Σαν σήμερα, την 1η Οκτώβρη 1946, το Διεθνές Στρατιωτικό Δικαστήριο της Νυρεμβέργης εκδίδει την τελική του απόφαση. Μετά από έντεκα μήνες ακροαματικής διαδικασίας, το ναζιστικό καθεστώς που αιματοκύλησε την ανθρωπότητα, οδήγησε εκατομμύρια ανθρώπους στα κρεματόρια και ισοπέδωσε την Ευρώπη, ακούει την ετυμηγορία της Ιστορίας.

Δώδεκα από τους κορυφαίους ηγέτες του Γ’ Ράιχ (ανάμεσά τους οι Γκέρινγκ, Ρίμπεντροπ, Κάιτελ και Μπορμάν) καταδικάζονται σε θάνατο δι’ αγχόνης. Άλλοι οδηγούνται σε ισόβια ή πολυετείς καθείρξεις. Για πρώτη φορά στην παγκόσμια ιστορία, η θεωρία της «τυφλής υπακοής στις διαταγές των ανωτέρω» καταρρέει νομικά και πολιτικά. Τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, τα εγκλήματα πολέμου και ο επιθετικός πόλεμος αποκτούν ονοματεπώνυμο.

Η καθοριστική συμβολή της Σοβιετικής Ένωσης

Για την επίτευξη αυτής της δίκης και τη συνολική συντριβή του φασιστικού κτήνους, ο καθοριστικός παράγοντας υπήρξε η Σοβιετική Ένωση. Με το βαρύ και ασύλληπτο τίμημα των 27 εκατομμυρίων νεκρών, ο Κόκκινος Στρατός και ο σοβιετικός λαός ήταν αυτοί που τσάκισαν τη σπονδυλική στήλη της Βέρμαχτ.

Ήταν η ΕΣΣΔ που πίεσε εξαρχής τους Δυτικούς συμμάχους —οι οποίοι αρχικά φλέρταραν με την ιδέα των συνοπτικών εκτελέσεων χωρίς δίκη— για τη συγκρότηση ενός διεθνούς δικαστηρίου. Στόχος δεν ήταν μια τυφλή εκδίκηση, αλλά η πλήρης και δημόσια αποκάλυψη των φρικαλεοτήτων του ναζισμού, ώστε να αποτυπωθούν τα ντοκουμέντα της βαρβαρότητας στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας.

Παρά την ιστορική σημασία της απόφασης, η Νυρεμβέργη άφησε πίσω της μισές δουλειές και τεράστια ερωτηματικά. Καθώς το δικαστήριο ολοκλήρωνε τις εργασίες του, ο Ψυχρός Πόλεμος είχε ήδη ξεκινήσει. Οι δυτικές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις (ΗΠΑ, Μεγάλη Βρετανία) άρχισαν γρήγορα να βλέπουν στους πρώην ναζί χρήσιμους συμμάχους ενάντια στον «κομμουνιστικό κίνδυνο».

Η λεγόμενη «αποναζιστικοποίηση» στη Δυτική Γερμανία μετατράπηκε σε παρωδία:

• Στρατιωτικοί και πράκτορες: Κορυφαία στελέχη των χιτλερικών μυστικών υπηρεσιών (όπως ο Ράινχαρντ Γκέλεν) εντάχθηκαν απευθείας στην υπηρεσία των ΗΠΑ, ενώ στρατηγοί της Βέρμαχτ στελέχωσαν τις πρώτες δομές του ΝΑΤΟ.

• Η οικονομική ολιγαρχία στο απυρόβλητο: Οι Γερμανοί βιομήχανοι (Krupp, IG Farben, Thyssen), που θησαύρισαν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και τη δουλοκτητική εργασία εκατομμυρίων αιχμαλώτων, έπεσαν στα μαλακά. Το κεφάλαιο που γέννησε και χρηματοδότησε τον Χίτλερ παρέμεινε άθικτο και κυρίαρχο στη μεταπολεμική καπιταλιστική Γερμανία.

Τα διδάγματα για το σήμερα

Ογδόντα χρόνια μετά, το μήνυμα της Νυρεμβέργης παραμένει επίκαιρο, αλλά και ανοιχτό. Ο φασισμός δεν ήταν μια «ιστορική παρένθεση» ή μια τρέλα λίγων φανατικών· ήταν και παραμένει το πιο αιματηρό, τρομοκρατικό εργαλείο του αστικού συστήματος σε περιόδους βαθιάς κρίσης.

Σήμερα, που ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος φλέγει ξανά τη γειτονιά μας, που το ΝΑΤΟ ξεπλένει φασιστικά τάγματα στην Ανατολική Ευρώπη και που το σύστημα γεννά ξανά το αυγό του φιδιού, η επέτειος της Νυρεμβέργης μας θυμίζει: τον φασισμό δεν τον τσακίζουν τα αστικά δικαστήρια και οι διπλωματικές ισορροπίες. Τον τσακίζει οργανωμένα και αταλάντευτα η πάλη των λαών.