Του Γ. Γ.

Σαν σήμερα, 23 Ιούνη 1996, πέθανε ο Ανδρέας Παπανδρέου. Τριάντα χρόνια μετά, το όνομά του εξακολουθεί να προκαλεί έντονες πολιτικές και συναισθηματικές αντιδράσεις. Για κάποιους παραμένει ο ηγέτης που έδωσε φωνή στους «μη προνομιούχους». Για άλλους ο άνθρωπος που εγκαινίασε μια περίοδο πελατειακού κράτους και πολιτικής παρακμής.

Η αλήθεια βρίσκεται πολύ πιο βαθιά από τις απλουστεύσεις.

Ο Ανδρέας δεν υπήρξε ούτε ο «εθνάρχης των φτωχών» που παρουσιάζουν οι νοσταλγοί του, ούτε το απόλυτο κακό που περιγράφουν οι νεοφιλελεύθεροι επικριτές του. Υπήρξε η πολιτική έκφραση μιας ολόκληρης ιστορικής περιόδου, τότε που μεγάλα λαϊκά στρώματα, βγαίνοντας από τη δικτατορία και τη μετεμφυλιακή καταπίεση, αναζητούσαν δικαίωση, κοινωνική άνοδο και δημοκρατικές ελευθερίες.

Δεν είναι τυχαίο ότι η άνοδος του ΠΑΣΟΚ το 1981 στηρίχθηκε σε συνθήματα που μιλούσαν για εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία και κοινωνική απελευθέρωση. Εκείνη την εποχή, εκατομμύρια εργαζόμενοι, αγρότες και νεολαίοι είδαν στο πρόσωπο του Ανδρέα τον άνθρωπο που αμφισβητούσε, έστω λεκτικά, την κυριαρχία του ντόπιου και ξένου κεφαλαίου.

Και πράγματι, η πρώτη περίοδος της διακυβέρνησής του συνδέθηκε με σημαντικές δημοκρατικές και κοινωνικές κατακτήσεις. Η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, η κατάργηση θεσμών που κουβαλούσαν το βάρος του εμφυλίου, η διεύρυνση κοινωνικών δικαιωμάτων και η βελτίωση της θέσης των εργαζομένων δεν μπορούν να διαγραφούν από την ιστορική μνήμη.

Όμως η ιστορία δεν γράφεται μόνο με προθέσεις και συνθήματα.

Το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα δεν αμφισβήτησε ποτέ τις βασικές δομές της καπιταλιστικής εξουσίας. Η πολυδιαφημισμένη «Αλλαγή» δεν μετατράπηκε ποτέ σε κοινωνικό μετασχηματισμό. Αντίθετα, με το πέρασμα των χρόνων, το κίνημα που γεννήθηκε ως φορέας ελπίδας μετατράπηκε σε βασικό πυλώνα διαχείρισης του συστήματος.

Η μεγαλύτερη επιτυχία του Ανδρέα, από τη σκοπιά της άρχουσας τάξης, δεν ήταν όσα υποσχέθηκε αλλά όσα κατάφερε να αφομοιώσει. Οι κοινωνικές διεκδικήσεις, οι ριζοσπαστικές διαθέσεις και η μεταπολιτευτική ορμή εγκλωβίστηκαν τελικά στα όρια της κυβερνητικής εναλλαγής και της κοινοβουλευτικής διαχείρισης.

Γι’ αυτό και τριάντα χρόνια μετά τον θάνατό του, η συζήτηση για τον Ανδρέα Παπανδρέου παραμένει ζωντανή. Όχι επειδή αφορά μόνο ένα πρόσωπο, αλλά επειδή αφορά ένα κρίσιμο ερώτημα που εξακολουθεί να απασχολεί τον λαϊκό κόσμο:

Μπορεί μια πολιτική δύναμη να αλλάξει πραγματικά τη ζωή των πολλών χωρίς να συγκρουστεί με τα οικονομικά και ταξικά συμφέροντα που καθορίζουν την εξουσία;

Η πορεία του Ανδρέα Παπανδρέου έδωσε τη δική της ιστορική απάντηση. Και ίσως γι’ αυτό εξακολουθεί να μας αφορά μέχρι σήμερα.

Υ.Γ: Τριάντα χρόνια μετά τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, το πολιτικό σύστημα επιχειρεί να αναστήσει μύθους και νοσταλγίες. Όμως οι εργαζόμενοι δεν έχουν ανάγκη από επιστροφή σε περασμένες εποχές. Έχουν ανάγκη από συλλογικούς αγώνες, ταξική οργάνωση και μια προοπτική που να υπερβαίνει τα όρια της διαχείρισης του ίδιου συστήματος που γεννά ανισότητες, πολέμους και κοινωνική αδικία. Η ιστορία δεν γυρίζει πίσω. Το ζητούμενο είναι να προχωρήσει μπροστά.