Η απόφαση του Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών να ζητήσει την παραίτηση του Εισαγγελέα του Άρειος Πάγος, Κωνσταντίνου Τζαβέλλα, δεν είναι απλώς μια θεσμική διαφοροποίηση. Είναι μια ρωγμή. Μια ρωγμή που αποκαλύπτει το βάθος της κρίσης εμπιστοσύνης που διαπερνά την αστική Δικαιοσύνη και, ευρύτερα, το ίδιο το πολιτικό σύστημα.

Με οριακή πλειοψηφία, αλλά με σαφές πολιτικό και θεσμικό αποτύπωμα, το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΣΑ κατήγγειλε την άρνηση επανεξέτασης της υπόθεσης των υποκλοπών, παρά τα νέα δεδομένα που προέκυψαν από δικαστική κρίση. Η λέξη «θεσμική εκτροπή» δεν χρησιμοποιείται τυχαία. Αποτυπώνει μια αίσθηση ότι κρίσιμες λειτουργίες του κράτους δικαίου παρεκκλίνουν από τον πυρήνα της αποστολής τους.

Από την άλλη πλευρά, η αντίδραση της Ένωση Εισαγγελέων Ελλάδος, που μιλά για «ανεπίτρεπτη παρέμβαση», φέρνει στο προσκήνιο μια βαθύτερη σύγκρουση: ποιος ελέγχει τη Δικαιοσύνη όταν η ίδια αμφισβητείται; Και μέχρι πού φτάνουν τα όρια της θεσμικής κριτικής;

Κοινωνία σε απόσταση από τη Δικαιοσύνη

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Η πλειοψηφία των πολιτών θεωρεί ότι η Δικαιοσύνη δεν λειτουργεί ανεξάρτητα. Δεν πρόκειται για αφηρημένες μετρήσεις· είναι η συμπύκνωση μιας εμπειρίας: υποθέσεις που «παγώνουν», σκάνδαλα που ξεθωριάζουν, ευθύνες που δεν αποδίδονται ποτέ.

Σε αυτό το περιβάλλον, η παρέμβαση του ΔΣΑ αποκτά χαρακτήρα όχι μόνο επαγγελματικό, αλλά κοινωνικό. Εκφράζει μια πίεση που δεν μπορεί πλέον να απορροφηθεί σιωπηλά. Το μήνυμα είναι σαφές: η κανονικοποίηση της ατιμωρησίας έχει όρια.

Από την Αθήνα στις Βρυξέλλες

Η πρόθεση του ΔΣΑ να απευθυνθεί στα όργανα της Ευρωπαϊκή Ένωση -σύμφωνα με πληροφορίες- μετατοπίζει το ζήτημα από το εθνικό στο ευρωπαϊκό επίπεδο. Δεν είναι μια απλή κίνηση εντυπώσεων. Είναι ένδειξη ότι η εσωτερική λογοδοσία θεωρείται ανεπαρκής.

Ο ρόλος της Λάουρα Κοβέσι και της Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ήδη αναδείξει πτυχές διαφθοράς και κατάχρησης εξουσίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι παρεμβάσεις αυτές λειτουργούν ως καθρέφτης για τα κράτη-μέλη, ιδίως όταν οι εθνικοί μηχανισμοί φαίνεται να δυσλειτουργούν.

Η πολιτική διάσταση της κρίσης

Η συζήτηση δεν μπορεί να αποσπαστεί από το πολιτικό πλαίσιο. Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια συσσωρευμένη αμφισβήτηση για τη λειτουργία των θεσμών. Υποθέσεις όπως οι υποκλοπές, τα Τέμπη ή ζητήματα διαχείρισης δημόσιων πόρων συγκροτούν ένα τοπίο όπου η εμπιστοσύνη διαβρώνεται σταθερά.

Η υπόθεση Τζαβέλλα, λοιπόν, δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Είναι η συμπύκνωση μιας πορείας. Μιας πορείας όπου η διάκριση των εξουσιών δοκιμάζεται και η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης τίθεται υπό διαρκή πίεση.

Το διακύβευμα

Το ερώτημα που αναδύεται είναι απλό αλλά κρίσιμο: μπορεί να υπάρξει δημοκρατία χωρίς εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη; Και αν η εμπιστοσύνη αυτή έχει χαθεί, πώς αποκαθίσταται;

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι επικοινωνιακή. Απαιτεί θεσμική τόλμη, διαφάνεια και πραγματική λογοδοσία. Διαφορετικά, η κρίση θα βαθαίνει – και μαζί της θα βαθαίνει και η απόσταση ανάμεσα στην κοινωνία και τους θεσμούς που υποτίθεται ότι την υπηρετούν.

Η Δικαιοσύνη είτε θα επανανοηματοδοτηθεί ως πυλώνας δημοκρατίας είτε θα παγιωθεί στη συνείδηση της κοινωνίας ως μηχανισμός εξουσίας. Και τότε, το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο νομικό. Θα είναι βαθιά πολιτικό.

Α.Δ