Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Εν χορδαίς και οργάνω η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη κηρύσσει την έναρξη ενός «εθνικού διαλόγου»-μαραθώνιου με ορίζοντα τουλάχιστον εννέα μηνών, με σκοπό τη «μεταρρύθμιση – απορύθμιση» της δημόσιας εκπαίδευσης από τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού μέχρι την είσοδο προς την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Ιδιαίτερο βάρος πέφτει στο «Νέο Λύκειο» και στη «μάχη κατά του φροντιστηρίου». Και ω τι ειρωνεία ή κατά το κοινώς λεγόμενο τρολάρισμα: «Κεντρικός στόχος είναι να πάψει το Λύκειο να αποτελεί έναν απλό «προθάλαμο» εξετάσεων, που εξαναγκάζει τις οικογένειες σε δυσβάσταχτες οικονομικές επιβαρύνσεις.»

«Εθνικός Διάλογος» – απάτη για την παιδεία

Ο διάλογος είναι μια από τις πολλές έννοιες που έχει κακοποιηθεί από τη γλώσσα της εξουσίας. Τα πολλά επίθετα: «εθνικός», «ισότιμος», «ανοιχτός» και άλλα χρησιμοποιούνται για να αποκρύπτουν τον πραγματικό του ρόλο και τις επιδιώξεις των κυβερνώντων.

Για πολλοστή φορά η σημερινή κυβέρνηση εξήγγειλε έναν ακόμα «εθνικό διάλογο» συναγωνιζόμενη τις προηγούμενες κυβερνήσεις. Όλοι οι διάλογοι μέχρι τώρα προβάλλουν το «εθνικό» διαχέοντας την ψευδαίσθηση ότι σε μια κοινωνία που σπαράσσεται από κοινωνικές ανισότητες και συγκρούσεις μπορεί να υπάρχει «κοινό συμφέρον». Υπηρετήθηκε αλήθεια διαχρονικά μέχρι τώρα το κοινό συμφέρον από τις πολιτικές που ακολουθήθηκαν ή η αποδόμηση της δημόσιας εκπαίδευσης; Λήφθηκαν υπόψη οι θέσεις και διαμορφώθηκαν πολιτικές με βάση τις θέσεις και τα αιτήματα της εκπαιδευτικής κοινότητας και των κοινωνικών φορέων ή εφαρμόστηκαν οι ντιρεκτίβες της ΕΕ, όπως αποτυπώνονταν στα προγράμματα των κομμάτων εξουσίας;

Δε χρειάζονται θεωρητικές αναλύσεις για τα όρια, τους στόχους του «εθνικού διαλόγου» και τις μυθικές διαστάσεις του. Αρκεί να δει κανείς τη στάση των κυβερνήσεων, εδώ και δεκαετίες, απέναντι στους αγώνες και τα αιτήματα της εκπαιδευτικής κοινότητας και της κοινωνίας γενικότερα. Πολιτικές που όξυναν τα προβλήματα, αποδόμησαν τη δημόσια εκαπίδευση, αδιαφορία για τα αιτήματα και επίδειξη αυταρχισμού. Εδώ και δεκαετίες επεσήμαινε ο Άγγελος Τερζάκης: «Διάλογος δεν υπάρχει παρά μόνον ανάμεσα σε ίσων δικαιωμάτων συνομιλητές. Όταν ο ένας κρατάει στο χέρι του τον κεραυνό κι ο άλλος βρίσκεται όρθιος, ελάχιστος σαν υπόδικος μπροστά στο βάθρο της εξουσίας, ο διάλογος, κι αν προτείνεται, είναι φενάκη». Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι πολλές φορές από το 1986 μέχρι σήμερα τα αποτελέσματα των «εθνικών διαλόγων» πετάχτηκαν στον σκουπιδοντενεκέ της ιστορίας. Παρεμπιπτόντως, χωρίς αξιολόγηση – που την θυμούνται μόνο για μαθητές – εκπαιδευτικούς- από την εκάστοτε κυβέρνηση.

Για να υλοποιηθούν αυτά τα σκληρά μέτρα απαιτείται η εξαπάτηση και η διαβουκόληση της εκπαιδευτικής κοινότητας, των εργαζομένων και των πολιτών ευρύτερα. Ο «εθνικός διάλογος» για την Παιδεία εντάσσεται στο συνολικό πλαίσιο της στρατηγικής πολιτικής της κυβέρνησης για τη νομιμοποίηση της πολιτικής της και την εξασφάλιση πλατιάς συναίνεσης σε αυτή και σε κοινωνικό και σε πολιτικό επίπεδο. Ο «εθνικός διάλογος» λειτουργεί ως εργαλείο εξωραϊσμού και προώθησης της εκπαιδευτικής πολιτικής κυβέρνησης – ΕΕ – ΔΝΤ. Από την πλευρά του εκπαιδευτικού κινήματος η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι η απόρριψη του «διαλόγου» και η συμβολή στην ανάπτυξη ενός παλλαϊκού μετώπου αντίστασης στην πολιτική αποδόμησης του δημόσιου σχολείου και καταπάτησης κοινωνικών δικαιωμάτων και κατακτήσεων.

«Νέο Λύκειο» με «Εθνικό Απολυτήριο» για λίγους κι εκλεκτούς

Παραφράζοντας τον ποιητή ισχύει ότι «όταν ακούω «Νέο Λύκειο» και «Εθνικό Απολυτήριο», ανθρώπινο κρέας μου μυρίζει». Για να εισαχθεί πλέον ένας μαθητής στα ΑΕΙ της χώρας θα πρέπει πρώτα να επιβιώσει εντός του σχολείου αυτού, περνώντας μέσα από διαδοχικές συμπληγάδες εξετάσεων και σκληρού ανταγωνισμού. Το μήνυμα είναι καθαρό: Παιδιά από φτωχές οικογένειες, που σήμερα μετρώνται σε εκατοντάδες χιλιάδες, δεν μπορεί να τρέφουν όνειρα για σπουδές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Τα παιδιά περνούν από πολλαπλά εξεταστικά φίλτρα με κεντρικού τύπου ή περιφερειακού τύπου εξετάσεις με βάση την τράπεζα θεμάτων. «Άλογα κούρσας» και «ουραγοί», ταξικά οριοθετημένοι, στο νέο αριστοκρατικό Λύκειο που ετοιμάζεται. Αν ο βαθμός του απολυτηρίου καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το πανεπιστημιακό μέλλον, τότε κάθε διαγώνισμα, κάθε εργασία, κάθε τεστ γίνεται «υψηλού ρίσκου». Κι όταν το σχολείο μετατρέπεται σε σύστημα υψηλού ρίσκου, η κοινωνία κάνει αυτό που κάνει πάντα: αγοράζει ασφάλεια. Δηλαδή, αγοράζει φροντιστήριο. Το «Εθνικό Απολυτήριο» κινδυνεύει να γεννήσει «τριπλές Πανελλήνιες».

Διεθνές Απολυτήριο (IB): Ο Δούρειος Ίππος της ιδιωτικοποίησης του δημόσιου σχολείου

Ταυτόχρονα το International Baccalaureate (IB), όπως το σχεδιάζει η κυβέρνηση  το πρόγραμμα του διεθνούς απολυτηρίου, μπαίνει στην ελληνική δημόσια εκπαίδευση με απόφαση του υπουργείου Παιδείας εντείνοντας την εμπορευματοποίηση της παιδείαςκαι  την όξυνση των κοινωνικών και εκπαιδευτικών ανισοτήτων. Το Διεθνές Απολυτήριο (IB) γίνεται πλέον το χρυσό εισιτήριο για την εισαγωγή στα ιδιωτικά πανεπιστήμια, προσπερνώντας τις διαδικασίες που δεσμεύουν χιλιάδες μαθητές των δημόσιων σχολείων. Στόχος η συρρίκνωση της δημόσιας εκπαίδευσης και η ανάπτυξη της ιδιωτικής, κυρίως, τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (ιδιωτικά πανεπιστήμια) κατά παράβαση του άρθρου 16 του Συντάγματος. Το International Baccalaureate (IB) γίνεται το υπέρτατο κίνητρο για όσους έχουν τα χρήματα να το αγοράσουν. Η «μεταρρύθμιση» της κυβέρνησης διαμορφώνει μια εκπαίδευση δύο ταχυτήτων. Όσοι έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν και να αγοράσουν το IB, θα διαλέξουν τη λεωφόρο της επιτυχίας, χωρίς και περιορισμούς. Οι υπόλοιποι θα βαδίσουν το μετ΄ εμποδίων μονοπάτι (ταξικών φραγμών) των πανελληνίων εξετάσεων. Οι μαθητές που προέρχονται από τις ασθενέστερες κοινωνικές τάξεις και στρώματα και τις απομακρυσμένες περιοχές της χώρας μαθαίνουν από μικροί ότι το σύστημα δεν τους αντιμετωπίζει με ίσους όρους. Το μήνυμα της ατομικής ευθύνης είναι σαφές: Ή έχει ο μαθητής τις οικονομικές δυνατότητες να σπουδάσει ή δεν τις έχει, οπότε δε χρειάζεται «να προχωρήσει στα γράμματα.

Η δημόσια εκπαίδευση υποβαθμίζεται ποικιλοτρόπως και οι «εκλεκτοί» του IB θα περάσουν στην ανώτατη εκπαίδευση με την αίσθηση ότι δεν χρειάζεται καν να προσπαθήσουν – αρκεί να πληρώσουν. Η καθιέρωση του Διεθνούς Απολυτηρίου θα οξύνει στο έπακρο τον ανταγωνισμό και τις διακρίσεις στον κλάδο των εκπαιδευτικών, αφού ουσιαστικά προαναγγέλλει τη δημιουργία ειδικού σώματος καθηγητών το οποίο θα διδάσκει σε αυτό. Είναι φανερό ότι η κυβέρνηση και το υπουργείο παιδείας – αντιμετωπίζοντας και την εκπαίδευση ως ένα ακόμη επιχειρηματικό πεδίο κι όχι ως κοινωνικό αγαθό –  επιλέγουν την εισαγωγή επιχειρηματικών πρακτικών και τη διόγκωση των ταξικών ανισοτήτων. Το Διεθνές Απολυτήριο (IB)  θα λειτουργήσει ως ένας ακόμα μηχανισμός διεύρυνσης αυτών των ανισοτήτων πλήττοντας τον δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα του δημόσιου σχολείου.

Δημόσιο σχολείο για όλα τα παιδιά χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις

Η στήριξη όλων των μαθητών και η υπεράσπιση των μορφωτικών τους δικαιωμάτων συνδέεται αναπόσπαστα με την  ανάπτυξη και τον ριζοσπαστικό προσανατολισμό του  εκπαιδευτικού κινήματος. Για ένα σχολείο Δημόσιο και Δωρεάν που να χωρά όλα τα παιδιά, απορρίπτοντας Τράπεζες θεμάτων, ΕΒΕ, εξετάσεις τύπου PISA – και όλους τους εκπαιδευτικούς, ενάντια στην κατηγοριοποίηση σχολείων, μαθητών, εκπαιδευτικών. Για ένα σχολείο, όπου πρωταρχική σημασία έχει ο πνευματικός εξοπλισμός των μαθητών, η καλλιέργεια «ελεύθερων και δημοκρατικών πολιτών», έτσι ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν κριτικά την κοινωνία με την ενεργή συμμετοχή τους και παρέμβαση σ’ όλα τα επίπεδα της κοινωνικής δραστηριότητας. Άλλωστε, ένα απελευθερωτικό και κοινωνικά δίκαιο εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να γεννηθεί από ένα ευρύτερο κοινωνικό κίνημα ανατροπής των σημερινών κοινωνικών δομών, στην κατεύθυνση της κατάργησης των κοινωνικών ανισοτήτων και της οικοδόμησης μιας κοινωνίας που να οδηγεί στην απελευθέρωση του ανθρώπου.