Του Γιώργη Γιαννακέλλη

Η σημερινή παραίτηση του εφέτη Γιάννη Ευαγγελάτου από το δικαστικό σώμα, συνοδευόμενη από μια μακροσκελή «κατάθεση ψυχής» με τίτλο «Το τέλος της διαδρομής», και οι μελοδραματικοί σχολιασμοί, όπως αυτόν που διαβάζουμε στην “ΕφΣυν” προκάλεσαν –όπως ήταν αναμενόμενο– θόρυβο στον νομικό και δημοσιογραφικό κόσμο.

Με μια περιπλάνηση στην σχετική ειδησεογραφία βλέπουμε η παραίτηση του εφέτη να χαρακτηρίζεται «ηχηρή», «κόλαφος», ακόμα και «μαύρη μέρα για τη Δικαιοσύνη».

Ας τα βάλουμε όμως σε μια σειρά όπως τα αντιλαμβανόμαστε εμείς. Από την πλευρά μας, δεν τρέφουμε αυταπάτες: η ελληνική δικαιοσύνη δεν είναι ουδέτερος θεσμός απονομής δικαίου, αλλά βασικό συστατικό του ταξικού αστικού κράτους. Είναι εργαλείο που υπηρετεί την κυρίαρχη τάξη –αυτή που κατέχει τα μέσα παραγωγής και εκμεταλλεύεται συστηματικά την εργατική τάξη– και διασφαλίζει την αναπαραγωγή του καπιταλιστικού συστήματος.

Ο συγκεκριμένος δικαστής Ευαγγελάτος, μετά από 22 χρόνια υπηρεσίας (από το 2004), αποχωρεί στα 51-52 του χρόνια, έχοντας ήδη θεμελιώσει πλήρες δικαίωμα σύνταξης. Η κίνησή του παρουσιάζεται ως «πράξη αυτοσεβασμού και αξιοπρέπειας», ως άρνηση να συνεχίσει σε ένα σύστημα που «νοσεί». Στο κείμενό του μιλάει για όνειρα που ξεθώριασαν, για υπερβολικό φόρτο (20 κακουργήματα την ημέρα!), για «θλιβερή μειοψηφία» αλαζόνων, ναρκισσιστών και ευθυνοφόβων συναδέλφων που πνίγουν την «έντιμη πλειοψηφία». Καλεί σε σπάσιμο της σιωπής, γιατί «η ανοχή είναι συνενοχή», και τελειώνει με ποιητικούς στίχους για το «δίκαιο» που πρέπει να αποδίδεται άμεσα. Κάπως αργά όμως δεν τα εντόπισε όλα αυτά;

Επί της ουσίας τώρα. Από ταξική σκοπιά, αυτή η κριτική μένει επιφανειακή και ιδεαλιστική. Δεν αγγίζει την ουσία: η Δικαιοσύνη δεν «νοσεί» επειδή κάποιοι δικαστές είναι «κακοί» ή επειδή υπάρχει φόρτος εργασίας. Νοσεί δομικά, γιατί είναι ταξική από τη γέννησή της.

Οπως έχουμε ξαναγράψει, ιστορικά, η ελληνική δικαστική κάστα έχει διαπρέψει στις πιο μαύρες περιόδους της νεοελληνικής ιστορίας: στελέχωσε τα έκτακτα στρατοδικεία του εμφυλίου, όπου χιλιάδες αγωνιστές της Αριστεράς εκτελέστηκαν ή φυλακίστηκαν για να συντριβεί ο λαϊκός αγώνας. Υπηρέτησε πιστά τη χούντα των συνταγματαρχών, χωρίς να υποστεί ποτέ πραγματική «αποχουντοποίηση» – σε αντίθεση με άλλα κομμάτια του κρατικού μηχανισμού.

Ακόμα και σήμερα, οι αποφάσεις της προστατεύουν την ιδιοκτησία και την «ελεύθερη αγορά» (δηλαδή την εκμετάλλευση), ενώ ποινικοποιούν απεργίες, καταλήψεις και κοινωνικές αντιστάσεις.

Ο εφέτης Ευαγγελάτος βλέπει το πρόβλημα ως «εσωτερικό» ζήτημα ηθικής και διοικητικής δυσλειτουργίας. Δεν αναφέρει λέξη για το πώς η δικαιοσύνη λειτουργεί ως μηχανισμός ταξικής καταστολής: πώς αθωώνει συστηματικά μεγαλοεργοδότες σε εργατικά ατυχήματα, πώς καθυστερεί υποθέσεις φτωχών ενώ «τρέχει» αυτές των ισχυρών, πώς οι νόμοι που εφαρμόζει είναι φτιαγμένοι για να διαιωνίζουν την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

Η «ανεξαρτησία» των δικαστών που επικαλείται είναι ψευδαίσθηση σε ταξικό κράτος: θωρακίζονται μόνο απέναντι στους από κάτω, όχι απέναντι στους από πάνω.

Η παραίτησή του, λοιπόν, μπορεί να είναι μια ρωγμή –μια δημόσια παραδοχή ότι κάτι «δεν πάει καλά»– αλλά δεν είναι ρήξη. Έρχεται αφού έχει εξασφαλίσει τη σύνταξή του, χωρίς να ρισκάρει τίποτα ουσιαστικό. Ενισχύει την ιδέα ότι «υπάρχουν έντιμοι δικαστές», μαλακώνοντας την κριτική στο σύνολο του συστήματος.

Αν ήθελε πραγματικά να «καεί» για να «γίνουν τα σκοτάδια λάμψη», θα μιλούσε για ταξική δικαιοσύνη, για την ανάγκη ανατροπής του καπιταλιστικού κράτους και των μηχανισμών του – όχι για «καλύτερους» λειτουργούς μέσα στο ίδιο πλαίσιο.

Η λύση δεν βρίσκεται σε παραιτήσεις από πάνω, ούτε σε αυτοκριτικές «από μέσα». Βρίσκεται στον ταξικό αγώνα από κάτω: στην οργάνωση της εργατικής τάξης, στην αμφισβήτηση της αστικής νομιμότητας, στην πάλη για μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση, όπου η «δικαιοσύνη» δεν θα είναι πια όπλο της κυρίαρχης τάξης.

Μέχρι τότε, τέτοιες «ηχηρές» παραιτήσεις μένουν απλώς ένας ακόμα θόρυβος μέσα στο ίδιο παλιό σύστημα.