάντησαν τόσο μαζική και λυσσαλέα αντίσταση όχι μόνο από στρατιωτικές δυνάμεις, αλλά και από έναν ολόκληρο λαό.

Αγρότες, εργάτες, γυναίκες, ηλικιωμένοι και παιδιά επιτέθηκαν στους πάνοπλους αλεξιπτωτιστές ακόμη και με κασμάδες, μαχαίρια και κυνηγετικά όπλα. Σε πολλά χωριά οι κάτοικοι έσφαζαν κυριολεκτικά τους εισβολείς μέσα στα χωράφια και στους δρόμους.

Η Κρήτη δεν παραδόθηκε αμαχητί.
Πολέμησε με λύσσα.

Οι Γερμανοί αιφνιδιάστηκαν από το μέγεθος της λαϊκής αντίστασης και υπέστησαν τεράστιες απώλειες. Η Μάχη της Κρήτης υπήρξε τόσο αιματηρή για τη Βέρμαχτ, ώστε ο ίδιος ο Χίτλερ φέρεται να απαγόρευσε στο εξής αντίστοιχες μεγάλες αεραποβατικές επιχειρήσεις.

Κι όμως, μέσα σε αυτές τις δραματικές ώρες, το επίσημο ελληνικό κράτος εγκατέλειπε το νησί.

Ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄, σύμβολο του αυταρχικού καθεστώτος της 4ης Αυγούστου που είχε προηγηθεί, μαζί με την κυβέρνηση του Εμμανουήλ Τσουδερού, επιβιβάζονται σε βρετανικά πλοία και μεταφέρονται στην Αίγυπτο. Από εκεί θα συγκροτηθεί η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση υπό την προστασία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

Η φυγή αυτή παρουσιάστηκε τότε ως «αναγκαία για τη συνέχιση του αγώνα». Στην πραγματικότητα όμως αποκάλυπτε και κάτι βαθύτερο: ότι οι κυρίαρχες τάξεις της χώρας είχαν ως πρώτη προτεραιότητα τη διάσωση του κρατικού και πολιτικού μηχανισμού τους — όχι τη μοίρα του λαού που έμενε πίσω να αντιμετωπίσει τη ναζιστική θηριωδία.

Και η θηριωδία ήρθε.

Μετά την κατάληψη της Κρήτης, οι ναζί εξαπέλυσαν πρωτοφανή αντίποινα εναντίον του άμαχου πληθυσμού. Μαζικές εκτελέσεις, καμένα χωριά, σφαγές αμάχων και τρομοκρατία σημάδεψαν το νησί. Η Κάνδανος, το Κοντομαρί, η Βιάννος και δεκάδες άλλα χωριά γράφτηκαν με αίμα στην ιστορία της ναζιστικής κατοχής.

Οι Γερμανοί δεν συγχώρεσαν ποτέ το γεγονός ότι ένας λαός τόλμησε να πολεμήσει χωρίς να περιμένει εντολές από στρατηγούς και βασιλιάδες.

Η πραγματική συνέχεια του αγώνα δεν δόθηκε από τις αυλές του Καΐρου, αλλά από την Αντίσταση που γεννήθηκε μέσα στην Κατοχή. Από τον λαό που οργάνωσε αντάρτικο, σαμποτάζ, απεργίες και ένοπλη πάλη απέναντι στους κατακτητές και στους συνεργάτες τους.

Η 23η Μάη 1941 μένει έτσι ως μια ιστορική αντίθεση δύο κόσμων: Από τη μια, εκείνοι που διέφυγαν με τα πλοία της αυτοκρατορίας.
Και από την άλλη, εκείνοι που έμειναν πίσω να πολεμήσουν — και να πεθάνουν