Μια είδηση από τις ΗΠΑ θα έπρεπε να μας προβληματίσει πολύ περισσότερο απ’ όσο επιτρέπει η απλή αναπαραγωγή της ως ενός ακόμη περιστατικού στις διεθνείς ειδήσεις.

Σύμφωνα με το ABC News και επίσημη ανακοίνωση των υγειονομικών αρχών της πολιτείας της Νέας Υόρκης, ένα παιδί έχασε τη ζωή του από ιλαρά στην κομητεία Lewis. Πρόκειται για τον πρώτο γνωστό θάνατο που συνδέεται με τη συγκεκριμένη ασθένεια στην πολιτεία εδώ και περισσότερα από 30 χρόνια.

Δεν είναι, όμως, ένα μεμονωμένο περιστατικό. Είναι ένα ακόμη ανησυχητικό σύμπτωμα μιας ευρύτερης διεθνούς αναζωπύρωσης μιας ασθένειας που η ανθρωπότητα διαθέτει εδώ και δεκαετίες τα επιστημονικά μέσα να προλαμβάνει.

Μια ασθένεια που δεν θα έπρεπε να σκοτώνει

Τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας είναι αποκαλυπτικά. Το 2024 εκτιμάται ότι περίπου 95.000 άνθρωποι πέθαναν παγκοσμίως από ιλαρά, στην πλειονότητά τους παιδιά κάτω των πέντε ετών. Την ίδια χρονιά καταγράφηκαν περίπου 11 εκατομμύρια λοιμώξεις.

Στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ καταγράφηκαν 127.350 κρούσματα, ο υψηλότερος αριθμός από το 1997, καθώς και 38 θάνατοι. Μόνο στη Ρουμανία καταγράφηκαν 22 θάνατοι.

Η εικόνα δεν περιορίζεται στο 2024. Και το 2025 η ιλαρά εξακολούθησε να προκαλεί θανάτους σε ευρωπαϊκές χώρες, ανάμεσά τους η Ρουμανία, η Γαλλία και η Ολλανδία. Η ειρωνεία είναι τραγική: μιλάμε για μια εξαιρετικά μεταδοτική ασθένεια, για την οποία υπάρχει αποτελεσματικό εμβόλιο και η οποία μπορεί να περιοριστεί δραστικά με υψηλή εμβολιαστική κάλυψη.

Κρούσματα και θάνατοι και στην Ελλάδα

Θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι το πρόβλημα αφορά αποκλειστικά άλλες χώρες.

Σύμφωνα με τα επιδημιολογικά δεδομένα του ΕΟΔΥ, την περίοδο 2004–2025 καταγράφηκαν στη χώρα μας 4.189 κρούσματα ιλαράς και τέσσερις θάνατοι.

Οι μεγαλύτερες εξάρσεις σημειώθηκαν τις περιόδους 2005–2006, 2010–2011 και 2017–2018. Το 2024 καταγράφηκαν 38 κρούσματα, ενώ το 2025 μόλις τέσσερα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία.

Η ελληνική εικόνα είναι σαφώς καλύτερη από εκείνη αρκετών άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί λόγο εφησυχασμού. Αντίθετα, υπενθυμίζει πόσο σημαντική είναι η διατήρηση υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης.

Όταν η παραπληροφόρηση υπονομεύει την επιστήμη

Η επιστροφή της ιλαράς δεν μπορεί να εξεταστεί έξω από το ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσεται. Η ανεπαρκής εμβολιαστική κάλυψη, οι κοινωνικές ανισότητες, τα κενά στα συστήματα υγείας και η διάδοση αντιεπιστημονικών ισχυρισμών δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την επανεμφάνιση ασθενειών που θεωρούνταν σε μεγάλο βαθμό ελεγχόμενες.

Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι το 2024 μόλις το 84% των παιδιών παγκοσμίως έλαβε την πρώτη δόση εμβολίου κατά της ιλαράς και το 76% τη δεύτερη. Ποσοστά που απέχουν από το επίπεδο εμβολιαστικής κάλυψης που απαιτείται για να διακοπεί αποτελεσματικά η μετάδοση του ιού.

Η αντιεπιστημονική παραπληροφόρηση δεν είναι μια ακίνδυνη ιδιορρυθμία του διαδικτύου. Όταν αποθαρρύνει τον εμβολιασμό, μπορεί να έχει πραγματικές συνέπειες για την ανθρώπινη ζωή. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε πρόβλημα δημόσιας υγείας μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην παραπληροφόρηση. Η φτώχεια, ο κοινωνικός αποκλεισμός, η δυσκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας και η ανεπάρκεια των δημόσιων δομών αποτελούν επίσης κρίσιμους παράγοντες.

Η δημόσια υγεία είναι κοινωνικό αγαθό

Εδώ βρίσκεται και η ουσιαστική πολιτική διάσταση του ζητήματος. Η προστασία της δημόσιας υγείας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ατομική πολυτέλεια ή ως προσωπική υπόθεση του καθενός. Απαιτεί ισχυρό δημόσιο σύστημα υγείας, δωρεάν και καθολική πρόσβαση στον εμβολιασμό, οργανωμένα προγράμματα πρόληψης και επιστημονική ενημέρωση.

Δεν μπορείς να μιλάς για αποτελεσματική πρόληψη όταν υπάρχουν άνθρωποι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση ακόμη και στις στοιχειώδεις υπηρεσίες υγείας. Ούτε μπορείς να υπερασπίζεσαι την επιστήμη μόνο στα λόγια, την ίδια στιγμή που υποβαθμίζεις τις δημόσιες δομές που καλούνται να μετατρέψουν την επιστημονική γνώση σε κοινωνική προστασία.

Η υπεράσπιση της επιστήμης δεν σημαίνει άκριτη αποδοχή κάθε κυβερνητικής πολιτικής. Σημαίνει ότι η υγεία πρέπει να αντιμετωπίζεται ως συλλογικό δικαίωμα και όχι ως εμπόρευμα.

Ο θάνατος ενός παιδιού στη Νέα Υόρκη δεν είναι απλώς μια τραγική είδηση. Είναι μια υπενθύμιση ότι κατακτήσεις που κερδήθηκαν με δεκαετίες επιστημονικής έρευνας, εμβολιαστικών προγραμμάτων και κοινωνικών αγώνων μπορούν να τεθούν σε κίνδυνο.

Δεν είναι πρόοδος να ξαναβλέπουμε παιδιά να πεθαίνουν από ασθένειες που η ανθρωπότητα έχει αποκτήσει τα επιστημονικά μέσα να προλαμβάνει.