Στις 12 Δεκέμβρη 1969, η Ιταλία εισέρχεται βίαια σε μια σκοτεινή ιστορική περίοδο που θα μείνει γνωστή ως «στρατηγική της έντασης». Μια βόμβα εκρήγνυται στην Πιάτσα Φοντάνα, στο κέντρο του Μιλάνου, μέσα στην Εθνική Αγροτική Τράπεζα. Ο απολογισμός είναι βαρύς: 17 νεκροί και δεκάδες τραυματίες. Το χτύπημα συγκλονίζει τη χώρα και γίνεται το πρόσχημα για ένα τεράστιο κύμα καταστολής, προβοκάτσιας και κρατικού αυταρχισμού.

Από την πρώτη στιγμή, οι ιταλικές αρχές σπεύδουν να αποδώσουν την ευθύνη στους αναρχικούς. Δεκάδες συλλαμβάνονται, ανάμεσά τους και ο Τζουζέππε Πινέλλι, σιδηροδρομικός εργάτης και γνωστός αναρχικός αγωνιστής. Τρεις μέρες αργότερα, ο Πινέλλι θα βρεθεί νεκρός στο προαύλιο της αστυνομικής διεύθυνσης του Μιλάνου, έχοντας «πέσει» από το παράθυρο του τέταρτου ορόφου κατά τη διάρκεια ανάκρισης.

Η επίσημη εκδοχή μιλά για «ατύχημα», για έναν «τυχαίο θάνατο» που οφείλεται –σύμφωνα με τις αρχές– σε λιποθυμία ή ψυχολογική κατάρρευση. Όμως κανείς δεν πείθεται. Ο Πινέλλι ήταν αθώος. Και αυτό αποδείχθηκε αργότερα περίτρανα.

Με την πάροδο των χρόνων, η αλήθεια αρχίζει να ξεπροβάλλει μέσα από δικαστικές έρευνες, αποκαλύψεις και μαρτυρίες. Η βομβιστική επίθεση στην Πιάτσα Φοντάνα δεν ήταν έργο της Αριστεράς, αλλά νεοφασιστικών οργανώσεων, με διασυνδέσεις σε μυστικές υπηρεσίες, κρατικούς μηχανισμούς και παρακρατικά δίκτυα. Στόχος τους ήταν η δημιουργία κλίματος φόβου, η πολιτική αποσταθεροποίηση και η ανακοπή της ανόδου των εργατικών και κοινωνικών αγώνων της εποχής.

Η υπόθεση Πινέλλι έγινε σύμβολο της κρατικής αυθαιρεσίας και της συγκάλυψης. Ο Ντάριο Φο θα την αποτυπώσει αριστουργηματικά στο θεατρικό έργο «Ο τυχαίος θάνατος ενός αναρχικού», ξεσκεπάζοντας με σαρκασμό και οργή το ψέμα της εξουσίας. Ένα έργο που παραμένει διαχρονικό, γιατί μιλά για κάτι πολύ περισσότερο από μια «ιταλική υπόθεση»: μιλά για τον τρόπο που τα κράτη χρησιμοποιούν τον φόβο, τη βία και το ψέμα για να επιβληθούν.

Η Πιάτσα Φοντάνα δεν ήταν ένα «μεμονωμένο περιστατικό». Ήταν η αρχή μιας αιματηρής αλυσίδας τρομοκρατικών ενεργειών που θα στιγματίσουν την Ιταλία για δεκαετίες. Και ο Τζουζέππε Πινέλλι δεν ήταν ένα «ατύχημα», αλλά θύμα της κρατικής βαρβαρότητας.

Η μνήμη του γεγονότος δεν είναι τυπική επέτειος. Είναι πολιτική πράξη. Γιατί η αλήθεια για την Πιάτσα Φοντάνα μας θυμίζει ότι πίσω από τις «επίσημες αφηγήσεις» συχνά κρύβονται μηχανισμοί εξουσίας που δεν διστάζουν να σκοτώσουν –και μετά να βαφτίσουν τον φόνο «ατύχημα».

Και γιατί, τελικά, η Ιστορία δεν γράφεται μόνο από τους νικητές, αλλά και από εκείνους που έπεσαν από τα παράθυρα της εξουσίας, αφήνοντας πίσω τους ερωτήματα που ακόμα στοιχειώνουν.

Διαβάστε ακόμα: Πιάτσα Φοντάνα, Μιλάνο, Δεκέμβρης 1969. Η βομβιστική επίθεση στο κτίριο της Αγροτικής Τράπεζας