Σαν σήμερα, 30 Δεκέμβρη 1970, πεθαίνει από καρδιακή ανεπάρκεια ο Άγγελος Έβερτ, μια από τις πιο σκοτεινές και μισητές φιγούρες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Γεννημένος στις 10 Απριλίου 1894 στην Αθήνα, γιος του ταγματάρχη της Χωροφυλακής Μιλτιάδη Έβερτ βαυαρικής καταγωγής, ο Άγγελος Έβερτ ακολούθησε καριέρα στις δυνάμεις ασφαλείας, σπουδάζοντας νομικά και κατατασσόμενος στη Χωροφυλακή το 1915.

Ωστόσο, η θητεία του κατά την περίοδο της ναζιστικής Κατοχής και τα Δεκεμβριανά του 1944 τον στιγμάτισαν ως δωσίλογο και συνεργάτη των Γερμανών, υπεύθυνο για εγκλήματα κατά του ελληνικού λαού.

Η συνεργασία με τους κατακτητές κατά την Κατοχή

Με την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα τον Μάιο του 1941, ο Έβερτ διορίστηκε διοικητής της Αστυνομίας Πόλεων Αθηνών τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, με την έγκριση των γερμανικών αρχών κατοχής.

Παρέμεινε στη θέση αυτή καθ’ όλη τη διάρκεια της Κατοχής, απολαμβάνοντας την εμπιστοσύνη των Ναζί – μια εμπιστοσύνη που κέρδισε με την παράκληση του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, αλλά και με την ενεργή συνεργασία του.

Τον Οκτώβρη του 1943, η Αστυνομία Πόλεων υπήχθη απευθείας στην Ανώτατη Διοίκηση των SS στην Ελλάδα, υπό τον Γιούργκεν Στρόοπ, γνωστό για τη σφαγή στο Γκέτο της Βαρσοβίας.

Ο Έβερτ κατηγορήθηκε για ενεργή συμμετοχή σε πράξεις των Γερμανών, αφού η θέση του ως δωσίλογου διοικητή ήταν ξεκάθαρη: υπηρετούσε τα συμφέροντα των κατακτητών, συμβάλλοντας στην καταστολή του λαϊκού αγώνα.

Ο ρόλος του στα Δεκεμβριανά: Η εντολή για σφαγή ειρηνικών διαδηλωτών

Η πιο μαύρη σελίδα στην ιστορία του Έβερτ γράφτηκε στις 3 Δεκεμβρίου 1944, όταν, ως διοικητής της Αστυνομίας, έδωσε την εντολή να πυροβοληθούν ειρηνικοί διαδηλωτές μπροστά από τα Παλαιά Ανάκτορα (σημερινή Βουλή).

Η διαδήλωση, οργανωμένη από το ΕΑΜ, ήταν μια ειρηνική πορεία διαμαρτυρίας κατά της κυβέρνησης Παπανδρέου και των Βρετανών, που απαιτούσε τον αφοπλισμό των φιλομοναρχικών δυνάμεων και την εθνική ενότητα. Ο Έβερτ, κατ’ εντολή του Γεωργίου Παπανδρέου, διέταξε τα πυρά, προκαλώντας τουλάχιστον 33 νεκρούς και δεκάδες τραυματίες.

Αυτή η αιματηρή καταστολή σηματοδότησε την έναρξη των Δεκεμβριανών, των αιματηρών συγκρούσεων που διήρκεσαν μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου 1945 και οδήγησαν σε χιλιάδες νεκρούς, με τους Βρετανούς να επεμβαίνουν ανοιχτά υπέρ της δεξιάς.

Ο ίδιος ο Έβερτ ομολόγησε αργότερα την ευθύνη του. Σε συνέντευξή του το 1958 στην εφημερίδα “Ακρόπολις”, δήλωσε: “Εγώ διέταξα την δια των όπλων διάλυσιν του συλλαλητηρίου εις το Σύνταγμα”.

Αυτή η ομολογία επιβεβαιώνει τον ρόλο του ως “σφαγέα του λαού”, όπως τον χαρακτήρισε η αριστερή ιστοριογραφία και ο λαϊκός αγώνας.

Μεταπολεμική καριέρα και το τέλος

Μετά τα Δεκεμβριανά, ο Έβερτ όχι μόνο δεν τιμωρήθηκε, αλλά προήχθη: Το 1951 διορίστηκε αρχηγός της Αστυνομίας Πόλεων, θέση που κράτησε μέχρι το 1955.

Ωστόσο, η καριέρα του τελείωσε άδοξα, όταν τέθηκε σε διαθεσιμότητα από τον Αλέξανδρο Παπάγο λόγω εμπλοκής σε υπόθεση ξένων πρακτόρων και πειθαρχικών παραπτωμάτων, οδηγούμενος σε παραίτηση τον Ιανουάριο του 1955.

Ο Έβερτ πέθανε στις 30 Δεκεμβρίου 1970 και κηδεύτηκε την επομένη στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.

Άφησε πίσω του μια οικογένεια, με γιο τον Μιλτιάδη Έβερτ, μετέπειτα δήμαρχο Αθηνών και πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας.

Σήμερα, 55 χρόνια μετά τον θάνατό του, η μνήμη του Έβερτ παραμένει συνδεδεμένη με τα εγκλήματα της Κατοχής και τα Δεκεμβριανά – μια υπενθύμιση ότι η ιστορία δεν ξεχνά τους δωσίλογους και τους κατασταλτικούς μηχανισμούς που στρέφονται κατά του λαού. Τα Δεκεμβριανά δεν ήταν “εμφύλιος”, αλλά μια ταξική σύγκρουση, όπου ο Έβερτ στάθηκε με το μέρος των ιμπεριαλιστών και της αστικής τάξης.

***

Ο “Ριζοσπάστης” στις 2/12/1944 έχει στην πρώτη του σελίδα, ένα κείμενο που μας αναφέρει την στάση του παππού της πρώην αντιδημάρχου Αθήνας Αλεξίας, Αγγελου Εβερτ, -αυτής της “κ” που είχε χαρακτηρίσει τα μέλη του ΚΚΕ “τρωκτικά και κατσαρίδες”- και τον ρόλο του στην κατοχή.

Ποιο ρόλο έπαιξε στην περίοδο της κατοχής ο κ. Α. Εβερτ, που σήμερα είναι διευθυντής της Αστυνομίας Πόλεων; Τα έγγραφα, που δημοσιεύουμε παρακάτω δίνουν μια απάντηση στο ερώτημα. 

Ο Εβερτ εργάστηκε όσο μπορούσε για να εξυπηρετήσει τους κατακτητές. Φρόντιζε να εφοδιάζει το Ιταλικό φρουραρχείο με όλα τα στοιχεία για τους Αγγλους και τους κομμουνιστές, ώστε η σύλληψή τους να είναι ευκολότερη. Επειτα από σύσκεψη που είχε ο Εβερτ με τον ταγματάρχη Κάισλερ έβγαλε την παρακάτω διαταγή: 

Αλλ’ ακόμη ο κ. Εβερτ ενδιαφέρεται για την καταδίωξη των “αναρχικών στοιχείων ΕΑΜ-ΕΛΑΣ” και κοινοποιεί την παρακάτω διαταγή του διαβόητου αρχηγού της Αστυνομίας Πόλεων Α. Σαμπάνη:

Αστυνομική Δ/σις Αθηνών. Τμήμα Εμπιστευτικόν. Αριθ. πρωτ. 6335

Αυτοί, λοιπόν που εργάστηκαν τόσο πιστά, τόσο επίμονα, τόσο φιλότιμα για να εξυπηρετήσουν τους κατακτητές για να καταπνίξουν το κίνημα εθνικής αντίστασης, για να εξοντώσουν τους αγωνιστές του λαού που αγωνίζονταν για τη λευτεριά της πατρίδας τους, αυτοί δεν βρίσκονται φυλακή. Κατέχουν ακόμα ανώτατες κρατικές θέσεις, δηλητηριάζουν όλο τον κρατικό μηχανισμό και προετοιμάζουν το φασιστικό πραξικόπημα για να περάσουν νέες αλυσίδες στον ελληνικό λαό.

Αλλά δεν θα τους περάσει: Ο λαός θα τσακίσει όλους τους φασίστες και κρυπτοφασίστες, όλα τα όργανα του καταχτητή, όλους τους πράχτορες της πέμπτης φάλαγγας.