Μια ανατρεπτική ματιά στο χρέος, τη σύγχρονη μισθωτή σκλαβιά των «άχρηστων δουλειών» και την εναλλακτική ιστορία της ανθρωπότητας.

Ο David Graeber, (12 Φλέβάρη 1961 – 2 Σεπτέμβρη 2020) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ριζοσπάστες διανοητές, αναρχικούς ακτιβιστές και ανθρωπολόγους των τελευταίων δεκαετιών. Μεγαλωμένος σε εργατική οικογένεια της Νέας Υόρκης –με πατέρα που πολέμησε στις Διεθνείς Ταξιαρχίες στην Ισπανία–, ο Γκρέμπερ δεν περιορίστηκε στα ακαδημαϊκά έδρανα του London School of Economics (LSE).

Συνέδεσε οργανικά τη θεωρία με την ανατρεπτική πράξη, αποτελώντας έναν από τους βασικούς εμπνευστές του κινήματος Occupy Wall Street, στον οποίο αποδίδεται το ιστορικό σύνθημα: «Είμαστε το 99%».

Η σύγκρουση με το ακαδημαϊκό κατεστημένο

Η άρνησή του να διαχωρίσει την επιστήμη του από τον δρόμο τού κόστισε την εκδίωξή του από το αμερικανικό κατεστημένο. Το 2005, το Πανεπιστήμιο Γέιλ αρνήθηκε να ανανεώσει το συμβόλαιό του λόγω της ανοιχτής πολιτικής και κινηματικής του δράσης, γεγονός που πυροδότησε διεθνή κύματα συμπαράστασης. Μετανάστευσε στη Μεγάλη Βρετανία, όπου συνέχισε να διδάσκει και να οργανώνει αντικαπιταλιστικές παρεμβάσεις.

Τα τρία κεντρικά «χτυπήματα» στο καπιταλιστικό αφήγημα “Το συγγραφικό έργο του Γκρέμπερ” (που κυκλοφορεί στα ελληνικά από ριζοσπαστικούς και ανεξάρτητους εκδοτικούς οίκους όπως οι Εκδόσεις Στάσει Εκπίπτοντες) αποδόμησε τα θεμέλια της αστικής οικονομίας:

Στο βιβλίο του “Χρέος: Τα πρώτα 5.000 χρόνια” κατέρριψε τον κυρίαρχο αστικό μύθο ότι το χρήμα γεννήθηκε φυσιολογικά από τον αντιπραγματισμό. Απέδειξε ιστορικά ότι το χρέος προϋπήρχε της αγοράς και χρησιμοποιήθηκε ανέκαθεν ως ένα βίαιο κρατικό και ταξικό εργαλείο επιβολής, υποδούλωσης και κοινωνικού ελέγχου.

“Ηλίθιες Δουλειές (Bullshit Jobs)“: Μια αμείλικτη κριτική στον σύγχρονο χρηματοπιστωτικό γραφειοκρατικό καπιταλισμό. Ο Γκρέμπερ ανέλυσε πώς το σύστημα γεννά εκατομμύρια άχρηστες, διοικητικές θέσεις εργασίας, εγκλωβίζοντας τους εργαζόμενους σε μια μορφή ψυχολογικού βασανιστηρίου, την ίδια στιγμή που οι πραγματικά χρήσιμες κοινωνικές εργασίες (υγεία, καθαριότητα, εκπαίδευση) υποτιμώνται και υποαμείβονται.

“Η Αυγή των Πάντων (The Dawn of Everything)”: Το μνημειώδες έργο του με τον David Wengrow, που κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του. Ανατρέπει τη θεωρία ότι η ιεραρχία και η κρατική καταστολή είναι το αναπόφευκτο τίμημα του «πολιτισμού». Μέσα από αρχαιολογικά δεδομένα, αποδεικνύει ότι για χιλιάδες χρόνια οι ανθρώπινες κοινωνίες πειραματίζονταν με την ισότητα, την κοινοκτημοσύνη και την άμεση δημοκρατία, χωρίς την ανάγκη αφεντικών.Η παρακαταθήκη τουΟ Γκρέμπερ έφυγε ξαφνικά από τη ζωή το 2020. Μέχρι την τελευταία του στιγμή, επέμενε να μας θυμίζει ότι οι δομές που μας περιβάλλουν δεν είναι φυσικοί νόμοι, αλλά ανθρώπινες κατασκευές:«Η υπrequest υπέρτατη αλήθεια του κόσμου είναι ότι πρόκειται για κάτι που φτιάχνουμε εμείς και που θα μπορούσαμε εξίσου εύκολα να το φτιάξουμε διαφορετικά».