ΜΜΕ, ιδεολογία και η συσσώρευση κεφαλαίου μέσω της «αντίθεσης»

Δυο σκέψεις με αφορμή τα πρόσφατα δημοσιεύματα για την περίπτωση της περιουσίας Τράγκα.

Η «μυθική» περιουσία του Γιώργου Τράγκα δεν μπορεί να εξηγηθεί ούτε με ηθικούς όρους ούτε με νομικίστικες υπεκφυγές. Πρόκειται για μια κλασική περίπτωση καπιταλιστικής συσσώρευσης μέσω ιδεολογικής εργασίας, ακριβώς όπως αυτή περιγράφεται –άμεσα ή έμμεσα– στο έργο των Μαρξ, Ένγκελς, Αλτουσέρ και Γκράμσι.

Όποιος δεν θέτει το ζήτημα σε αυτό το επίπεδο, απλώς περιγράφει συμπτώματα.

Ο Μαρξ και ο Ένγκελς είναι σαφείς στη Γερμανική Ιδεολογία: «Οι κυρίαρχες ιδέες κάθε εποχής είναι οι ιδέες της κυρίαρχης τάξης».

Οι ιδέες δεν αιωρούνται. Παράγονται, διακινούνται και αποδίδουν.
Στον σύγχρονο καπιταλισμό, η παραγωγή ιδεολογίας είναι παραγωγική δραστηριότητα, όχι διακόσμηση.

Ο Τράγκας δεν ήταν απλός φορέας ιδεών. Ήταν μέρος της υλικής διαδικασίας αναπαραγωγής της κυριαρχίας, μετατρέποντας τον φόβο σε ακροαματικότητα, την αγανάκτηση σε πολιτική ακινησία, τον «αντισυστημισμό» σε ακίνδυνο θέαμα.

Αυτό παράγει αξία. Και όπου παράγεται αξία, συσσωρεύεται κεφάλαιο.

Ο Αλτουσέρ έδωσε το θεωρητικό κλειδί: Το κράτος δεν λειτουργεί μόνο με καταστολή, αλλά και με Ιδεολογικούς Μηχανισμούς του Κράτους (ΙΜΚ) – σχολείο, εκκλησία, οικογένεια, ΜΜΕ.

Τα ΜΜΕ δεν χρειάζεται να λένε πάντα «ψέματα», αρκεί να οριοθετούν το πεδίο του νοητού.

Ο Τράγκας λειτούργησε ακριβώς έτσι. Επέτρεπε την εκτόνωση, αλλά απέκλειε τη ριζοσπαστική ταξική ερμηνεία, αντικαθιστούσε την κοινωνική σύγκρουση με εθνικά, μεταφυσικά ή συνωμοσιολογικά αφηγήματα.

Αυτό είναι ιδεολογική εργασία υπέρ του κράτους, ακόμη κι όταν εμφανίζεται ως «αντισυστημική».

Η άρχουσα τάξη δεν κυβερνά μόνο με τη βία, αλλά εξασφαλίζοντας τη συναίνεση των υποτελών.

Σε αυτό το πλαίσιο, εμφανίζεται ο οργανικός διανοούμενος. Οχι απαραίτητα μορφωμένος, αλλά λειτουργικός για την αναπαραγωγή της ηγεμονίας.

Ο Τράγκας υπήρξε τέτοιος οργανικός διανοούμενος. Οχι του φιλελευθερισμού, αλλά της συστημικά ελεγχόμενης αγανάκτησης.

Δημιουργούσε ένα κοινό που δεν εμπιστευόταν τίποτα, αλλά δεν οργάνωνε τίποτα, δεν αμφισβητούσε τις σχέσεις παραγωγής.

Αυτό είναι πολιτική σταθερότητα για το σύστημα. Και το σύστημα την επιβραβεύει.

Γιατί λοιπόν δεν ελέγχθηκε ουσιαστικά η περιουσία; Η απάντηση είναι θεωρητικά απλή: Το αστικό κράτος δεν ελέγχει εκείνους που συμβάλλουν στην ιδεολογική του αναπαραγωγή.

Όπως έγραφε ο Μαρξ «Το κράτος είναι η συμπυκνωμένη δύναμη της κοινωνίας». Δεν είναι ανεξάρτητο. Είναι ταξικό.

Ο έλεγχος της περιουσίας Τράγκα σταμάτησε εκεί που θα άρχιζε η αποκάλυψη του ρόλου των ΜΜΕ, η σύνδεση ιδεολογίας και πλούτου.

Και το ουσιαστικό συμπέρασμα:Η υπόθεση Τράγκα δεν είναι σκάνδαλο. Είναι κανονικότητα του καπιταλισμού.

Όσο η ιδεολογία αντιμετωπίζεται ως «λόγος» και όχι ως παραγωγική δύναμη, τα ΜΜΕ θεωρούνται «ελευθερία έκφρασης» και όχι πεδίο ταξικής πάλης, και ο «αντισυστημισμός» καταναλώνεται ως εμπόρευμα, θα παράγονται νέοι Τράγκες.

Όχι ως παρεκκλίσεις, αλλά ως αναγκαία γρανάζια της αστικής ηγεμονίας.