Πηγή: Κώστας Βαξεβάνης – Documento

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 η κυβέρνηση του πατρός Μητσοτάκη έδινε καθηµερινά τη µάχη για να καταλάβουν οι µη συνετοί Ελληνες ότι πρέπει κάθε περιουσιακό στοιχείο του δηµοσίου να ιδιωτικοποιηθεί.
Χαρίστηκαν οι δηµόσιες συγκοινωνίες σε πολιτικούς φίλους, έγινε προσπάθεια να ιδιωτικοποιηθούν οι ∆ΕΚΟ (και κυρίως ο ΟΤΕ), ενώ σε µια επίδειξη εξυπηρέτησης ιδιωτικών συµφερόντων (για το καλό µας) η κυβέρνηση Μητσοτάκη έδωσε άδειες κινητής τηλεφωνίας σε ιδιώτες, εξαιρώντας µέσω του νόµου το δικαίωµα του δηµόσιου ΟΤΕ να προχωρήσει σε κινητή τηλεφωνία. Ηταν µια πρωτόγονη επίδειξη εποχής για το πώς µια κυβέρνηση εξυπηρετεί µέσω της ιδιωτικοποίησης τα συµφέροντα και µόνο τα συµφέροντα.

Την εποχή του Κώστα Σηµίτη ανακαλύφθηκαν ο «εκσυγχρονισµός» και το εκσυγχρονιστικό ΠΑΣΟΚ. Εγινε η πρώτη επίσηµη εισβολή του νεοφιλελευθερισµού στην Ελλάδα µε το επιχείρηµα της σωτηρίας και του εκσυγχρονισµού της χώρας. Το δηµόσιο και οι δηµόσιες επιχειρήσεις εµφανίστηκαν όχι µόνο ως ο µεγάλος ασθενής, αλλά ως η αιτία για όλα τα κακά της χώρας. Υπήρχαν βέβαια κάποιες διαβολικές λεπτοµέρειες. Οι οπαδοί των ιδιωτικοποιήσεων δεν οµολογούσαν ότι η κατάντια των δηµόσιων επιχειρήσεων προέκυπτε από τη χρήση του δηµοσίου ως κουβά εξυπηρέτησης των κυβερνήσεων µε πελατειακές σχέσεις και ρουσφέτια. Οι νεοφιλελεύθεροι κράχτες δεν είχαν καµία εχθρότητα για µια σοβαρή πλευρά του δηµοσίου: αυτή όπου το δηµόσιο έκανε έργα και εξοπλισµούς για να παίρνουν µίζες νεοφιλελεύθεροι πολιτικοί που ήταν κατά του δηµοσίου.

Στην Ελλάδα ένα µεγάλο κοµµάτι της επιχειρηµατικής ελίτ έχει δηµιουργηθεί στις πλάτες του δηµοσίου. Εθνικοί εργολάβοι και κατασκευαστές, πάροχοι ψηφιακών τηλεφώνων και έργων (Siemens), παραγωγοί και πάροχοι ενέργειας δηµιούργησαν τις αυτοκρατορίες και την επιχειρηµατική αριστεία τους µε αναθέσεις και υπερτιµολογήσεις έργων του δηµοσίου.
Φυσικά δεν πρόκειται για κάποια ελληνική πατέντα. Απλώς στην Ελλάδα τα παραδείγµατα είναι πολλά, οι κινήσεις είναι απροκάλυπτες και το κράτος παραµένει διεφθαρµένο. Από την εποχή όµως του πατέρα Μητσοτάκη ή, αν θέλετε, της Θάτσερ και του Ρίγκαν, που ο νεοφιλελευθερισµός και η «ελευθερία της αγοράς» εµφανίστηκαν ως µοναδικός τρόπος λειτουργίας της οικονοµίας και της κοινωνίας, έχει κυλήσει πολύ νερό στ’ αυλάκι και µάλιστα ιδιωτικό. Οι ιδιωτικοποιήσεις τελικώς δεν κινούν υγιώς την ελεύθερη αγορά, αλλά παραδίδουν πόρους και εξουσία σε χέρια λίγων, οι οποίοι κινούνται µε ζητούµενο το κέρδος. ∆εν είναι και τόσο µακριά η µέρα εκείνη που ο Κωστής Χατζηδάκης, ως υπουργός του Καραµανλή, είχε πει ότι πρέπει να ιδιωτικοποιηθεί η Ολυµπιακή Αεροπορία για να εξασφαλιστούν ανταγωνισµός και φτηνά εισιτήρια για τον λαό. Η Ολυµπιακή ιδιωτικοποιήθηκε και ούτε οι τιµές ούτε οι υπηρεσίες έγιναν καλύτερες λόγω ανταγωνισµού. Βλέπετε, το κέρδος, πέρα από τον ευεργετικό ρόλο που περιγράφουν οι οπαδοί του νεοφιλελευθερισµού, έχει κι άλλες ιδιότητες. Να κρύβεται και να µεγιστοποιείται µέσα από λειτουργίες καρτέλ, οι οποίες, ως εκ θαύµατος, δεν µπορούν να χτυπηθούν από τις ρυθµιστικές αρχές που δηµιουργούνται γι’ αυτό. Το ίδιο συνέβη και µε τα πρατήρια βενζίνης, όπου η απελευθέρωση της αγοράς απέτρεψε το κράτος από το να παρεµβαίνει µε αποτέλεσµα τις υψηλές τιµές στα καύσιµα. Προτού πέσει πύραυλος στο Ιράν ή στην Ουκρανία, η τιµή της ελληνικής βενζίνης τον έχει προβλέψει.

Ας φύγουµε από την ωραιοποίηση των όρων και ας πάµε στην ουσία. Η «ελευθερία της αγοράς» δεν εµπεριέχει καµία ελευθερία πέρα από αυτή του κέρδους όσων µπορούν να πλουτίζουν και µάλιστα µε τη συνεχή χορηγία του κράτους. Πάρτε για παράδειγµα τις φαρµακευτικές εταιρείες οι οποίες βάζουν σε κυκλοφορία φάρµακα µε υψηλό κόστος επειδή πρέπει να αποσβέσουν τα έξοδα που έκαναν για έρευνα. Είναι ένας τεράστιος µύθος. Το σύνολο των φαρµακευτικών παίρνει µεγάλες επιδοτήσεις για έρευνα από τις κυβερνήσεις και τα κράτη, τις οποίες δεν επιστρέφει. Η υπόθεση της Covid ήταν το πιο χαρακτηριστικό παράδειγµα. Ας µείνουµε στις φαρµακευτικές. Σε πολλές χώρες της Αφρικής και της Λατινικής Αµερικής οι πληθυσµοί που έχουν µολυνθεί από AIDS αγγίζουν τo ποσοστό του 35%. Ενώ στον δυτικό κόσµο εδώ και δεκαετίες κανένας δεν πεθαίνει από HIV, σε αυτές τις χώρες πέθαινε. Η αιτία ήταν ότι οι φαρµακευτικές αρνούνταν να αφαιρέσουν το κόστος πατέντας από τα αντιρετροϊκά φάρµακα, µε αποτέλεσµα ο κόσµος στην Αφρική να πεθαίνει. Ισως είναι από τα καλύτερα παραδείγµατα που αποδεικνύει πως µεταξύ κέρδους και προσφοράς, στον νεοφιλελευθερισµό, η απάντηση είναι ξεκάθαρη. Κέρδος ακόµη και απέναντι στον θάνατο.
Σε ένα άλλο αντιπαράδειγµα, παρακολουθήσαµε τα κράτη την εποχή της «ελεύθερης αγοράς», µε πρώτη τη µητρόπολη του καπιταλισµού, να παρεµβαίνουν στις τράπεζες και να τις χρηµατοδοτούν για να τις σώσουν αντί να τις αφήσουν στο έλεος των κανόνων της «ελευθερίας».

Ο νεοφιλελευθερισµός και οι ιδιωτικοποιήσεις ως έκφρασή του δεν είναι πρόοδος, αλλά βρόµικο παιχνίδι συµφερόντων και αµοραλισµού. Είναι επιστροφή στη βαρβαρότητα και στον πρωτογονισµό. Καταστροφή του ανθρώπινου πολιτισµού που παράγεται από την κοινωνία, αφού το κέρδος γίνεται υπέρτατο αγαθό. Υστερα από χιλιάδες χρόνια ανθρώπινου πολιτισµού η κοινωνία έχει οδηγηθεί σε δύο βασικά συµπεράσµατα: κανένας δεν µπορεί να υπάρξει και να επιβιώσει µόνος του έξω από την κοινωνία και ο καθένας έχει δικαίωµα στα κοινωνικά αγαθά. Και οι δύο διαπιστώσεις πολιτισµού απειλούνται. Οι άνθρωποι µετατρέπονται σε εγωιστικές µονάδες προσωπικής δήθεν αυτοβελτίωσης, ενώ γίνεται η παραδοχή ότι δεν υπάρχει τίποτα κοινωνικό, όλα πληρώνονται. Οποιος, δε, δεν έχει να τα πληρώσει ενοχοποιείται ως ανίκανος να αποκτήσει. Πρόκειται για σύγχρονο Καιάδα, στον οποίο ρίχνονται οι µη έχοντες ως µη ικανοί για να διατηρηθεί η κοινωνία της αριστείας.

Σε ολόκληρο τον κόσµο υπάρχει η τάση επαναφοράς στο δηµόσιο εταιρειών που ιδιωτικοποιήθηκαν. ∆εν είναι τόσο µια ιδεολογική προτίµηση όσο ένα αδιέξοδο. Οι ιδιώτες πήραν την περιουσία και τις υποδοµές δηµόσιων υπηρεσιών και αφού έβγαλαν υπερκέρδος τις εγκαταλείπουν επειδή πρέπει να επενδύσουν και να τις εκσυγχρονίσουν για να µπορούν να λειτουργούν.
Στην Ελλάδα του νεότερου Μητσοτάκη η ιδιωτικοποίηση του νερού, ενός κοινωνικού αγαθού, προχωρά παρά τις αντιδράσεις. Με το επιχείρηµα ότι οι υποδοµές είναι προβληµατικές και επικίνδυνες, το κράτος, αντί να λύσει το πρόβληµα (µε τους υψηλούς φόρους που ήδη παίρνει), δείχνει τον ιδιώτη ως λύση. Το νερό θα ιδιωτικοποιηθεί για να µη διψάσουµε, είναι το επιχείρηµα. Αν δούµε όµως το παράδειγµα της ενέργειας, δείχνει ακριβώς τι θα ακολουθήσει. Το νερό θα ακριβύνει γιατί (εδώ θα αλλάξει το επιχείρηµα) ο ιδιώτης πλήρωσε για να εκσυγχρονίσει το σύστηµα.

Ολα αυτά όµως δεν αποτελούν πρακτικές και προβληµατισµούς στο πεδίο του κέρδους. ∆ιαµορφώνουν το πλαίσιο πλήρους ελέγχου της κοινωνίας. Ο πολίτης δεν έχει πρόσβαση στα κοινωνικά αγαθά µε ευθύνη και ανάληψη κόστους από το κράτος και πρέπει να πληρώσει. Ο τρόπος που πληρώνει και οι τιµές στις οποίες πληρώνει δεν θα έχουν καµία εποπτεία από το κράτος (γιατί κάτι τέτοιο έχει χαρακτηριστεί βλαπτικό και κακό για την αγορά), οπότε ο ιδιώτης θα έχει εξουσία όχι µόνο κέρδους αλλά ζωής και θανάτου. Στη δεκαετία του 1980 ο πολίτης θεωρούσε αδιανόητο να µην µπορεί να εξυπηρετηθεί σε µια δηµόσια δοµή υγείας. Σήµερα έχει γίνει απολύτως λογικό να περιµένει µήνες να εξυπηρετηθεί και στην κατάληξη να πληρώσει.
Ο νεοφιλευθερισµός, δηλαδή αυτό που εκφράζουν ο Μητσοτάκης αλλά και κόµµατα της αντιπολίτευσης που τον αντιµάχονται απλώς λεκτικά, έχει πλέον υπερβεί το κέρδος ως ζητούµενο. Εχει αλώσει το σύνολο του ανθρώπου. Ακόµη και τα συναισθήµατά του. Αλλά αυτό είναι κάτι που πλέον συζητάµε µε τον ψυχολόγο…