Σοκαριστικά στοιχεία για τις συνθήκες ντροπής που επικρατούν στα κέντρα υποδοχής προσφύγων στη Σάμο, αλλά και για τον τρόπο που η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι εθνικές κυβερνήσεις Γερμανίας και Ελλάδας διαχειρίζονται ανθρώπινες ζωές, φέρνει στο φως ρεπορτάζ της εκπομπής «Report Mainz» του δημόσιου γερμανικού τηλεοπτικού δικτύου SWR/ARD.

Στο ρεπορτάζ, που ήδη έχει προκαλέσει αντιδράσεις στη Γερμανία, αποκαλύπτονται οι άθλιες –αν όχι βασανιστικές– συνθήκες που επικρατούν στη νέα Δομή Φιλοξενίας στη Σάμο, γνωστή και ως “Closed Controlled Access Centre” (CCAC). Το κέντρο, το οποίο χτίστηκε με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, λειτουργεί ως «φυλακή χωρίς καταδίκη»: οι άνθρωποι που εισέρχονται εκεί υποβάλλονται σε υποχρεωτική κράτηση, ανεπαρκή πρόσβαση σε νερό και τρόφιμα, σχεδόν ανύπαρκτη ιατρική φροντίδα, και διαβίωση κάτω από συνθήκες πλήρους εξαθλίωσης.

Σύμφωνα με την Amnesty International, οι νεοαφιχθέντες κρατούνται αυθαίρετα κατά παράβαση κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου. Οι κρατούμενοι κοιμούνται στο πάτωμα, καταγγέλλουν παρουσία κατσαρίδων στους κοιτώνες, ενώ το νερό είναι διαθέσιμο μόλις λίγες ώρες την ημέρα. Οι εγκαταστάσεις φιλοξενούν σχεδόν διπλάσιους ανθρώπους απ’ ό,τι προβλέπεται, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα εξαθλίωσης και καταστολής.

«Υποφέρουμε από την έλλειψη νερού… Κατσαρίδες περπατούν πάνω μας όσο κοιμόμαστε», δηλώνει πρόσφυγας στην έρευνα.

Την ίδια ώρα, το ρεπορτάζ καταγράφει μια εξίσου ζοφερή πραγματικότητα στην Αθήνα, όπου πρόσφυγες που έχουν επιστραφεί από τη Γερμανία –μέσω του Κανονισμού του Δουβλίνου– ζουν πλέον στον δρόμο, χωρίς καμία στήριξη ή προστασία. Άνθρωποι που έζησαν για χρόνια στη Γερμανία και απελάθηκαν πίσω στην Ελλάδα, βρίσκονται τώρα άστεγοι, χωρίς στέγη, φαγητό ή πρόσβαση σε κοινωνικές υπηρεσίες. Οι γερμανικές αρχές τους στέλνουν πίσω, την ώρα που η ελληνική κυβέρνηση δηλώνει επίσημα πως δεν μπορεί να τους δεχτεί, επικαλούμενη κατάρρευση του ελληνικού συστήματος υποδοχής.

Το ερώτημα, όμως, παραμένει: Γιατί εξακολουθούν να επιστρέφονται; Και τι ακριβώς υπηρετεί αυτή η πολιτική “αποτροπής”;

Η απάντηση βρίσκεται στην πολιτική βούληση των κυβερνήσεων, με ξεκάθαρη την ανοχή –αν όχι συνενοχή– της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Frontex, όπως αποκαλύπτει το ίδιο ρεπορτάζ με βάση στοιχεία του Bellingcat και του Der Spiegel, συμμετέχει ενεργά ή ανέχεται παράνομες επαναπροωθήσεις (pushbacks) στο Αιγαίο, παραβιάζοντας τη Σύμβαση της Γενεύης και το Διεθνές Δίκαιο. Η στρατηγική είναι σαφής: να γίνει η ζωή των προσφύγων τόσο αφόρητη, ώστε κανείς να μην επιλέξει την Ελλάδα ως πέρασμα προς την Ευρώπη.

Η νέα «ευρωπαϊκή κανονικότητα» στον χειρισμό του Προσφυγικού χτίζεται πάνω σε συρματοπλέγματα, φυλακίσεις χωρίς λόγο, άρση θεμελιωδών δικαιωμάτων και εξαθλίωση ως μέσο αποτροπής. Η ευθύνη βαρύνει εξίσου την κυβέρνηση Μητσοτάκη, που μετατρέπει τα νησιά σε στρατόπεδα κράτησης, και την κυβέρνηση Σολτς, που στέλνει πίσω ανθρώπους σε συνθήκες που η ίδια χαρακτηρίζει “ακατάλληλες”.

Η Ευρώπη επενδύει δισεκατομμύρια για να φτιάξει φράχτες, κάμερες και «κέντρα υποδοχής» που λειτουργούν ως de facto κολαστήρια. Και η Ελλάδα, με τη συναίνεση όλων των «προθύμων», παίζει τον ρόλο του συνοριοφύλακα, όχι υπερασπιστή ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το ρεπορτάζ του Report Mainz (ARD/SWR) και η έρευνα της Amnesty International αποκαλύπτουν αυτό που πολλοί γνωρίζαμε, αλλά τώρα πλέον τεκμηριώνεται:
Οι ευρωπαϊκές πολιτικές για το Προσφυγικό δεν βασίζονται στην αλληλεγγύη και το διεθνές δίκαιο, αλλά στην καταστολή και την απανθρωπιά.