Πώς ένα πρωτοσέλιδο μπορεί να αλλοιώσει το νόημα μιας δημοσκόπησης

Υπάρχει μια παλιά παροιμία που λέει: «Αν απομονώσεις κεφάλαια από το Ευαγγέλιο, μπορείς να παρουσιάσεις τον Χριστό ως Αντίχριστο». Η φράση αυτή περιγράφει με ανατριχιαστική ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο συχνά λειτουργεί η πολιτική ενημέρωση στην Ελλάδα και ειδικά ο τρόπος παρουσίασης δημοσκοπήσεων από μερίδα του Τύπου.

Αφορμή στάθηκε πρόσφατη δημοσκόπηση της Interview. Ανεξάρτητα από την βασιμότητα των ευρημάτων της ή όχι, άλλο θέλουμε να σχολιάσουμε. Το βασικό της εύρημα καταγράφει μια βαθιά ανατροπή του πολιτικού σκηνικού: χαμηλή επίδοση του κυβερνώντος κόμματος, εκτόξευση ενός νέου πολιτικού πόλου και πρωτοφανή κατακερματισμό της πρόθεσης ψήφου.

Κι όμως, στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας που τη δημοσίευσε, το κεντρικό μήνυμα δεν ήταν αυτό.

Το «τρικ» του υποθετικού σεναρίου

Αντί να αναδειχθεί το πραγματικό πολιτικό γεγονός, επιλέχθηκε να προβληθεί ως κεντρικός τίτλος ένα υποθετικό σενάριο: πώς θα διαμορφωνόταν η πρόθεση ψήφου αν δεν συμμετείχαν συγκεκριμένα κόμματα.

Έτσι το υποθετικό έγινε πρωτοσέλιδο, το πραγματικό υποβαθμίστηκε, και ο αναγνώστης οδηγήθηκε, σχεδόν ασυναίσθητα, στο συμπέρασμα ότι «τίποτα ουσιαστικό δεν αλλάζει».

Δεν αλλοιώθηκαν αριθμοί.
Αλλοιώθηκε όμως το νόημά τους.

Γιατί αυτό δεν είναι απάτη, αλλά είναι σοβαρό πρόβλημα

Τυπικά και νομικά, μια εφημερίδα έχει το δικαίωμα να παρουσιάζει σενάρια και αναλύσεις.
Δεοντολογικά όμως, η πρώτη σελίδα οφείλει να απαντά στο ερώτημα: «Ποιο είναι το γεγονός της ημέρας;».

Και το γεγονός δεν ήταν το πώς θα ήταν το πολιτικό σκηνικό αν έλειπαν παίκτες.
Το γεγονός ήταν ποιο είναι το πολιτικό σκηνικό με αυτούς παρόντες.

Όταν το υποθετικό προηγείται του πραγματικού, η ανάλυση προηγείται της είδησης, και η «κανονικότητα» παρουσιάζεται ως δεδομένη, τότε δεν μιλάμε για ενημέρωση, αλλά για πλαισίωση με πολιτική στόχευση.

Η πιο επικίνδυνη παραπλάνηση

Η πιο επικίνδυνη παραπλάνηση δεν είναι το ψέμα.
Είναι η αποσπασματική αλήθεια.

Γιατί δεν καταρρίπτεται εύκολα, δεν προκαλεί άμεση δυσπιστία, και λειτουργεί καθησυχαστικά σε μια κοινωνία που βράζει.

Ακριβώς όπως λέει η παροιμία: με αληθινά αποσπάσματα, μπορείς να πεις ένα μεγάλο ψέμα.

Γιατί έχει σημασία

Σε περιόδους πολιτικής ρευστότητας, οι δημοσκοπήσεις δεν είναι απλώς «νούμερα».
Είναι εργαλεία διαμόρφωσης κλίματος.

Και όταν το κλίμα κατασκευάζεται έτσι ώστε να υποβαθμίζει τη λαϊκή αμφισβήτηση, να εξομαλύνει τη θεσμική κρίση, να εμφανίζει το σύστημα «ανθεκτικό» απέναντι στην κοινωνία, τότε ο ρόλος των ανεξάρτητων μέσων δεν είναι να σιωπούν, αλλά να αποκαθιστούν το πλαίσιο.

Εν κατακλείδι

Το πρόβλημα δεν είναι ότι παρουσιάστηκε ένα υποθετικό σενάριο.
Το πρόβλημα είναι ότι παρουσιάστηκε ως το σημαντικότερο.

Και αυτό, όσο «νόμιμο» κι αν είναι, παραμένει βαθιά αντιδεοντολογικό.

Γιατί η δημοσιογραφία δεν κρίνεται μόνο από το αν λέει αλήθειες, αλλά από το αν λέει ολόκληρη την αλήθεια.

Υ.Γ: Σύμφωνα με την δημοσκόπηση η κάθοδος της Μαρίας Καρυστιανού και του Αλέξη Τσίπρα θα άλλαζε σημαντικά τους συσχετισμούς στη Βουλή. Η Νέα Δημοκρατία παραμένει πρώτη στην πρόθεση ψήφου με 23,9% και το κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού θα ήταν δεύτερο με 14,5%.

Ακολουθούν το ΠαΣοΚ με 10,5% και τέταρτο θα ήταν το κόμμα Τσίπρα με 10%. Εντός Βουλής θα ήταν το ΚΚΕ με 5,5%, η Ελληνική Λύση με 5%, η Πλεύση Ελευθερίας με 4,5% και η 3,2% η Φωνή Λογικής.