Πηγή: Λεωνίδας Βατικιώτης – Documento

Εκπλήξεις και σιωπές εκατέρωθεν συνόδευσαν τη συνέντευξη του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών σε δημοσιογράφο του NBC την Πέμπτη 5 Μαρτίου. Την πρώτη έκπληξη, που ακολούθησε σιωπή λίγων δευτερολέπτων, τη δέχτηκε ο δημοσιογράφος του αμερικανικού δικτύου όταν άκουσε τον Αμπάς Αραγτσί να δηλώνει, με το πιο φυσικό και ατάραχο ύφος του κόσμου, ότι περιμένουν μια αμερικανική χερσαία εισβολή και δεν τη φοβούνται. Η σιωπή άλλαξε θέση στη συνέχεια όταν ο δημοσιογράφος ρώτησε τον καλεσμένο του για τη στάση των συμμάχων του Ιράν, δηλαδή της Κίνας και της Ρωσίας. Η απάντηση του υπουργού, που είχε πολεμήσει στις τάξεις των Φρουρών της Επανάστασης στη διάρκεια της επέμβασης του Ιράκ στο Ιράν (αυτό που συνηθίζουμε να αποκαλούμε Ιρανοϊρακινό Πόλεμο) ενώ το 2015 διετέλεσε επικεφαλής διαπραγματευτής στις συνομιλίες επί Ομπάμα που κατέληξαν σε συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν, ήταν λιτή και… περιεκτική: «Μας βοηθούν πολιτικά και αλλιώς…»

Η σημασία του Ιράν για την Κίνα μπορεί να παρομοιαστεί με τη σημασία της Ουκρανίας για τη Ρωσία, παρότι η καθεμία από αυτές τις δύο χώρες αποτελεί το κατοπτρικό είδωλο της άλλης. Καίτοι η Ουκρανία αποικιοποιήθηκε από τις ΗΠΑ ουσιαστικά από την πρώτη ημέρα της ανεξαρτησίας της το 1991 κι ολοκληρωτικά μετά το πραξικόπημα του Μαϊντάν το 2014, ενώ το Ιράν σεβόμενο τη χιλιόχρονη ιστορία του προστατεύει την ανεξαρτησία και τον αδιαβάθμιστο πολιτισμό του με κάθε μέσο και τεράστιο κόστος, Ουκρανία και Ιράν αποτελούν την τελευταία στάση των Αμερικανών πριν από τη Ρωσία και την Κίνα αντίστοιχα.

Η πτώση του Ιράν, δεδομένου ενός εναλλασσόμενου κράματος υποτέλειας και ευαλωτότητας που χαρακτηρίζει όσες χώρες στα ανατολικά του συνορεύουν με την Κίνα (Πακιστάν, Ινδία κ.λπ.), θα άνοιγε διάπλατα τον δρόμο στους Αμερικανούς για την περικύκλωση του στρατηγικού ανταγωνιστή τους. Προφανώς, η παράνομη εισβολή ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν δεν πραγματοποιήθηκε για να περικυκλωθεί η Κίνα. Οι σημαντικότεροι λόγοι της εισβολής, που έχει ήδη εξελιχθεί σε φιάσκο, ήταν πιο άμεσοι και αφορούσαν την καταστροφή ενός κέντρου αντίστασης στην αμερικανοκρατία, στην επέκταση του Ισραήλ και την προώθηση των συμφερόντων της αμερικανικής πετρελαϊκής βιομηχανίας.

Η σημασία του Ιράν για την Κίνα υπογραμμίζεται από τις υπάρχουσες σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Η Κίνα αγοράζει το 80% του εξαγόμενου ιρανικού πετρελαίου σε χαμηλές τιμές και μέσω Μαλαισίας (γι’ αυτό δεν αποτυπώνεται στις επίσημες στατιστικές), λόγω των οικονομικών κυρώσεων. Η συντριπτική εξάρτηση του Ιράν από την Κίνα δεν είναι αμοιβαία, μιας και στο σύνολο των πετρελαϊκών εισαγωγών διά θαλάσσης της Κίνας το μερίδιο του Ιράν ανέρχεται γύρω στο 13%.

Ωστόσο η σημασία των ιρανικών εισαγωγών για την κινεζική οικονομία έγκειται στη διαφοροποίηση των πηγών της που ενισχύει την ανθεκτικότητά της, πλευρά που αναβαθμίστηκε μετά την απώλεια των βενεζουελάνικων κοιτασμάτων, η οποία ακολούθησε την γκανγκστερική απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του βουλεύτριας Σίλια Φλόρες από τους Αμερικανούς.

Οι οικονομικοί δεσμοί του Ιράν με την Κίνα είναι πολυεπίπεδοι και αποτυπώθηκαν σε μια στρατηγικής σημασίας συμφωνία 25 ετών, που συμφωνήθηκε μεταξύ των δύο χωρών το 2021. Περιλαμβάνει κοινά έργα στην ενέργεια, στις υποδομές, τις τηλεπικοινωνίες κ.ά., με τα σημαντικότερα εξ αυτών να εντάσσονται στον λεγόμενο Δρόμο του Μεταξιού, ένα σύστημα (οδικών και σιδηροδρομικών) υποδομών και κόμβων μεταφοράς (λιμάνια κ.ά.) που θα διευκολύνει το εμπόριο της Κίνας με τη Δύση κι όλους φυσικά τους ενδιάμεσους.

Τι θα ήταν άλλωστε η Αμερική αν πρώτα οι σιδηρόδρομοι δεν ενοποιούσαν τη χώρα διευκολύνοντας τη μεταφορά εμπορευμάτων και τη μετακίνηση ανθρώπων; Η Κίνα πρότεινε στο Ιράν την υπογραφή μιας τέτοιας συμφωνίας κατά την επίσκεψη του προέδρου Σι το 2016. Η συμφωνία που υπογράφηκε το 2021 δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα και αυτό από πολλούς αποδίδεται στη συμπερίληψη όρων που αφορούν τη χρήση στρατιωτικών εγκαταστάσεων του Ιράν από την Κίνα. Πιθανά δηλαδή να περιλαμβάνει όρους και πλαίσιο στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.

Η σημασία του Ιράν για την Κίνα υπογραμμίζεται από την κεντρική θέση που καταλαμβάνει η χώρα, συνδέοντας κεντρική Ασία, Περσικό Κόλπο, ανατολική Μεσόγειο και μέσω της Κασπίας τη Ρωσία. Ένα Ιράν που θα εξελισσόταν σε μια κατακερματισμένη μετα-κανταφική Λιβύη ή η Συρία του τζιχαντιστή Τζολάνι θα αποτελούσε ισραηλινοαμερικανική πηγή γεωπολιτικής ρευστότητας η οποία θα διαβρώσει ακόμη και αυτήν τη σταθερότητα που απολαμβάνουν σήμερα οι γείτονές του χώρες. Γι’ αυτό τον λόγο η συντριβή του Ιράν που επιδίωξαν Ισραήλ και ΗΠΑ θα αποτελούσε στρατηγικής σημασίας πλήγμα για την Κίνα.

Καθόλου τυχαίο με τη στρατηγική σταθερότητας και άμβλυνσης των αντιθέσεων που επιδιώκει το Πεκίνο στην περιοχή δεν ήταν το ενδιαφέρον που έδειξε η κινεζική διπλωματία το 2023 να γεφυρώσει τις χρόνιες διαφορές Ιράν και Σαουδικής Αραβίας με αποτέλεσμα να καταφέρουν οι δύο μεγαλύτερες χώρες του Περσικού Κόλπου να υπογράψουν σύμφωνο συνεργασίας.

Όπως επίσης και η ένταξη στη συνέχεια του Ιράν στους BRICS που πρόσφερε μια βασική οδό στην Τεχεράνη για να προσπεράσει τον οικονομικό πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ και ΕΕ.

Η Κίνα, μεταξύ άλλων εμποδίων, διατηρεί ουσιαστικές διπλωματικές σχέσεις με πολλές χώρες ακόμη του Περσικού Κόλπου που θα ένιωθαν προδομένες αν έβλεπαν το Πεκίνο να συντάσσεται ανοιχτά με την Τεχεράνη.