Στις αρχές του 1949, ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ) βρισκόταν σε μια κρίσιμη φάση του αγώνα. Λίγο μετά την ηρωική κατάληψη του Καρπενησίου, που αποτέλεσε μια από τις τελευταίες μεγάλες νίκες του ΔΣΕ στη Στερεά Ελλάδα, η καθοδήγηση του Κλιμακίου Γενικού Αρχηγείου Νότιας Ελλάδας (ΚΓΑΝΕ) αποφάσισε να στείλει αντιπροσωπεία γυναικών για να συμμετάσχει στην 1η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη της Πανελλαδικής Δημοκρατικής Ένωσης Γυναικών (ΠΔΕΓ).

Η ΠΔΕΓ, που ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 1948 ως συνέχεια των γυναικείων οργανώσεων της Εθνικής Αντίστασης, καλούσε τις μαχήτριες και τις αγωνίστριες από όλη την Ελλάδα στα λεύτερα βουνά της Βόρειας Ελλάδας.

Η Συνδιάσκεψη πραγματοποιήθηκε στο Βίτσι (και Γράμμο) από 1 έως 8 Μαρτίου 1949, μέσα στη φωτιά των μαχών, υπό βομβαρδισμούς και συνθήκες πολέμου.

Και εδώ ξεκινά η επική ιστορία: 18 ατρόμητες ανταρτοπούλες, αντιπρόσωποι του κλιμακίου Νότιας Ελλάδας του ΔΣΕ, ξεκίνησαν από το Καρπενήσι για να φτάσουν στο Βίτσι. Ανάμεσά τους η Μαρία Μπέικου (Φέρλα-Μπέικου), φοιτήτρια Ιατρικής, μαχήτρια του ΕΛΑΣ και υπεύθυνη γυναικών της Ι Μεραρχίας του ΔΣΕ, που αργότερα μίλησε στη Συνδιάσκεψη εκπροσωπώντας τις μαχήτριες της Νότιας Ελλάδας.

Η πορεία διήρκεσε 26 ολόκληρες ημέρες – από τα τέλη Φεβρουαρίου έως τις αρχές Μαρτίου 1949. Διασχίζοντας τα βουνά της Ρούμελης, της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας, αντιμετώπισαν:

➤ Φοβερές χιονοθύελλες και παγωνιές που έφταναν τους -20°C και περισσότερο.

➤ Βαθιά χιόνια που έφταναν μέχρι τη μέση, παγωμένα ποτάμια, απότομες πλαγιές.

➤ Εχθρικούς κλοιούς, ενέδρες και συνεχείς περιπολίες του κυβερνητικού στρατού και παρακρατικών.

➤ Συνεχή κίνδυνο, πείνα, εξάντληση, χωρίς επαρκή εφόδια, με ελάχιστα ρούχα και όπλα.

Παρά όλα αυτά, οι 18 γυναίκες –πολλές από αυτές νεαρές, μερικές μητέρες, άλλες φοιτήτριες ή εργάτριες– προχώρησαν ασταμάτητα. Σπάζοντας κλοιούς, αποφεύγοντας ενέδρες, βαδίζοντας νύχτα για να μην εντοπιστούν, κρύβοντας τα ίχνη τους στο χιόνι.

Η μαρτυρία μιας από αυτές, της Θεανώς (όπως παρατίθεται σε ιστορικές πηγές), είναι συγκλονιστική: «Φτάσαμε ύστερα από 26 ολόκληρες μέρες πορεία, μέσα στα χιόνια και τις παγωνιές, αντιμετωπίζοντας θαρραλέα τους εχθρικούς κλοιούς και τις ενέδρες…».

Όταν έφτασαν στο Βίτσι, η Συνδιάσκεψη βρισκόταν σε εξέλιξη. Οι μαχήτριες από τη Νότια Ελλάδα έφεραν μαζί τους την πείρα του αγώνα στη Ρούμελη και την Πελοπόννησο, τις διώξεις, τις θυσίες.

Η Μαρία Μπέικου μίλησε για τη δουλειά στις γυναίκες της Νότιας Ελλάδας, για την ανάγκη ισότητας, για τον ρόλο της γυναίκας στον αγώνα για λευτεριά, ειρήνη και δημοκρατία. Η Συνδιάσκεψη, παρά τους βομβαρδισμούς, ενίσχυσε την οργάνωση, ψήφισε αποφάσεις για τη συμμετοχή των γυναικών στον ΔΣΕ (που έφτανε το 30-50% σε πολλά τμήματα) και έστειλε μήνυμα αντίστασης σε όλη την Ελλάδα.

Αυτή η πορεία δεν ήταν απλώς μια μετακίνηση – ήταν σύμβολο. Σύμβολο της αποφασιστικότητας των γυναικών του ΔΣΕ, που πολεμούσαν όχι μόνο με όπλα αλλά και με τη θέλησή τους να φτάσουν, να μιλήσουν, να οργανωθούν.

Σε μια εποχή που ο ιμπεριαλισμός και η αντίδραση προσπαθούσαν να συντρίψουν το λαϊκό κίνημα, οι 18 ανταρτοπούλες έδειξαν ότι η γυναίκα του λαού δεν λυγίζει.

Η Μαρία Μπέικου συνέχισε τον αγώνα μέχρι το τέλος, πέρασε στην πολιτική προσφυγιά στην ΕΣΣΔ, σπούδασε και επέστρεψε αργότερα.

Πέθανε το 2011, αφήνοντας πίσω της μια ζωή αγώνα. Σήμερα, 1 Μαρτίου 2026, τιμούμε αυτές τις ηρωίδες. Τιμούμε τις μαχήτριες που δάμασαν τα χιόνια, που πέρασαν ενέδρες, που έφτασαν για να πουν «Είμαστε εδώ, αγωνιζόμαστε!». Τιμή και δόξα στις γυναίκες του ΔΣΕ!
Αθάνατες οι μαχήτριες της ΠΔΕΓ!