Υπάρχουν ορισμένες ιστορικές αλήθειες που το κυρίαρχο αφήγημα φροντίζει να θάβει κάτω από τόνους αντικομμουνιστικής προπαγάνδας. Μία από αυτές αφορά τις κατακτήσεις της εργασίας στη Σοβιετική Ένωση, οι οποίες ακόμη και σήμερα μοιάζουν προχωρημένες μπροστά σε όσα βιώνουν εκατομμύρια εργαζόμενοι στον καπιταλιστικό κόσμο.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1920 η ΕΣΣΔ ξεκίνησε μια σταδιακή μετάβαση στη μείωση του εργάσιμου χρόνου. Μέχρι το 1933 η 7ωρη εργάσιμη ημέρα είχε γίνει πραγματικότητα για τη συντριπτική πλειοψηφία των εργαζομένων. Παράλληλα εφαρμόστηκαν πειραματικές μορφές οργάνωσης της εργασίας, όπως η περίφημη «συνεχής εβδομάδα» (nepreryvka), με στόχο την καλύτερη αξιοποίηση του παραγωγικού εξοπλισμού και την αύξηση της παραγωγικότητας χωρίς επιβάρυνση των εργαζομένων.

Η κορυφαία θεσμική κατοχύρωση αυτών των κατακτήσεων ήρθε με το Σοβιετικό Σύνταγμα του 1936. Στο Άρθρο 119 αναφερόταν ξεκάθαρα:

«Το δικαίωμα στην ανάπαυση εξασφαλίζεται από τη μείωση της εργάσιμης ημέρας σε επτά ώρες για τη συντριπτική πλειοψηφία των εργατών».

Δεν επρόκειτο για μια γενικόλογη διακήρυξη. Το ίδιο άρθρο προέβλεπε ετήσιες άδειες με πλήρεις αποδοχές, εκτεταμένο δίκτυο σανατορίων, κέντρων αναψυχής, λεσχών πολιτισμού και υποδομών που επέτρεπαν στον εργαζόμενο να απολαμβάνει πραγματικά τον ελεύθερο χρόνο του.

Αξίζει να θυμηθούμε τι συνέβαινε την ίδια ακριβώς περίοδο στον καπιταλιστικό κόσμο, που σήμερα παρουσιάζεται ως δήθεν αποκλειστικός φορέας της «ελευθερίας». Στις περισσότερες δυτικές χώρες η εργασία 8 έως 10 ωρών ημερησίως αποτελούσε τον κανόνα, ενώ η εξαήμερη εργασία ήταν σχεδόν καθολική. Εκατομμύρια εργάτες δούλευαν 48, 54 ή και 60 ώρες την εβδομάδα χωρίς τις εγγυήσεις που είχαν ήδη κατοχυρωθεί στη Σοβιετική Ένωση.

Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές από τις κοινωνικές κατακτήσεις που αργότερα υιοθετήθηκαν στη Δύση εμφανίστηκαν υπό την πίεση που ασκούσε η ύπαρξη του σοσιαλιστικού στρατοπέδου. Η αστική τάξη αναγκάστηκε να παραχωρήσει δικαιώματα φοβούμενη ότι οι εργαζόμενοι θα αναζητούσαν εναλλακτικό δρόμο.

Σήμερα, σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, την ώρα που κυβερνήσεις και εργοδοτικοί οργανισμοί επαναφέρουν τη συζήτηση για 10ωρα, ελαστικά ωράρια, απλήρωτες υπερωρίες και εργασία μέχρι τα βαθιά γεράματα, η ιστορική εμπειρία της Σοβιετικής Ένωσης υπενθυμίζει ένα απλό αλλά ενοχλητικό γεγονός: Ότι η μείωση του εργάσιμου χρόνου δεν είναι ουτοπία. Είναι ζήτημα κοινωνικών συσχετισμών και πολιτικής εξουσίας.

Και ότι υπήρξε μια εποχή όπου το 7ωρο αποτελούσε συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα για εκατομμύρια εργαζόμενους, την ώρα που οι εργάτες της «ελεύθερης Δύσης» συνέχιζαν να λιώνουν στα εργοστάσια για έξι μέρες την εβδομάδα.

Γι’ αυτό και η ιστορική μνήμη παραμένει επικίνδυνη. Επειδή αποδεικνύει ότι όσα σήμερα παρουσιάζονται ως αδύνατα, κάποτε ήταν πραγματικότητα.