Σαν σήμερα, πριν από 96 χρόνια, το αστικό κράτος αποκάλυπτε χωρίς περιστροφές τον πραγματικό του χαρακτήρα. Στις 21 Ιούνη 1930, το Πρωτοδικείο Αθηνών αποφάσιζε τη διάλυση της Βιομηχανικής Ένωσης Οικοδόμων Αθηνών, αξιοποιώντας το περιβόητο «Ιδιώνυμο» του Ελευθέριου Βενιζέλου. Το σωματείο χαρακτηρίστηκε «κομμουνιστικό» και θεωρήθηκε επικίνδυνο επειδή, σύμφωνα με το σκεπτικό της εποχής, αποτελούσε μέσο διάδοσης των μπολσεβίκικων ιδεών και των Σοβιέτ στην Ελλάδα.

Δεν επρόκειτο για μια μεμονωμένη δικαστική απόφαση. Ήταν μέρος μιας συνολικής επίθεσης του κράτους και της άρχουσας τάξης απέναντι σε ένα εργατικό κίνημα που αναπτυσσόταν, οργανωνόταν και διεκδικούσε.

Οι οικοδόμοι εκείνης της περιόδου βρίσκονταν στην πρωτοπορία των εργατικών αγώνων. Μέσα σε συνθήκες ακραίας εκμετάλλευσης, με εξαντλητικά ωράρια, ανύπαρκτα μέτρα ασφαλείας και μισθούς πείνας, είχαν δημιουργήσει μια μαχητική οργάνωση που υπερασπιζόταν τα δικαιώματα των εργατών και συγκρουόταν ανοιχτά με τα συμφέροντα του κεφαλαίου.

Δεν ζητούσαν ελεημοσύνη. Διεκδικούσαν όσα τους ανήκαν. Απαιτούσαν αξιοπρεπείς μισθούς, ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, συλλογική οργάνωση και εργατική δύναμη απέναντι στην εργοδοτική αυθαιρεσία. Και ακριβώς γι’ αυτό βρέθηκαν στο στόχαστρο.

Το «Ιδιώνυμο»: Νομικό όπλο κατά του εργατικού κινήματος

Ο νόμος 4229 του 1929, γνωστός ως «Ιδιώνυμο», παρουσιάστηκε ως μέτρο προστασίας του πολιτεύματος. Στην πραγματικότητα αποτέλεσε ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία καταστολής του εργατικού και κομμουνιστικού κινήματος.

Με το «Ιδιώνυμο» δεν χρειαζόταν κάποιος να έχει διαπράξει κάποιο αδίκημα με τη συνηθισμένη έννοια. Αρκούσε να αγωνίζεται για την ανατροπή της κοινωνικής τάξης πραγμάτων, να οργανώνεται συνδικαλιστικά με ταξικό προσανατολισμό, να υπερασπίζεται τις κομμουνιστικές ιδέες ή να συμμετέχει σε εργατικούς αγώνες που κρίνονταν επικίνδυνοι για το καθεστώς.

Η ίδια η ταξική συνείδηση μετατρεπόταν σε αντικείμενο δίωξης.

Ο «φιλελευθερισμός» απέναντι στους εργάτες

Η αστική ιστοριογραφία εξακολουθεί να παρουσιάζει τον Βενιζέλο ως κορυφαίο εκφραστή του φιλελευθερισμού και της δημοκρατίας. Όμως για χιλιάδες εργάτες της εποχής, το όνομά του συνδέθηκε με διώξεις, συλλήψεις, εξορίες, διαλύσεις σωματείων και κρατική τρομοκρατία.

Πίσω από τα μεγάλα λόγια περί εκσυγχρονισμού και προόδου, η βενιζελική κυβέρνηση οικοδομούσε ένα θεσμικό οπλοστάσιο που στόχευε στην ανάσχεση της αυξανόμενης επιρροής του εργατικού κινήματος. Η Βιομηχανική Ένωση Οικοδόμων δεν ήταν η μόνη οργάνωση που χτυπήθηκε. Δεκάδες σωματεία και εργατικές συλλογικότητες βρέθηκαν αντιμέτωπες με παρόμοιες διώξεις.

Για το κράτος της εποχής, ο πραγματικός κίνδυνος δεν ήταν οι παρανομίες. Ήταν οι εργάτες που οργανώνονταν και αμφισβητούσαν την κυριαρχία του κεφαλαίου.

Οι αγώνες δεν διαλύονται με δικαστικές αποφάσεις

Παρά τις απαγορεύσεις και την καταστολή, οι οικοδόμοι δεν υποτάχθηκαν. Η διάλυση της Ένωσής τους δεν σήμανε το τέλος των αγώνων τους. Αντίθετα, οι ταξικές διεκδικήσεις συνέχισαν να εκφράζονται μέσα από νέες μορφές οργάνωσης, μέσα από τη συλλογική δράση και την αδιάκοπη προσπάθεια για τη χειραφέτηση της εργατικής τάξης.

Η ιστορία απέδειξε ότι καμία δικαστική απόφαση, κανένας κατασταλτικός νόμος και κανένα ιδιώνυμο δεν μπορούν να εξαφανίσουν τις κοινωνικές αντιθέσεις που γεννά η εκμετάλλευση.

Μια επέτειος επίκαιρη όσο ποτέ

Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, οι μορφές αλλάζουν, αλλά η ουσία παραμένει αναγνωρίσιμη. Η περιστολή συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, οι περιορισμοί στο απεργιακό δικαίωμα, η ποινικοποίηση των κοινωνικών αγώνων και η προνομιακή μεταχείριση των συμφερόντων του κεφαλαίου υπενθυμίζουν ότι η σύγκρουση ανάμεσα στην εργασία και το κεφάλαιο παραμένει ζωντανή.

Η μνήμη της 21ης Ιουνίου 1930 δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά το παρόν και το μέλλον των εργατικών αγώνων.

Δεν ξεχνάμε.

Οι οικοδόμοι του 1930 δεν ήταν εγκληματίες. Ήταν πρωτοπόροι εργάτες που διεκδικούσαν μια ζωή με αξιοπρέπεια.

Το «Ιδιώνυμο» δεν ήταν παρέκκλιση από τη δημοκρατία του συστήματος. Ήταν η έκφραση του φόβου του απέναντι σε ένα οργανωμένο εργατικό κίνημα.

Και η ιστορία τους εξακολουθεί να θυμίζει ότι κανένα δικαίωμα δεν χαρίστηκε. Όλα κατακτήθηκαν μέσα από αγώνες. Και μόνο μέσα από αγώνες μπορούν να διατηρηθούν και να διευρυνθούν.