Πηγή: Κώστας Βαξεβάνης – Documento

Στη δεκαετία του 1980 ο εµβληµατικός Χάρρυ Κλυνν δηµιούργησε και υποδύθηκε έναν χαρακτήρα για τα έργα του, τον Χαράλαµπο Τραµπάκουλα. Ο Τραµπάκουλας ήταν αθυρόστοµος χωρικός, που µίλαγε µε προφορά και ηχόχρωµα του Κωνσταντίνου Καραµανλή και επέλεγε άλλοτε την αφέλεια και άλλοτε την πονηριά για να σατιρίσει την πολιτική κατάσταση. Ο Χάρρυ Κλυνν καθιέρωσε τον όρο «οι επί τόπου» µέσω της περσόνας του Τραµπάκουλα. Αναφερόταν στους πολιτικούς και τους κρατικούς παράγοντες οι οποίοι κατέφταναν στο σηµείο της καταστροφής που δεν είχε αντιµετωπίσει το κράτος ενώ τα µέσα ενηµέρωσης διαβεβαίωναν ότι «αµέσως κατέφτασαν οι αρµόδιοι επί τόπου». Οι «επί τόπου» λοιπόν ήταν η λύση για κάθε πρόβληµα που δεν είχε αντιµετωπιστεί.

Επί δεκαετίες οι «επί τόπου» καταφτάνουν, διαβεβαιώνουν µπροστά στις κάµερες ότι τα πράγµατα θα φτιάξουν και αποχωρούν µέχρι την επόµενη επί τόπου αποστολή. Η διαφορά µε το παρελθόν είναι ότι οι επί τόπου δεν καταφτάνουν σήµερα για να βγάλουν µια υποχρέωση παρουσίας, αλλά για να σκηνοθετήσουν τον πολιτικό τους ρόλο. Η εµφάνισή τους δεν είναι προσπάθεια να πείσουν το κοινό ότι συµπαρίστανται απλώς. Η παρουσία τους, µαζί µε όλα τα στοιχεία της τηλεοπτικής παραγωγής, της εµφάνισης και του µακιγιάζ, είναι πλέον πολιτική ταυτότητα. Οι πολιτικοί είναι «επί τόπου» γιατί απουσιάζει η πολιτική. Οταν ο Μπιλ Κλίντον έπαιζε σαξόφωνο κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του για πρόεδρος των ΗΠΑ, στη βαριά πολιτικοποιηµένη Ελλάδα τότε είχε σχολιαστεί ως φτηνή πολιτική αµερικανιά. Υπάρχει σήµερα κάποιος στην Ελλάδα που θα θεωρούσε επικοινωνιακό και επιπόλαιο τέχνασµα το να εµφανίζεται ο πολιτικός για να κριθεί µε στοιχεία που δεν έχουν καµιά σχέση µε την πολιτική;

Υπάρχουν δύο παραδείγµατα την εβδοµάδα που πέρασε, που επιβεβαιώνουν την πολιτική ως ελαφρά παρουσία στις κατά τόπους επικοινωνιακές ανάγκες. Το ένα αφορά τον πρωθυπουργό και παλιά επιτόπια παρουσία του που τυγχάνει ωστόσο, παρότι έγινε για τις «ανάγκες του γυρίσµατος», σήµερα για καθαρά πολιτικούς λόγους να γυρνά εναντίον του. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, µετά το έγκληµα στα Τέµπη, επισκέφτηκε το σηµείο του δυστυχήµατος για να δηλώσει ότι η κυβέρνηση και ο πρωθυπουργός, ευαίσθητοι γαρ, έφτασαν επί τόπου. Κατά την επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη ήταν σε εξέλιξη η επιχείρηση αποχωµάτωσης και µπαζώµατος. Οι εκσκαφείς έπαιρναν το χώµα µαζί µε αποδεικτικά στοιχεία από το δυστύχηµα αλλά και κοµµάτια από τους νεκρούς και µπάζωναν µε αδρανή υλικά. Η εγκληµατική αυτή πράξη του µπαζώµατος είχε διαφηµιστεί µάλιστα από τον πρωθυπουργό αλλά και τον υφυπουργό παρά τω πρωθυπουργώ Χρήστο Τριαντόπουλο ως γρήγορη αποκατάσταση του σηµείου προκειµένου να ξαναµπούν σε λειτουργία τα τρένα.

Ο Χρήστος Τριαντόπουλος παραπέµπεται πλέον γι’ αυτό το µπάζωµα στο Ειδικό ∆ικαστήριο. Εχει σηµασία (και αφορά τον πρωθυπουργό και το πώς από ευαίσθητος «επί τόπου» µετατρέπεται σε έχων την ευθύνη) ότι το ∆ικαστικό Συµβούλιο παραπέµπει τον πρώην υφυπουργό παρά τω πρωθυπουργώ γιατί, ενώ ήταν παρών κατά τη διάρκεια του µπαζώµατος, δεν το απέτρεψε όπως είχε την ευθύνη. ∆ηλαδή ο Τριαντόπουλος δεν παραπέµπεται επειδή έδωσε εντολή για το µπάζωµα, αλλά γιατί µε την παρουσία του έγινε η παράνοµη και συγκαλυπτική πράξη. Ως «επί τόπου» δηλαδή είδε το έγκληµα και ακόµη κι αν υποθέσουµε πως δεν έδωσε εντολή, έχει ευθύνη γιατί δεν το σταµάτησε. Η νοµική αυτή διαπίστωση βάζει στο κάδρο τον ίδιο τον Μητσοτάκη. Παρότι ήταν ο προϊστάµενος του Τριαντόπουλου και βρέθηκε και αυτός επί τόπου, είδε το εγκληµατικό µπάζωµα και δεν το εµπόδισε. Φέρει δηλαδή την ευθύνη που έχει και ο υφυπουργός υπό τις εντολές του. Μόνο που για λόγους οι οποίοι σχετίζονται καθαρά µε τον νόµο περί (µη) ευθύνης υπουργών δεν πρόκειται να λογοδοτήσει γι’ αυτό. Μοιάζει µε µια εκδίκηση της ουσίας της πολιτικής έναντι της επικοινωνίας. Μόνο που δεν θα βρεθεί κανένας να την πάρει. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι έτοιµος να εµφανιστεί όπου οι κάµερες θα τον εµφανίσουν αναγκαίο και ενδιαφερόµενο.

Η τακτική του αυτή άλλωστε τον κατέστησε ζωντανό στις προεκλογικές αναµετρήσεις, όταν δεν υπήρχε κανένας να τον ελέγξει πολιτικά. Σκηνοθετούσε βόλτες, τυχαίες συναντήσεις µε θαυµάστριες, επισκέψεις σε περιοχές προβληµάτων. Ηταν ο «επί τόπου» πρωθυπουργός, µε το γένι µερικών ηµερών και το λευκό πουκάµισο.

Το άλλο παράδειγµα αφορά τον Αλέξη Τσίπρα. Ο αρχηγός της ΕΛΑΣ επισκέφτηκε το Αγιον Ορος και αφού πόσταρε φωτογραφίες που τον εµφανίζουν ως τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο αξέχαστο ηλιοβασίλεµα της Σαντορίνης, οµολόγησε (καθότι το Ορος είναι τόπος οµολογίας) ότι «όταν ψέλνουν στη Μονή Σιµωνόπετρας ακούγεται ως τον Αδη». Προσπερνώ τα σχόλια περί άθεου Τσίπρα που πήγε στον Αθω, αφού είναι δικαίωµα καθενός, πόσο µάλλον του πολιτικού, να βιώσει εµπειρίες ή και να επαναπροσδιοριστεί. Το πρόβληµα είναι ότι ο αντίπαλος του Μητσοτάκη (κατά τα λεγόµενά του πάντα) πήγε στο Αγιον Ορος για να δηµιουργήσει µια επικοινωνιακή εικόνα, ακριβώς κατά τα πρότυπα του Μητσοτάκη. ∆εν τον ενδιαφέρει να χαρακτηριστεί πιστός όπως συµβαίνει µε τον δεξιό πολιτικό, αλλά να αποδείξει πως είναι ευθυγραµµισµένος µε την απαίτηση να είναι καθωσπρέπει. Η «επί τόπου» παρουσία του δεν αφορά κάποιο κοινωνικό πρόβληµα, αλλά µια συµπεριφορά παροχής αποδείξεων: ότι έχει αλλάξει. Πως rebranding δεν είναι ένας όρος αλλά µια πρακτική και ενδεχοµένως, αφού µιλάµε και για το Αγιον Ορος, και µια µετάνοια. Μόνο που η παρουσία του στο Ορος φέρνει στο µυαλό την αρχαία παροιµία που µάλλον εκφράζει την επιτυχία του rebranding: «ὤδινεν ὄρος καὶ ἔτεκεν µῦν» (κοιλοπονούσε ένα βουνό και γέννησε ποντίκι). Επίσης θυµίζει την αποτίµηση που έκανε ο παλιός του σύντροφος Γαβριήλ Σακελλαρίδης πως η στροφή του Τσίπρα δεν είναι θέµα αλλαγής πολιτικής, αλλά του δεδοµένου ότι δεν έχει πρόβληµα να απευθύνεται σε κάθε ακροατήριο µε τρόπο που το ίδιο θέλει.

Ο Αλέξης Τσίπρας δεν πήγε στο Αγιον Ορος για να προσκυνήσει ράσα και θρησκεία, αλλά για να χειροτονηθεί σε διάκονο της ευελιξίας σε όλα. Η διαφορά µε την προηγούµενη επίσκεψή του στο Αγιον Ορος πριν από δώδεκα χρόνια είναι ότι τότε ο Τσίπρας είχε προσέλθει µε έναν έντονα πολιτικό ρόλο. Είχε ξεκαθαρίσει ότι το κόµµα του σέβεται τον Καταστατικό Χάρτη της Εκκλησίας και την πολιτιστική κληρονοµιά του Αγίου Ορους, ενώ είχε κάνει και συζητήσεις µε τους µοναχούς για το τι ενώνει Εκκλησία και Αριστερά. Στην πρόσφατη επίσκεψή του έδωσε µια εικόνα υπαρξιακής αναζήτησης («το βαθύτερο νόηµα της ανθρώπινης ύπαρξης» που στοχάστηκε) ενώ αφουγκράστηκε το θαύµα της ψαλµωδίας που φτάνει ως τον Αδη. Αν ο Τσίπρας δεν δέχτηκε µια κάποιου είδους επιφοίτηση, τότε απλώς ανέβηκε ως την Αθωνική Πολιτεία για να είναι «επί τόπου», να το πιστοποιήσει µε φωτογραφίες ανάµεσα σε ράσα και κωδωνοστάσια και να το εξαργυρώσει µε ψήφους, τώρα που ανακάλυψε πως δεν του είναι τόσο εύκολοι. Σε κάθε περίπτωση είναι τυχερός που οι εκλογές θα γίνουν πριν από τον Αύγουστο και δεν θα χρειαστεί να συρθεί µε τα γόνατα ως την Παναγιά της Τήνου.

Οπως έλεγε ο Αίσωπος για τα σαλιγκάρια που µαγειρεύονταν µε θόρυβο στη φωτιά: «ὦ κάκιστα ζῷα, τῶν οἰκιῶν ὑµῶν ἐµπιπραµένων αὐτοὶ ᾄδετε;» (ενώ τα σπίτια σας καίγονται, εσείς τραγουδάτε;).