28 Μάρτη 1948. Στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, ζωσμένο μέσα-έξω από αστυνομικούς και χαφιέδες, άρχιζε το 9ο «Συνέδριο» της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδος (ΓΣΕΕ). Ήταν η πιο μελανή σελίδα στην ιστορία του ελληνικού συνδικαλιστικού κινήματος, μια «αισχρή θεατρική παράσταση» –όπως την χαρακτήρισε η σοβιετική εφημερίδα Πράβντα– στη μέση του Εμφυλίου Πολέμου.

Η Ελλάδα του 1948 βρισκόταν σε πλήρη εμφύλια σύρραξη. Μετά την Απελευθέρωση, η προσωρινή διοίκηση της ΓΣΕΕ είχε περάσει στο ΕΑΜ. Το 8ο Συνέδριο (1946) είχε δώσει πλειοψηφία στους αριστερούς (Εργατικό Αντιφασιστικό Συνασπισμό – ΕΡΓΑΣ), αλλά το Συμβούλιο της Επικρατείας το ακύρωσε.

Οι «ρεφορμιστές», με την ανοιχτή στήριξη των Αμερικανών και του κράτους, ανέλαβαν τον έλεγχο, απομακρύνοντας τους αριστερούς.

Τον Ιούλη του 1947 ο υπουργός Εθνικής Ασφαλείας Ναπολέων Ζέρβας συνέλαβε χιλιάδες συνδικαλιστές, ενώ ο νόμος 509 (Δεκέμβης 1947) έθεσε εκτός νόμου το ΚΚΕ και τις οργανώσεις του. Εκατοντάδες εργατικοί ηγέτες βρίσκονταν στις φυλακές, την εξορία ή αντιμετώπιζαν εκτελέσεις.

Το «9ο Συνέδριο» οργανώθηκε ακριβώς για να νομιμοποιήσει αυτή την κατάσταση διεθνώς και να παρουσιάσει μια «δημοκρατική» ΓΣΕΕ. Σκηνοθέτης ήταν ο Αμερικανός Irving Brown (στενός συνεργάτης των αντικομμουνιστικών κύκλων του AFL), ενώ πρωταγωνιστούσαν οι «εργατοκάπηλοι» Φώτης Μακρής, Γιάννης Πατσατζής, Αριστείδης Δημητράτος (πρώην υπουργός της 4ης Αυγούστου) και άλλοι. Στα θεωρεία κάθονταν παρατηρητές από τις πρεσβείες ΗΠΑ και Βρετανίας και την αμερικανική οικονομική αποστολή. Η εφορευτική επιτροπή δεν ελέγχθηκε καν τα πληρεξούσια –πολλά ήταν πλαστά–, ενώ η αίθουσα πλημμύριζε από ασφαλίτες και χαφιέδες. Κάθε εισερχόμενος περνούσε σωματική έρευνα.

Μέσα στο θέατρο δεν συζητήθηκαν εργατικά προβλήματα, μισθοί ή δικαιώματα. Οι εργασίες μετατράπηκαν σε «σκυλοκαβγά» για την ηγεσία και τα έξοδα: οι παρατάξεις (Μακρής-Θεοχαρίδης εναντίον Πατσατζή-Καλομοίρη) αλληλοκατηγορούνταν για χρήματα από την Ασφάλεια και την κυβέρνηση. Ζητήθηκε –και εγκρίθηκε ομόφωνα– δάνειο 500 εκατομμυρίων δραχμών από το κράτος. Ο ναυτεργάτης Μανώλης Κλεάνθης, που διαμαρτυρήθηκε, ξυλοκοπήθηκε μπροστά στους ξένους παρατηρητές και συνελήφθη. 23 πραγματικοί εργάτες από Πειραιά, Θεσσαλονίκη και Καβάλα αποχώρησαν αηδιασμένοι, δηλώνοντας: «Οι Έλληνες εργάτες δεν εκλέγουν τους ηγέτες τους ανάμεσα από φασίστες».

Το «Συνέδριο» διήρκεσε πάνω από 15 ημέρες. Τελικά, τον Ιούνη του 1948, εξελέγη γενικός γραμματέας ο Φώτης Μακρής (που παρέμεινε στη θέση μέχρι το 1969). Η ΓΣΕΕ πέρασε οριστικά στον έλεγχο του κράτους και των Αμερικανών, ενώ οι αριστεροί συνδικαλιστές παρέμεναν εκτός νόμου.

Η «παρωδία» του Πειραιά δεν κατάφερε να κρύψει την πραγματικότητα: το ελληνικό εργατικό κίνημα είχε διασπαστεί βίαια.

Η εργατική τάξη συνέχισε τον αγώνα της μέσα από τις παράνομες οργανώσεις, ενώ η ΓΣΕΕ έγινε για χρόνια το επίσημο «συνδικάτο» του καθεστώτος. Μια μαύρη σελίδα που θυμίζει ότι, ακόμα και σήμερα, η δημοκρατία στα συνδικάτα δεν χαρίζεται – κατακτιέται.