ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ1 Στο φόντο ιστορικών στιγμών για το λαό, την αριστερά, το ΣΥΡΙΖΑ

red-beach-panjin-china-702x336Συντρόφισσες και σύντροφοι

Με το κείμενο ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ Στο φόντο ιστορικών στιγμών για το λαό, την αριστερά, το ΣΥΡΙΖΑ που δημοσιεύει η “Εκδοχή” επιχειρώ μια ιδεολογική παρέμβαση, ένα άνοιγμα κάποιων ζητημάτων στα πλαίσια της αριστεράς και του ΣΥΡΙΖΑ, μέσα από την παρουσίαση της αντι-Θέσης μου στην ιδεολογία της ΚΟΕ/Δρόμος.

Στάθηκα βασικά σε τέτοιου είδους ζητήματα και δεν υπεισήλθα σε ζητήματα πολιτικής τακτικής, ηθικής και κοσμοθεωρίας. Οι λόγοι είναι ευνόητοι θεωρώ στην προεκλογική συγκυρία.

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ1 Στο φόντο ιστορικών στιγμών για το λαό, την αριστερά, το ΣΥΡΙΖΑ

Του Νίκου Νούλα

Βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας μεγάλης αλλαγής, η οποία θα ξεκινήσει με την αναμενόμενη εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ. Μια νέα περίοδος ανοίγεται για το λαϊκό κίνημα και την αριστερά της Ελλάδας· με δυνατότητες και κινδύνους, με αυξημένη ενδεχομενικότητα και περιπλοκότητα, όπως συμβαίνει πάντα όταν η ιστορική τεθλασμένη σχηματίζει καμπή.

Παράλληλα, όμως, όσοι και όσες ενδιαφερόμαστε για την υπόθεση της κομμουνιστικής αριστεράς, είμαστε υποχρεωμένοι να μη θαμπωθούμε από τις πολιτικές επιτυχίες του ΣΥΡΙΖΑ (η πιο πρόσφατη ήταν η ανατροπή της συγκυβέρνησης). Η χάραξη της τρέχουσας πολιτικής, πριν και μετά τις εκλογές, (πρέπει να) θεμελιώνεται σε ζητήματα ιδεολογίας, κοσμοαντίληψης, ηθικής και δημοκρατίας. Και αυτό γιατί η υποτίμησή τους οδηγεί σε μια «Realpolitik» που ρέπει, ανεξάρτητα από υποκειμενικές προθέσεις, όλο και περισσότερο, σε “δημιουργικές προσαρμογές”.

Με κάποια ζητήματα ιδεολογίας θα ασχοληθώ επιγραμματικά παρακάτω.

Όσον αφορά στον τρόπο ανάπτυξης του θέματος: επιλέχθηκε η άσκηση κριτικής σε μια –κάποτε- αξιόλογη για τα κινήματα, την αριστερά και το ΣΥΡΙΖΑ προσπάθεια, την ΚΟΕ/Δρόμος.

Όσον αφορά στην παρουσίαση των αντι-Θέσεών μου: Επιλέχθηκε η δομή του δέντρου που χρησιμοποιείται στη Λογική, στην πιο απλή μορφή του, δηλαδή τους ξεχωριστούς και ασύνδετους μεταξύ τους κόμβους. Αυτή η επιλογή έγινε με συναίσθηση της διαλεκτικής ανεπάρκειας που δημιουργεί στο κείμενο· υπαγορεύτηκε όμως από την περιληπτική του μορφή.

Προχωρώ, λοιπόν:

Όσον αφορά στην ΕΕ, είναι λάθος η μη περιγραφή των ρήξεων μαζί της και η εγκατάλειψη της κριτικής στο Ευρώ – Ευρωζώνη. Ως γνωστόν η ΚΟΕ/Δρόμος προέρχεται από ένα ιστορικό ρεύμα που έδινε προτεραιότητα στον πολιτικό αγώνα. Είτε με τη μπολσεβίκικη έννοια της διεκδίκησης ριζικών αλλαγών, σε αντίθεση με τον μερικό οικονομικό αγώνα των σοσιαλδημοκρατών . Είτε με τη μαοϊκή έννοια της ανατροπής, όχι μόνο της υλικής βάσης του καπιταλισμού, αλλά και της πνευματικής, της υπερδομής. Η πολιτική στο τιμόνι σημαίνει Α/συνέχειες στην ιστορική πορεία της Ευρώπης και εναντίωση σε όλες τις διαστάσεις της ιμπεριαλιστικής εκμετάλλευσης, άρα και στην οικονομική.

Η ΚΟΕ/Δρόμος ρέπει σε μια αντιμνημονιακή ρητορική, υποτιμώντας την αντίστοιχη αντιτροϊκανή – αντιιμπεριαλιστική. Είναι προφανές ότι αυτή η διολίσθηση, βρίσκεται μεν πιο πίσω ακόμα και από τα αυθόρμητα συνθήματα του λαού στις πλατείες, είναι χρήσιμη, όμως, για την άσκηση μιας καιροσκοπικής πολιτικής στα πλαίσια του ΣΥΡΙΖΑ.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα υποχώρησε η κριτική της ΚΟΕ/Δρόμος στο ρεφορμισμό-κεϋνσιανισμό. Απουσία αυτόφωτης οικονομικής ανάλυσης, τα ιδεολογικά δάνεια από τον Κέυνς, το Φορντ και τον …Ρούσβελτ (!) φαντάζουν όμορφες και εύκολες ιδέες. Χωρίς ρήξεις με το καπιταλιστικό–ιμπεριαλιστικό σύστημα, χωρίς αγώνες και θυσίες. Ο δρόμος προς τη κόλαση είναι σπαρμένος με ροδοπέταλα…

Λέγεται συχνά από την ΚΟΕ/Δρόμος ότι «το πρόβλημα της χώρας είναι πρόβλημα πολιτικού συστήματος και εκπροσώπησης». Παρόμοια, υπάρχει μια ολόκληρη επιχειρηματολογία περί «κλεπτοκρατίας» και αντίστοιχες επικλήσεις για καθαρούς πολιτικούς, με την ηθική της αριστεράς κοκ. Λάθος! Το πρόβλημα της χώρας είναι το τροϊκανό καθεστώς (ΕΕ, ΕΚΤ, ΔΝΤ) και το ειδικό καθεστώς των εγχώριων συνεργατών τους. Είναι πρόβλημα ανεξαρτησίας (άλλη παλιομοδίτικη λέξη κι αυτή…). Η διαφορά της μιας ανάγνωσης της πραγματικότητας από την άλλη είναι οι αναγκαίες ρήξεις που απαιτούνται. Έτσι, σε πρωτοσέλιδο του Δρόμου μπαίνει η έννοια της μεταδημοκρατίας για να περιγράψει το τωρινό καθεστώς. Ο όρος μεταδημοκρατία θα μπορούσε να περιγράψει κάλλιστα την περίοδο Σημίτη, αλλά είναι τελείως ελλιπές εργαλείο για το σήμερα και φυσικά δημιουργεί άλλα καθήκοντα και απαιτεί λιγότερες ρήξεις. Αυτές είναι οι παγίδες διαφόρων ιδεολογικών δανείων, ειδικά όταν προέρχονται από το χώρο της αγγλικής σοσιαλδημοκρατίας!

Αναφέρεται συχνά η ΚΟΕ/Δρόμος, υιοθετώντας ένα σωστό σύνθημα του κινήματος, στην ηθικοποίηση της πολιτικής. Και προσπαθεί να τη διαχωρίσει από την ηθικολογία. Η επιχειρηματολογία της ΚΟΕ/Δρόμος, όμως, καταντά ηθικολογία όταν ο προβληματισμός περιστρέφεται γύρω από υπερταξικές έννοιες όπως η τιμιότητα, η προσφορά, το φρόνημα, η αλληλεγγύη, η συλλογικότητα. Στις μέρες μας χρειαζόμαστε μεν ηθικοποίηση της πολιτικής, αλλά χρειαζόμαστε και “πολιτικοποίηση” της ηθικής, δηλαδή εμβάπτισή της με στοιχεία κοσμοαντίληψης και ιδεολογίας. Υπάρχει αριστερή τιμιότητα; Αριστερή διάθεση προσφοράς; Αριστερό φρόνημα; Αριστερή αλληλεγγύη και συλλογικότητα; Δε θα πέσουμε στην παγίδα να φτιάξουμε καρικατούρες του στυλ …αριστερό κατούρημα, επειδή δήθεν όλα είναι πολιτικά. Δεν μπορούμε, όμως, να πάμε και πίσω από τις κατακτήσεις του ριζοσπαστικού και κομουνιστικού κινήματος και της “νέας αριστεράς” της δεκαετίας του ’60. Οι έννοιες λοιπόν αυτές δεν είναι αυθύπαρκτες (αν και έχουν τη σχετική αυτονομία τους), όπως τις διατυπώνει η ΚΟΕ/Δρόμος, αλλά αποκτούν νόημα στα πλαίσια του ταξικού ανταγωνισμού.

Ο διεθνισμός έχει υποχωρήσει σαν αντίληψη στην ΚΟΕ/Δρόμος, έχει διαστρεβλωθεί κιόλας. Βασικά, το μόνο που έμεινε είναι το μέτωπο των λαών του ευρωπαϊκού νότου. Πολιτικού ή γεωγραφικού; Μάλλον γεωγραφικού για την ΚΟΕ/Δρόμος. Και σε αυτό το σημείο η υπαρκτή πολιτιστική κοινότητα των λαών της Μεσογείου φαίνεται να υπερισχύει της ταξικής κοινότητας των λαών της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Από κάτω υπάρχει ένας υποβόσκων ρατσισμός για τους “παρίες” του ανατολικού μπλοκ και ένας πιο φανερός θαυμασμός για τη δύση. Ο διεθνισμός αυτός είναι εμποτισμένος με την ιδιοτέλεια του συμφέροντος της χώρας, βρίσκεται στην υπηρεσία των γεωστρατηγικών προτεραιοτήτων της Ελλάδας, όπως τις αντιλαμβάνεται η ΚΟΕ/Δρόμος, καταπίνοντας αμάσητες τις απόψεις διαφόρων συμβούλων. Έτσι, η ΚΟΕ/Δρόμος αρέσκεται να μιλά για την Παλαιστίνη αλλά δυσκολεύεται να μιλά για το Ισραήλ, μιλά (και ορθά) για την Κύπρο αλλά δυσκολεύεται με την αριστερά της Τουρκίας και πολύ περισσότερο με τις μειονότητες εντός της Ελλάδας.Το πιο σημαντικό είναι ότι σε διεθνές επίπεδο δεν έχει να καταθέσει κάτι δικό της. Ενημερώνει για την εμπειρία ΣΥΡΙΖΑ και, πιο πριν, για τις πλατείες. Παλιότερα, χαρακτηριζόταν σε διεθνές επίπεδο για την οξυδέρκεια των αναλύσεων (βλ. χαρακτηριστικά την τοποθέτηση στο 1ο Θεωρητικό δελτίο Α/συνέχεια, 1996), τη συνεπή διεθνιστική στάση και την ευστοχία των πρωτοβουλιών (αντιιμπεριαλιστικό χωριό στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ της Αθήνας το 2006). Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερο, η ΚΟΕ/Δρόμος εμφανίζεται σε διεθνείς συναντήσεις με τα “δανεικά ρούχα” του αντιμνημονιακού κοινωνικού και πολιτικού κινήματος.

Για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις: Παλιότερα η ΚΟΕ υιοθετούσε το τρίπτυχο: όχι στον επεκτατισμό της Τουρκίας, όχι στο ραγιαδισμό-σοβινισμό της Ελλάδας, όχι τα σχέδια των ιμπεριαλιστών. Τελευταία, στον πολιτικό της λόγο, υπερτονίζεται το πρώτο σκέλος. Αναφορές στον επεκτατισμό της Τουρκίας, χωρίς αναφορά στο σοβινισμό και ραγιαδισμό της Ελλάδας (των καθεστώτων τους, για να ακριβολογούμε) δε θεωρώ ότι είναι μια απλή παράλειψη.

Είναι ένα θέμα ο ριζοσπαστικός πατριωτισμός του ελληνικού λαού (διαφορετική έννοια από το «συνταγματικό πατριωτισμό» της “ευρωπαϊκής οικογένειας” α λα Χαμπέρμας). Είναι όμως τελείως διαφορετικό ζήτημα να πέσουμε σε έναν «εμπειρικό» ή «λαϊκίστικο» πατριωτισμό. Τέτοιος είναι ο πατριωτισμός που θεωρεί πως ό,τι είναι καλό για τη χώρα είναι καλό και για το λαό, ο πατριωτισμός που έχει μια συγκεκριμένη – ελληνοκεντρική ματιά στο ιστορικό παρελθόν, που υπερτιμά τη σημασία της εθνικής οικονομίας, που αγνοεί τις τεράστιες μεταβολές στην έννοια έθνος στη νέα εποχή στην οποία βρισκόμαστε.

Κατηγορούν την ΚΟΕ/Δρόμος ότι όταν πνίγονται πρόσφυγες στο Αιγαίο περίπου χάνει τη μιλιά της. Ή, ότι δε δείχνει καμία διάθεση παρέμβασης στο περίπου ενάμιση εκατομμύριο μη Έλληνες που ζουν στη χώρα μας. Ότι επικεντρώνει μόνο στους κινδύνους από την παρουσία τους. Ότι στέκεται υπερβολικά στην υπέρβαση της …«φέρουσας ικανότητας» της χώρας. Έχουν άδικο;

Για την υπηρέτηση της πολυδιαφημισμένης «σοβαρής στάσης» της ΚΟΕ/Δρόμος έχει υποχωρήσει η κριτική στον ανώτερο κλήρο και τον ορθοδοξισμό. Θα έπρεπε οι κομμουνιστές να είναι πιο προσεκτικοί, το ζήτημα της θρησκείας είναι βασικό ιδεολογικό ζήτημα και η ΕΑΜική παράδοση δε σημαίνει υποστολή της ιδεολογίας. Σημαίνει μια σύνθετη τακτική σχέσεων με το λαό της εκκλησίας (θρησκευόμενους, κατώτερο κλήρο) και με τους ελαχιστότατους αρχιερείς που διαφοροποιούνται από το γενικό συνοδικό κλίμα.

Η ΚΟΕ/Δρόμος έχασε τη σύνδεσή της με τις ρίζες του επαναστατικού και κομουνιστικού κινήματος. Και ενώ η εποχή μας ζητά βαθύτερες και αναστοχαστικότερες τοποθετήσεις αναφορικά με το παρελθόν κίνημα, ενώ η αριστερά του 21ου αι. την οποία επαγγέλλονται πολλοί απαιτεί απροκατάληπτη μελέτη και εξαγωγή συμπερασμάτων, αυτό που έμεινε εν πολλοίς στην ΚΟΕ/Δρόμος είναι η σωστή θέση για εξάντληση του ιστορικού ρόλου των ρευμάτων της αριστεράς. Όμως, έτσι γενικά θα συμφωνήσει κάθε παλιο- ή νέο- ευρωκομουνιστής, κάθε φιλελεύθερος ριζοσπάστης. Η διαφορά, που δεν την κάνει η ΚΟΕ/Δρόμος, είναι η ανίχνευση του ρόλου των διαφόρων ρευμάτων, και όχι η εκ του αποτελέσματος αξιολόγησή τους.Ένα παράδειγμα, το εθνικό ζήτημα: Και μόνο η ενασχόληση με το βάθος των αντιπαραθέσεων στο κομμουνιστικό κίνημα, τις ιστορικές επιλογές που ανοίχτηκαν σε κάθε περίοδο και τις πνευματικές τάσεις της διανόησης, μας ανοίγει τους ορίζοντες πέρα από την πεπατημένη της –σημαντικής μεν, όχι όμως μοναδικής- συμβολής του «μαρξισμός και το εθνικό ζήτημα». Ψιλά γράμματα;

Γενικότερα, η ΚΟΕ/Δρόμος δε δείχνει να αντιλαμβάνεται το χαρακτήρα της εποχής που διανύουμε. Κάποτε διακήρυχνε ότι «η “μετάβαση” έχει ήδη αρχίσει». Αν συνυπολογίσουμε και απόψεις του στυλ «με το μνημόνιο τελειώσαμε» το 2012, «με τη Χρυσή Αυγή τελειώσαμε» ένα χρόνο μετά, και άλλα παρόμοια, τότε θα πρέπει να θεωρήσουμε αναμενόμενη την πρόσληψη της έννοιας της “μετάβασης” από την ΚΟΕ/Δρόμος ως γραμμικής συνέχειας της σημερινής …μεταδημοκρατίας.

Κλείνοντας, επισημαίνω τα εξής:

Στόχος του κειμένου ήταν η επικέντρωση σε κάποια βασικά ιδεολογικά ζητήματα. Σε άλλα ζητήματα που αφορούν στον υπερκαθορισμό2 της πολιτικής, όπως η κοσμοαντίληψη, η ηθική και η δημοκρατία , επιλέχθηκε να γίνουν μόνο γενικές ή καθόλου αναφορές. Κάνα δυο αποφαντικές διατυπώσεις έγιναν για ζητήματα πολιτικής τακτικής. Μια αναλυτική προσέγγιση στα παραπάνω, ειδικά ως αντι-Θέση στην ΚΟΕ/Δρόμος, ξεπερνούσε τις προθέσεις μου στην προεκλογική συγκυρία. Οι λόγοι θεωρώ πως είναι αυτονόητοι.

1 Ο όρος “Ιδεολογία” θα χρησιμοποιηθεί στο κείμενο με την έννοια της γενικής τοποθέτησης πάνω σε κομβικά ζητήματα· όχι με την έννοια της κοσμοαντίληψης.

2 Ο όρος “υπερκαθορισμός” χρησιμοποιείται εδώ για να δηλώσει τη σχέση μεταξύ των άμεσων πολιτικών σχεδίων και πιο συνολικών θεωρήσεων, όπως η ιδεολογία, η κοσμοαντίληψη, η ηθική και η δημοκρατία: τα πρώτα εκπορεύονται («σε τελευταία ανάλυση», για να δανειστούμε μια φράση που απασχόλησε πολύ το αριστερό κίνημα…) από τα δεύτερα.

Τονίζουμε, όμως, διαχωριζόμενοι από διάφορους “κομμουνιστικούς” ντετερμινισμούς, ότι είναι πέρα από την αντίληψη του κειμένου οποιαδήποτε:

α) μονοσήμαντη σχέση μεταξύ από τη μια της ιδεολογίας, της κοσμοαντίληψης, της ηθικής ή της δημοκρατίας και από την άλλη της άμεσης πολιτικής («αυτή η ιδεολογία κλπ οδηγεί σε αυτό και μόνο το πολιτικό σχέδιο»),

β) αμφίδρομη διπλή συνεπαγωγή μεταξύ τους («αυτή η κοσμοαντίληψη είναι αριστερή “αν και μόνο αν” επαληθευτεί το συγκεκριμένο πολιτικό σχέδιο»),

γ) παραγνώριση της σχετικής αυτονομίας ορισμένων γενικών θεωρήσεων, όπως η δημοκρατία και η ηθική.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Current ye@r *