Στις 19 Αυγούστου 1991 μια ομάδα σκληροπυρηνικών αξιωματούχων του ΚΚΣΕ, στρατηγών και γραφειοκρατών, προχώρησαν σε πραξικόπημα ενάντια στον τελευταίο πρόεδρο της Σοβιετικής Ένωσης, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Το λεγόμενο «Κρατικό Επιτροπάτο Έκτακτης Ανάγκης» επιχείρησε να ανακόψει την πορεία διάλυσης της ΕΣΣΔ, κηρύσσοντας κατάσταση έκτακτης ανάγκης και θέτοντας τον Γκορμπατσόφ σε κατ’ οίκον περιορισμό στην Κριμαία.
Η Σοβιετική Ένωση είχε ήδη μπει σε βαθιά κρίση. Οι μεταρρυθμίσεις «περεστρόικα» και «γκλάσνοστ» που προώθησε ο Γκορμπατσόφ αποσκοπούσαν στη μερική φιλελευθεροποίηση της οικονομίας και της πολιτικής ζωής. Όμως, αντί να σταθεροποιήσουν το σύστημα, άνοιξαν τον δρόμο για αποδιάρθρωση, εθνικιστικές αποσχίσεις και τεράστια κοινωνική δυσαρέσκεια. Η αμερικανική και ευρωπαϊκή Δύση πίεζαν για ριζικό άνοιγμα των αγορών, ενώ οι λαοί της ΕΣΣΔ βίωναν ελλείψεις, ουρές και κοινωνική ανασφάλεια.
Στις 19 Αυγούστου 1991, τανκς βγήκαν στους δρόμους της Μόσχας. Οι πραξικοπηματίες ανακοίνωσαν ότι «ο πρόεδρος δεν μπορεί να ασκήσει τα καθήκοντά του» και πως η Σοβιετική Ένωση κινδυνεύει με διάλυση. Όμως η κίνηση αυτή απέτυχε μέσα σε τρεις ημέρες: δεν είχε μαζική λαϊκή στήριξη, ενώ στο προσκήνιο βγήκε ο Μπόρις Γιέλτσιν, τότε πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ο οποίος κάλεσε σε αντίσταση, ανεβαίνοντας μάλιστα πάνω σε τανκ έξω από το «Λευκό Οίκο» της Μόσχας.
Το πραξικόπημα, αντί να σώσει την ΕΣΣΔ, επιτάχυνε το τέλος της. Ο Γκορμπατσόφ επέστρεψε τυπικά στην εξουσία, αλλά ήταν πλέον πολιτικά αποδυναμωμένος. Οι δημοκρατίες της Βαλτικής ανακήρυξαν ανεξαρτησία, ενώ μέσα σε λίγους μήνες, τον Δεκέμβρη του 1991, η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε επίσημα με τη Συμφωνία του Μπελοβέζ. Ο Γκορμπατσόφ παραιτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου, και η κόκκινη σημαία κατέβηκε από το Κρεμλίνο.
Το πραξικόπημα του Αυγούστου του ’91 σηματοδότησε την τελική πράξη της Σοβιετικής Ένωσης. Για τους λαούς, σήμανε το τέλος μιας εποχής που, παρά τις αντιφάσεις και τα λάθη, έδωσε τεράστια επιτεύγματα: από τη νίκη κατά του φασισμού και την εκβιομηχάνιση, μέχρι την καθολική παιδεία και υγεία. Ακολούθησαν τα «πέτρινα χρόνια» της καπιταλιστικής παλινόρθωσης, με φτώχεια, ανεργία, κοινωνική διάλυση και ξεπούλημα δημόσιου πλούτου σε ολιγάρχες.
Η μνήμη του Αυγούστου του 1991 δεν είναι απλώς ιστορική. Δείχνει πώς η κρίση ενός κοινωνικού συστήματος και οι εσωτερικές του αντιφάσεις, σε συνδυασμό με την πίεση του ιμπεριαλισμού, μπορούν να οδηγήσουν σε κατάρρευση. Για τον κόσμο της εργασίας και τους λαούς, είναι υπενθύμιση ότι οι κατακτήσεις δεν είναι δεδομένες, και ότι χωρίς αγώνα και επαγρύπνηση, ακόμα και τα πιο μεγάλα επιτεύγματα μπορούν να χαθούν.
Διαβάστε επίσης:
0 Comments