Του Γ.Γ

Σαν σήμερα, πριν από 58 χρόνια, έσβηνε στην Αθήνα ο Ηλίας Τσιριμώκος, ένας πολιτικός που η αστική ιστοριογραφία προσπαθεί ακόμα να «ξεπλύνει».

Γεννημένος το 1907 στη Λαμία, από παλιά βενιζελική οικογένεια, ο Τσιριμώκος διέγραψε μια πορεία γεμάτη στροφές, που από την Αντίσταση κατέληξε στην υπηρεσία των ανακτόρων και των Αμερικανών.

Στα χρόνια της Κατοχής, ο Τσιριμώκος δεν έμεινε με σταυρωμένα χέρια. Μαζί με τον Αλέξανδρο Σβώλο ίδρυσε την Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας και συμμετείχε ενεργά στο ΕΑΜ και την ΠΕΕΑ. Υπήρξε μέλος της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης, υπουργός στην κυβέρνηση του Βουνού και αργότερα στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου.

Συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις του Καΐρου και, μετά τα Δεκεμβριανά, στην αντιπροσωπεία του ΕΑΜ για τη Συμφωνία της Βάρκιζας. Εκεί ακριβώς φάνηκε η πρώτη μεγάλη ρωγμή: η στάση του χαρακτηρίστηκε «σκοτεινή» από την πλευρά του ΚΚΕ, καθώς φέρεται να έπαιξε ρόλο στην απομάκρυνση μεσαίων στρωμάτων από τη μεγάλη αντιστασιακή συμμαχία.

Μετά τον Εμφύλιο, ίδρυσε μαζί με τον Σβώλο το Σοσιαλιστικό Κόμμα – Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας. Συνεργάστηκε με την ΕΔΑ το 1958, αλλά γρήγορα επέστρεψε στο κέντρο. Το 1961 συμμετείχε στην ίδρυση της Ένωσης Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου.

Έγινε Πρόεδρος της Βουλής, υπουργός Εσωτερικών και, μετά την «Αποστασία» του 1965, πρωθυπουργός για λίγες εβδομάδες (20 Αυγούστου – 17 Σεπτεμβρίου 1965) σε μια κυβέρνηση-μαριονέτα που στήριζαν τα Ανάκτορα και οι Αμερικανοί για να ανατρέψουν τον Παπανδρέου.

Εκεί ακριβώς είναι η ιστορική του κληρονομιά. Ένας άνθρωπος που ξεκίνησε από την Αριστερά και την Αντίσταση, κατέληξε να ηγείται της πιο κραυγαλέας προδοσίας του κεντρώου χώρου. Η «Αποστασία» δεν ήταν απλώς πολιτική κρίση. Ήταν το άνοιγμα του δρόμου για τη δικτατορία των Συνταγματαρχών. Ο Τσιριμώκος, ο «οπορτουνιστής» όπως τον χαρακτήριζαν αμερικανικά έγγραφα, έπαιξε το ρόλο του στην αποσταθεροποίηση της χώρας.

Πέθανε νέος, στα 61 του, χωρίς να προλάβει να δει την επταετία που η πολιτική του αστάθεια βοήθησε να έρθει. Η κηδεία του ήταν φτωχή σε κόσμο – σύμπτωμα της απομόνωσής του.

Η περίπτωση Τσιριμώκου είναι διαχρονικό μάθημα: δεν υπάρχει «αριστερός» που να μπορεί να υπηρετήσει ταυτόχρονα το λαό και τα ανάκτορα/το ΝΑΤΟ. Οι στροφές, οι συμβιβασμοί και οι «ρεαλιστικές» επιλογές οδηγούν πάντα στην ίδια κατεύθυνση: στην ενίσχυση του συστήματος και στην προδοσία των αγώνων.

Σήμερα, που βλέπουμε ξανά «κεντρώους» και «προοδευτικούς» να κάνουν τα ίδια παιχνίδια, η μνήμη του Τσιριμώκου μας υπενθυμίζει: η θέση του λαού είναι πάντα απέναντι, όχι μέσα στο σύστημα.