Του Γιώργη Γιαννακέλλη

Έφυγε από τη ζωή σήμερα, σε ηλικία 87 ετών, ο πρώην υπουργός Στέφανος Μάνος.

Με παρουσία στην πολιτική σκηνή για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, διεκδίκησε δύο φορές την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας. Υπήρχε, δηλαδή, και η θεωρητική πιθανότητα να τον βλέπαμε κάποτε και πρωθυπουργό της χώρας. Θήτευσε σε σημαντικά υπουργεία επί Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, ταυτίστηκε με τις πιο σκληρές εκδοχές του οικονομικού φιλελευθερισμού και των «μεταρρυθμίσεων» και στη συνέχεια κατάφερε να κάνει έναν πολιτικό κύκλο που θα ζήλευε και η ελληνική πολιτική επιθεώρηση: από τη Νέα Δημοκρατία, σε συνεργασία με το ΠΑΣΟΚ και, αργότερα, υποψήφιος με το πολιτικό μόρφωμα του Θάνου Τζήμερου.

Από όλη αυτή την πολυετή πολιτική διαδρομή, εμείς κρατάμε μία και μοναδική «στιγμή μεγαλείου».

Εκείνη την περίφημη πρότασή του να ζητήσει η ελληνική κυβέρνηση… αγγλική βοήθεια για να αντιμετωπίσει τον Ρουβίκωνα. Και, αν χρειαζόταν, να επιστρατευθεί ακόμη και ο στρατός για να «βάλει τάξη».

Ειλικρινά, μεγαλύτερη παπάτζα μόνο ο Σεφερλής θα μπορούσε να σκεφτεί.

Η συγκεκριμένη τοποθέτηση, βέβαια, δεν ήταν απλώς μια γραφική πολιτική υπερβολή. Ήταν αποκαλυπτική μιας ολόκληρης πολιτικής αντίληψης: όταν η κοινωνική διαμαρτυρία δεν χωράει στα καλούπια της «κανονικότητας», όταν κάποιοι αμφισβητούν έμπρακτα την εξουσία και τους συμβολισμούς της, η απάντηση είναι «τάξη», καταστολή και, αν χρειαστεί, επιστράτευση των πιο σκληρών μηχανισμών του κράτους.

Αυτό ήταν, άλλωστε, ένα από τα σταθερά χαρακτηριστικά της πολιτικής φιλοσοφίας που εξέφρασε ο Στέφανος Μάνος. Ελεύθερη αγορά, ιδιωτικοποιήσεις, περιορισμός του κράτους και «εκσυγχρονισμός» για τους από πάνω· αυστηρό κράτος, πειθαρχία και καταστολή για τους από κάτω.

Και υπάρχει μια ειρωνεία που αξίζει να καταγραφεί.

Ένας άνθρωπος που υπερασπίστηκε με συνέπεια την ανάγκη να λειτουργεί η κοινωνία με όρους αγοράς, ανταγωνισμού και «ατομικής ευθύνης», έφτασε να ζητά την επέμβαση ενός ξένου κράτους και ακόμη και του στρατού για να αντιμετωπιστεί μια πολιτική συλλογικότητα που ενοχλούσε την καθεστηκυία τάξη.

Τελικά, όσο κι αν αλλάζουν τα κόμματα, οι ταμπέλες και οι πολιτικές συνεργασίες, ένα πράγμα παραμένει σταθερό: η αστική πολιτική έχει πολλές διαφορετικές εκδοχές, αλλά όταν αισθάνεται ότι απειλείται η εξουσία και η ιδιοκτησία, θυμάται πολύ γρήγορα τη λέξη «τάξη».

Ο Στέφανος Μάνος πέρασε από τη Νέα Δημοκρατία, συνεργάστηκε με το ΠΑΣΟΚ, βρέθηκε δίπλα στον Τζήμερο και υπήρξε επί δεκαετίες ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς εκφραστές του οικονομικού φιλελευθερισμού στην Ελλάδα.

Εμείς, πάντως, θα τον θυμόμαστε κυρίως για εκείνη την αμίμητη ιδέα: να καλέσουμε τους Άγγλους και, αν δεν φτάσουν αυτοί, να βάλουμε και τον στρατό απέναντι στον Ρουβίκωνα. 

Καλό ταξίδι, λοιπόν. Η πολιτική ιστορία θα αποφασίσει τι θα κρατήσει από τον Στέφανο Μάνο. Εμείς ξέρουμε ήδη τι κρατάμε.