Σαν σήμερα 22 Ιούνη το 1973 ανεβαίνει στο θέατρο «Αθήναιον» στην οδό Πατησίων μια θεατρική παράσταση που έχει αφήσει ιστορία.
Μιλάμε για το «Μεγάλο μας τσίρκο» που έχει γράψει ο Ιάκωβος Καμπανέλης σε μουσική Σταύρου Ξαρχάκου με την αξέχαστη φωνή του Νίκου Ξυλούρη.
Πρωταγωνιστούσαν ο ηθοποιός –και βουλευτής του ΚΚΕ αργότερα – Κώστας Καζάκος μαζί με την Τζένη Καρέζη, και ο Διονύσης Παπαγιανόπουλος. Συμμετείχαν μια σειρά άλλοι ηθοποιοί, όπως ο Νίκος Κούρος, ο Τίμος Περλέγκας και ο Χρήστος Καλαβρούζος
Μέσα στην χούντα και αλληγορικά γραμμένο το συγκεκριμένο θεατρικό έργο πέρναγε όσα μηνύματα απαγόρευε η λογοκρισία της εποχής και κάθε βράδυ γινόταν αντιχουντική διαδήλωση και μέσα και έξω από το θέατρο.
«Θα έπρεπε μέσα απ΄ αυτό το έργο να καταφέρουμε να περάσουμε την κραυγή απελπισίας γι΄ αυτά τα επτά χρόνια που ζήσαμε… μιλώντας για τα παλιά κάθε στιγμή εμείς μιλούσαμε για τα καινούρια…
Κι έγινε τούτο το απίθανο… Όταν το έργο μας ανέβηκε, άρχισε ανάμεσα σε μας και το κοινό μας μια θεία συνεννόηση … μια επικοινωνία τέτοια που άγγιζε τα όρια της συνωμοσίας! Μιας συνωμοσίας χιλίων πεντακοσίων ανθρώπων κάθε βράδυ, μέσα στην καρδιά της Αθήνας… σκεπτόμασταν μαζί, γελούσαμε μαζί, κλαίγαμε μαζί …ήμασταν όλοι μια παρέα…κάθε βράδυ… πολλά ευλογημένα βράδια», θα γράψει η Τζένη Καρέζη.
Τελικά το Απριλιανό καθεστώς συνειδητοποίησε τι γινόταν με το συγκεκριμένο έργο και διέκοψε βίαια τις παραστάσεις του τον Οκτώβρη του 73, λίγο πριν την εξέγερση του Πολυτεχνείου και ο Κώστας Καζάκος μαζί με την Τζένη Καρέζη συνελήφθηκαν και κρατήθηκαν για ένα διάστημα στο ΕΑΤ – ΕΣΑ. Μετά την αποφυλάκισή τους οι παραστάσεις συνεχίστηκαν με μεγαλύτερη επιτυχία από τις 22 Δεκέμβρη του 73.
Αμέσως μετά την μεταπολίτευση το έργο ξανανέβηκε με την προσθήκη των λογοκριμένων σκηνών και ενός τραγουδιού «το Προσκύνημα» -Ορέστη απ’ τον Βόλο Μαρία απ’ την Σπάρτη ..- στο φινάλε της παράστασης αφιερωμένο στους νεκρούς του Πολυτεχνείου.
Παραθέτουμε σε ηχητικό ολόκληρο το έργο:
“Μηχανές και εφευρέσεις, για συλλήψεις κι εκτελέσεις…”
Όταν ο λόγος τρελλαίνεται,γιατί δεν βρίσκει χώρο να εκφραστεί, γίνεται τραγούδι…κι όταν το τραγούδι τρελλαίνεται, γίνεται χορός.
Μια θεατρική παράσταση μεγαλείο, σταθμός κι ορόσημο στην ιστορία του νεοελληνικού λαϊκού μας πολιτισμού. Κορυφαία στιγμή συνύπαρξης στη θεατρική σκηνή, στον κοινό αγώνα για τη λευτεριά, κορυφαίων καλλιτεχνών της Ελλάδας του 20ου αιώνα. Ο λόγος του Ιάκωβου Καμπανέλλη μετουσιωμένος σε αξεπέραστες ερμηνείες γιγάντων της προοδευτικής μας Τέχνης: Τζένη Καρέζη, Κώστας Καζάκος, Νίκος Ξυλούρης και μια πλειάδα από τους πιο σημαντικούς καλλιτέχνες του θεάτρου μας… Όταν η τέχνη ζωντανεύει με τον πιο δημιουργικό τρόπο την Ιστορία του λαού μας και εγγράφει στις συνειδήσεις μας αθάνατες αγωνιστικές πολιτικές υποθήκες για το παρόν και το μέλλον. Ευχαριστούμε από βάθους καρδιάς το Βαθύ Κόκκινο για την προσφορά του ντοκουμέντου αυτού στην ελληνική κοινωνία του 21ου αιώνα. Σε μία κοινωνία, η οποία πρέπει ακόμη να παλέψει πολύ σκληρά για τα ίδια μεγάλα ιδανικά της γενιάς της Αντίστασης και του Πολυτεχνείου, που παραμένουν αδικαίωτα.