Πηγή: Σεμίνα Διγενή – Ριζοσπάστης

Ανάμεσα σε προπονητές που μετρούν την καριέρα τους σε χρόνια και σε μετάλλια, υπάρχει μια κορυφαία μορφή του στίβου, με διαφορετική φιλοσοφία και διαδρομή. Ο Γιώργος Πομάσκι. Αυτός τη μετράει σε ανθρώπους που έμαθαν, χάρη σ’ αυτόν, τον αρχιτέκτονα των μεγάλων επιτυχιών, να πηγαίνουν λίγο πιο μακριά, απ’ όσο πίστευαν ότι μπορούν.

Τώρα, μετά το τέταρτο συνεχόμενο ευρωπαϊκό χρυσό του Μίλτου Τεντόγλου στο Μπέρμιγχαμ, με εκείνο το επιβλητικό 8,44 μ. κόντρα μάλιστα στον άνεμο, ο Πομάσκι βρίσκεται ξανά εκεί που βρισκόταν εδώ και δεκαετίες, πίσω από το μετάλλιο, αλλά μέσα στην ιστορία. Η υποψηφιότητά του για τον τίτλο του κορυφαίου προπονητή στίβου στην Ευρώπη για το 2026 (European Athletics Coaching Award 2026) μοιάζει σχεδόν αυτονόητη. Οχι επειδή προπονεί τον καλύτερο Ευρωπαίο άλτη της εποχής μας, αλλά επειδή ο Πομάσκι δημιούργησε σχολή κι όχι απλώς έναν πρωταθλητή κι αυτή η ιστορία άρχισε πολύ μακριά από τα ελληνικά στάδια.
Γεννημένος το 1960 στη Βουλγαρία, ο Γκεόργκι Πομάσκι μπήκε στον στίβο παιδί. Στα 16 του είχε ήδη αφοσιωθεί στο τριπλούν, σπούδασε στη Γυμναστική Ακαδημία της Σόφιας και έφτασε στην Εθνική ομάδα της Βουλγαρίας. Υστερα ήρθε μια από εκείνες τις ήττες που, χρόνια αργότερα, αποδεικνύονται οι μεγαλύτερες νίκες μιας ζωής. Στα 28 του, για τρίτη φορά, δεν επελέγη για Ολυμπιακούς Αγώνες. Η αντίδρασή του ήταν απολύτως …Πομάσκι. «Την ίδια ημέρα κιόλας πέταξα τα “καρφιά” και σε μια εβδομάδα βρέθηκα στην Ελλάδα», έχει αφηγηθεί. Μερικές φορές η Ιστορία φροντίζει μια πόρτα να κλείσει με πάταγο, για να ανοίξει μια άλλη. Ο Πομάσκι ήρθε στην Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του ’80 και ουσιαστικά δεν έφυγε ποτέ. Η προσωπική αφορμή ήταν η Εβίτα, η γυναίκα της ζωής του, που είχε γνωρίσει, όταν εκείνη σπούδαζε στη Βουλγαρία.

Η μεγάλη αφορμή, όμως, αποδείχθηκε ο ελληνικός στίβος. Κάποτε, είπε μια φράση που ίσως συνοψίζει όλη αυτήν τη διαδρομή: «Από την Ελλάδα πήρα τα πάντα». Κι η Ελλάδα, όμως, πήρε επίσης πολλά από εκείνον. Πήρε έναν προπονητή που πέρασε από τα χέρια του μια εντυπωσιακή γενιά πρωταθλητών: Νίκη Ξάνθου, Βούλα Τσιαμήτα, Ολγα και Σπύρος Βασδέκης, Λάμπρος Παπακώστας, Λούης Τσάτουμας, Κώστας Ζαλαγκίτης και πολλοί ακόμη. Οι αθλητές του κατέκτησαν μετάλλια σε Ολυμπιακούς Αγώνες, Παγκόσμια και Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα. Το ασημένιο της Νίκης Ξάνθου στο Παγκόσμιο της Αθήνας το 1997 και το πρώτο ελληνικό παγκόσμιο χρυσό, με τη Βούλα Τσιαμήτα το 1999, είναι δύο μόνο από τις μεγάλες υπογραφές του.

Ο Πομάσκι απέδειξε πως μπορεί να καταφέρει το ακατόρθωτο, αφού πρέπει να κάνει τη δουλειά του, την ώρα που γήπεδα κλείνουν, άλλα υπολειτουργούν, χωρίς στάδια για αγώνες στον στίβο και κλειστούς τώρα και τους ξενώνες στον Αγιο Κοσμά, με είκοσι άτομα στον δρόμο. Οπως έχει πει με πικρία «οι Πολωνοί έχουν οκτώ προολυμπιακά κέντρα κι εμείς δεν έχουμε ούτε ένα κλειστό να κάνουμε αγώνες. Κι ενώ δεν τους γυμνάζουμε καλά, έχουμε και την απαίτηση να αγωνίζονται καλά. Κακές κατασκευές και κακή μοιρασιά». Κι έχει δίκιο. Βουνό! Το αποδεικνύουν οι πλημμύρες στους χώρους των προπονήσεων, οι αθλητές που ξεπαγιάζουν και τραυματίζονται στο επικίνδυνο ταρτάν, τα στρώματα στο επί κοντώ, (εκεί δηλ. που έχουμε πολλά μετάλλια), που γράφουν …1997.

«Πολύ καλός άλτης ο Τεντόγλου και πολύ δυνατός στο μυαλό»

Και ύστερα ήρθε ο Μίλτος. Ο Τεντόγλου είχε ήδη ανακαλυφθεί στα Γρεβενά, από τον Βαγγέλη Παπανίκο. Ο Πομάσκι παρέλαβε ένα τεράστιο ταλέντο και βοήθησε να μετατραπεί σε έναν από τους σπουδαιότερους άλτες, που γνώρισε ποτέ η Ευρώπη. Ο Αμερικανός Μάικλ Πάουελ, θρυλική μορφή του αγωνίσματος – και κάτοχος μέχρι σήμερα του παγκοσμίου ρεκόρ με 8.95 από το 1991 – έχει πει πως ο Τεντόγλου τού θυμίζει τους μεγάλους άλτες της εποχής του. «Είναι πολύ καλός άλτης, αλλά είναι και πολύ δυνατός στο μυαλό». Η σχέση τους είναι ίσως ένα από τα ωραιότερα κεφάλαια του ελληνικού αθλητισμού. Γιατί δεν θυμίζει τη στερεοτυπική σχέση αυστηρού δασκάλου και υπάκουου μαθητή. Είναι σχέση δύο ανθρώπων που γνωρίζονται τόσο καλά, ώστε ο ένας μπορεί να καταλάβει τον άλλον με δυο λέξεις (συχνά και χωρίς αυτές).

Ο Πομάσκι λέει κάτι πολύ σημαντικό για τη φιλοσοφία του: «Ο αθλητής πρέπει να είναι σκεπτόμενος, δεν θέλουμε ρομπότ». Και κάπου εκεί βρίσκεται ίσως το μυστικό του. Δεν κατασκευάζει αθλητές. Καλλιεργεί προσωπικότητες. Πιστεύει στην πειθαρχία, στη συνέπεια και στην αυτοβελτίωση και όχι στην τυφλή υπακοή. Θεωρεί ότι κάθε αθλητής έχει τους δικούς του «νόμους» και ότι δουλειά του προπονητή είναι να τους ανακαλύψει και μόνο αν χρειάζεται, να τους σπάσει. Από την πολύτιμη φιλική σχέση μου μαζί του, έχω διαπιστώσει επίσης, πως διαθέτει εκείνο το σπάνιο χαρακτηριστικό των ανθρώπων, που γνωρίζουν πραγματικά πολλά, αλλά ποτέ δεν φωνάζει ότι τα γνωρίζει. Στο Τόκιο, πριν από τον ολυμπιακό τελικό, όταν ρωτήθηκε πόσο θα χρειαστεί για το χρυσό, απάντησε: 8,40 μ. Ο Τεντόγλου πήδηξε 8,41. Ενα εκατοστό διαφορά ανάμεσα στην πρόβλεψη και στην Ιστορία. Και όταν εκείνο το χρυσό ήρθε, ο Πομάσκι είπε κάτι, που περιγράφει ίσως καλύτερα από κάθε εγκώμιο, το μέγεθός του: «Δεν τον κουβαλάω εγώ. Με κουβαλάει εκείνος». Κι αυτό το είπε ένας άνθρωπος που θα είχε κάθε δικαίωμα να διεκδικήσει μερίδιο από τη δόξα. Δεν το έκανε.

Επιμένει σταθερά ότι η επιτυχία δεν βασίζεται μόνο στο ταλέντο, αλλά στην καθημερινή, σκληρή δουλειά εντός των σταδίων. Εχει δηλώσει χαρακτηριστικά πως προτιμά να βρίσκεται στο πλευρό των ανθρώπων «που μοχθούν καθημερινά» για το αποτέλεσμα, παρά να επαναπαύεται σε προσωρινές λάμψεις. Το 2022, μετά το χρυσό του Τόκιο και το παγκόσμιο χρυσό κλειστού, μπορούσε πλέον να πει ότι είχε συμπληρώσει τα δύο μετάλλια που έλειπαν από την τεράστια προπονητική συλλογή του. Και τότε δήλωσε : «Πήρα αυτό που ήθελα εγώ, τώρα πάμε να πάρει ο Μίλτος όσα θέλει». Αυτό είναι προπονητής! Να έρχεται κάποια στιγμή, που το δικό σου όνειρο τελειώνει και, αντί να φύγεις, να μένεις για να υπηρετήσεις το όνειρο του άλλου. «Τώρα δουλεύω για τα όνειρα των αθλητών μου», έχει πει. Και όταν τον ρώτησαν πόσα μετάλλια έχουν κερδίσει συνολικά οι αθλητές του, απάντησε ότι δεν ξέρει. Δεν τα έχει μετρήσει και δεν θέλει να τα μετρήσει. Ισως επειδή μετρά άλλα πράγματα.

«Ξανακάν’ το». Σε δυο λέξεις ολόκληρος ο πρωταθλητισμός

Κάποτε εξομολογήθηκε ότι οι αθλητές με τους οποίους έχει δουλέψει, τον κάνουν να αισθάνεται «πλούσιος». Να λοιπόν, η περιουσία του Πομάσκι, όχι μετάλλια σε τοίχους και συρτάρια, αλλά άνθρωποι που πέρασαν από το προπονητήριό του. Και μέσα σ’ αυτή την τεράστια διαδρομή υπάρχει και κάτι βαθιά ελληνικό, χωρίς κορόνες και πατριωτικές υπερβολές. Ενας άνθρωπος που γεννήθηκε αλλού, διάλεξε αυτήν τη χώρα για πατρίδα της ζωής και της δουλειάς του και της έδωσε ένα σημαντικό κομμάτι της αθλητικής της ιστορίας.

Σήμερα, στα 66 του, μπορεί να κοιτάξει πίσω, σε μια πορεία που ο ίδιος παραδέχεται ότι δεν θα μπορούσε να φανταστεί «ούτε στα πιο τρελά του όνειρα». Και συνεχίζει. Δυνατός και πάντα γελαστός. Εμείς μπορεί να βλέπουμε τον αθλητή να πετά και να τον αποθεώνουμε, όμως πίσω από κάθε τέτοια πτήση υπάρχουν χιλιάδες ώρες στις οποίες δεν υπάρχει κοινό, τηλεόραση, εθνικός ύμνος ή βάθρο. Υπάρχει ένα άδειο στάδιο. Μια βαλβίδα. Μια μεζούρα. Μια φόρα που πρέπει να διορθωθεί κατά μερικά εκατοστά. Κι ένας άνθρωπος που κοιτάζει ξανά και ξανά την ίδια κίνηση.

Η σημαντικότερη οδηγία του Πομάσκι στην προπόνηση είναι άλλωστε αφοπλιστικά απλή: «Ξανακάν’ το». Δυο λέξεις που κρύβουν μέσα τους ολόκληρο τον πρωταθλητισμό. Απέτυχες; Ξανακάν’ το. Πέτυχες; Ξανακάν’ το καλύτερα. Εγινες πρωταθλητής Ευρώπης; Ξανακάν’ το. Εγινες Ολυμπιονίκης; Ξανακάν’ το. Και ίσως γι’ αυτό η υποψηφιότητα του Γιώργου Πομάσκι για τον τίτλο του κορυφαίου προπονητή της Ευρώπης δεν είναι απλώς μια προσωπική διάκριση. Είναι αναγνώριση μιας ολόκληρης φιλοσοφίας. Της δουλειάς αντί για τη φασαρία. Της γνώσης αντί για την έπαρση. Της επιμονής αντί για το άλλοθι. Της εμπιστοσύνης αντί για την αυθεντία. Στα μετάλλια του ελληνικού στίβου των τελευταίων τριών και πλέον δεκαετιών, τα αποτυπώματα αυτού του μεγάλου τεχνικού, είναι παντού. Και αυτό είναι ένα ακόμα βραβείο που έχει κερδίσει.

«Είμαι ΚΚΕ και γιατί θέλω να υπερασπίζομαι τον αθλητισμό»

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη που συμπληρώνει το πορτρέτο του Γιώργου Πομάσκι. Κάτι που ο ίδιος δεν έκρυψε πίσω από τα μετάλλια και τις επιτυχίες του, είναι ότι είναι κομμουνιστής. Εχει πει χαρακτηριστικά: «Είμαι ΚΚΕ και γιατί θέλω να υπερασπίζομαι τον αθλητισμό». Το ενδιαφέρον, όμως, δεν βρίσκεται απλώς στην πολιτική του επιλογή. Βρίσκεται στη συνέπεια ανάμεσα σ’ αυτά που πιστεύει και σ’ αυτά που κάνει. Γιατί, αν παρατηρήσει κανείς τη διαδρομή του, θα βρει μέσα τις αξίες που αυτός ο ευγενικός, ζεστός και χαμογελαστός άνθρωπος υπερασπίζεται και έξω από το στάδιο, τη δουλειά, τη συλλογικότητα, την αλληλεγγύη, την αξιοπρέπεια, την πίστη στον άνθρωπο και όχι στη βιτρίνα του. Ο ίδιος γνωρίζει άλλωστε πόσο παραπλανητική μπορεί να είναι η εικόνα του «μοναχικού ήρωα». Στο βάθρο ανεβαίνει ένας, αλλά για να φτάσει εκεί έχουν δουλέψει πολλοί, προπονητές, φυσιοθεραπευτές, γιατροί, συναθλητές, άνθρωποι που συνήθως μένουν έξω από το κάδρο. Κανένας πρωταθλητής δεν κατασκευάζεται μόνος του.

Ο Πομάσκι δεν υπήρξε στιγμή άνθρωπος των δημοσίων σχέσεων. Δεν αλλάζει απόψεις ανάλογα με το ακροατήριο, ούτε στρογγυλεύει τις λέξεις του για να γίνεται αρεστός. Είναι ένας άνθρωπος που έζησε τις δυσκολίες του ελληνικού αθλητισμού και διάλεξε πλευρά. Εγινε γνωστός ως άνθρωπος της καθημερινής, επίμονης και συχνά αθέατης δουλειάς. Και ίσως εδώ βρίσκεται μια από τις ωραιότερες αντιφάσεις της ιστορίας του, ο άνθρωπος που αφιέρωσε τη ζωή του στο να δημιουργεί πρωταθλητές, δεν πιστεύει σε μια κοινωνία όπου λίγοι πρέπει να είναι πρωταθλητές και οι πολλοί θεατές. Πιστεύει στη δύναμη των πολλών. Γι’ αυτό και η σχέση του με το ΚΚΕ μοιάζει περισσότερο με μια κόκκινη γραμμή που διατρέχει τη ζωή του, δουλειά, επιμονή, συλλογικότητα, καθαρή θέση. Στο άλμα εις μήκος, ο αθλητής χάνει την προσπάθεια αν πατήσει πέρα από τη γραμμή. Στη ζωή, όμως, υπάρχουν άνθρωποι που ξεχωρίζουν επειδή ξέρουν ακριβώς σε ποια πλευρά της γραμμής θέλουν να στέκονται. Ο Πομάσκι είναι ένας απ’ αυτούς. Απ’ αυτούς που δεν αλλάζουν κατεύθυνση ανάλογα με το πού φυσάει ο άνεμος. Και ίσως γι’ αυτό έμαθε τόσο καλά στους αθλητές του, πώς να τον νικούν.