του Johan Weber

Ακόμη στοιχειώνει σε αρκετά κεφάλια η ιδέα ότι το Σχέδιο Μάρσαλ βοήθησε τον πληθυσμό της Ο. Δ. Γερμανίας για «ευημερία». Για τους εφευρέτες του επρόκειτο για κάτι άλλο: «Ο γερμανικός λαός δεν πρέπει να τρέφει αυταπάτες. Το Σχέδιο Μάρσαλ είναι η πιο συνεπής παλινόρθωση της ατομικής ιδιοκτησίας», δήλωσε κάποτε ένας σύμβουλος της στρατιωτικής κυβέρνησης των ΗΠΑ στη Γερμανία.

«Επρόκειτο για μια πολιτική συμφερόντων, η οποία με την προμήθεια των πρώτων υλών και των καυσίμων, αλλά και με τρόφιμα, ήθελε να ενισχύσει τόσο τον κλονισμένο καπιταλισμό στις χώρες υποδοχής όσο και την εξάρτησή τους από τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό», διαβάζει κανείς στα «Δισεκατομμύρια για τους γύπες» του ManfredOhlsen.

Ποιοί ήταν οι λόγοι που στην παλιά Ο. Δ. Γερμανίας μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ΄50 φτάσαμε σε μια «ευημερία», της οποίας οι ωφελημένοι παρέμειναν ανώνυμοι;

1. Η αγροτική οικονομία και η βιομηχανία μπορούσαν ακόμη πριν τη νομισματική μεταρρύθμιση να μετατρέψουν μεγάλα ποσά των άνευ αξίας χρημάτων τους σε αντικειμενικές αξίες.

2. Υπήρξε ένα μερικό πάγωμα των μισθών και των τιμών.

3. Πριν την εισαγωγή του Γερμανικού Μάρκου (ΓΜ) υπήρξε μια τεράστια συσσώρευση πρώτων υλών, ημικατεργασμένων και βιομηχανικών προϊόντων.

4. Διεθνείς εταιρίες και ολόκληροι βιομηχανικοί κλάδοι μετατοπίστηκαν συστηματικά στη Δυτική Γερμανία, κάτι που ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για την παραπέρα ανάπτυξη της οικονομίας εκεί καθώς και των εξαγωγών.

5. Στις δυτικογερμανικές εταιρίες επιτράπηκε πριν τη νομισματική μεταρρύθμιση να κάνουν χρήση του παραγωγικού τους δυναμικού μόνο εν μέρει, να μην ρίχνονται παραχθέντα αγαθά στην αγορά και εκτεταμένα αποθέματα να επενδύονται σε ημικατεργασμένα και σε τελικά προϊόντα. Αυτά συχνά χρειάζονταν μόνο μια διαδικασία συναρμολόγησης για να μπορέσουν να παραδοθούν. Έτσι, η δυτικογερμανική οικονομία, ήδη πριν το 1948, ήταν σε θέση να διαθέσει τόσα, όσα και για τις ανάγκες σε περίοδο ειρήνης μετά το 1936.

6. Η συσσώρευση εμπορευμάτων τον Μάιο/Ιούνιο του 1948 έφτασε στο αποκορύφωμά της. Οι επιχειρήσεις παρήγαγαν χωρίς να πουλούν, όπου μάλιστα κάπου κάπου έπρεπε να μειώνουν την παραγωγή. Η συγκράτηση των αγαθών κυμαίνονταν μεταξύ 10% και 80%.

7. Στις 20 Ιουνίου 1948 –την ημερομηνία της νομισματικής μεταρρύθμισης- κάθε δυτικογερμανός πολίτης έπαιρνε 40 ΓΜ, δυό μήνες αργότερα επιπλέον 20 ΓΜ. Για 50 εκατομμύρια κατοίκους, από τη μια μέρα στην άλλη, αυξήθηκε στον οικονομικό κύκλο η αγοραστική δύναμη κατά τρία δισεκατομμύρια ΓΜ. Αυτό το τεράστιο ποσό μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα άλλαξε κάτοχο, κάτι που έκανε δυνατό επιπλέον επενδύσεις.

8. Το επενδυμένο κεφάλαιο των επιχειρηματιών διατηρήθηκε, μάλιστα ανατιμήθηκε. Αυτό επέτρεψε, μια χωρίς απώλειες μετατροπή από το Μάρκο του Ράιχ στο Γερμανικό Μάρκο (ΓΜ). Πολλές εταιρίες μπόρεσαν το μετοχικό τους κεφάλαιο, στο οποίο βρίσκονταν κρυμμένα τεράστια κέρδη από τον πόλεμο, να το ανταλλάξουν στην αναλογία 1:1 ή 1:3,1 (όπως στη περίπτωση των εργοστασίων Klöcknerκαι των Gutenhoffnungshütte).

9. Για όλα τα χρέη υποτιμήθηκε η αξία τους στην αναλογία 100:10, για τις τραπεζικές καταθέσεις στην αναλογία 100:6,5. Οι εταιρίες απ΄ τη μια μέρα στην άλλη απαλλάχτηκαν από τις υποχρεώσεις τους κατά 90%.

1. Εξασφαλίστηκε στους ιδιοκτήτες των αντικειμενικών αξιών και των μέσων παραγωγής η κατοχή τους.

1. Συσσωρευμένα αποθέματα εμπορευμάτων μπορούσαν να εναποτεθούν με σημαντικά κέρδη.

2. Ο πόλεμος της Κορέας επέδρασε στην αύξηση των κερδών των επιχειρηματιών.

3. Οι τιμές μεταξύ 1948 και 1951 αυξήθηκαν μέχρι και 75%, ενώ οι μισθοί παρέμειναν πίσω.

4. Ο νόμος περί ισοζυγίου του Γερμανικού Μάρκου επέτρεψε να υπολογιστούν τα συνολικά πάγια περιουσιακά στοιχεία των επιχειρηματιών συμπεριλαμβανομένου των αποθεμάτων τους σε αξία αντικατάστασης και να γίνει απόσβεση από αυτές τις αξίες ισολογισμού.

5. Σαν αποτέλεσμα της συγκράτησης των συνδικάτων οι δυτικογερμανοί επιχειρηματίες μπόρεσαν να παράγουν φθηνότερα απ΄ ό,τι οι ανταγωνιστές τους στο εξωτερικό.

6. Με τη Συμφωνία Χρέους του Λονδίνου το 1953, χαρίστηκαν μέχρι και 60% των υποχρεώσεων.

7. Με βάση τη Συμφωνία του Λουξεμβούργου τον Σεπτέμβριο του 1952, έπρεπε τα δυό τρίτα των επανορθώσεων που ορίστηκαν [να δοθούν[ στο Ισραήλ, ένα ποσό που καθορίστηκε στα 3,45 δισεκατομμύρια ΓΜ, να είναι με τη μορφή αγαθών και υπηρεσιών, κάτι που επηρέασε σημαντικά την οικονομική άνθιση εκείνη την περίοδο.

8. Ενόσω εκατομμύρια γερμανοί αποταμιευτές και μικροί επιχειρηματίες έπρεπε να πληρώνουν τον πόλεμο και πάλι με ολοκληρωτική υποτίμηση του νομίσματος και κατά την αναπόφευκτη νομισματική μεταρρύθμιση έλαβαν ελάχιστα χρήματα ανά κεφαλή, ο Φρίντριχ Φλικ (FriedrichFlick) -ο μεγαλύτερος προμηθευτής όπλων του Χίτλερ- όπως και πριν κατείχε μια περιουσία εκατοντάδων ΓΜ, όταν βγήκε από τη φυλακή για εγκληματίες πολέμου στο Λάντσμπεργκ. Ήδη, μια μέρα μετά τη νομισματική μεταρρύθμιση το ιδρυτικό κεφάλαιο των εταιριών στο Χάρτεν και στο Έσσεν, αυξήθηκε από τα μέχρι τότε κρυμμένα κέρδη, από 142 εκατομμύρια Μάρκα του Ράιχ στα 262 εκατομμύρια ΓΜ.

9. Το πιο σημαντικό στο τέλος: Η πολυδιαφημισμένη «ευημερία» βασιζόταν πάνω στα τεράστια κρατικά χρέη, τα οποία συσσωρεύονταν απ΄ τη πρώτη μέρα ύπαρξης της παλιάς Ο. Δ. Γερμανίας. Τα χρέη αυτά στα τέλη του 1950 ανέρχονταν ήδη στα 10 δισεκατομμύρια ΓΜ και μέχρι τα τέλη του 1953 έφτασαν τα 30 δισεκατομμύρια ΓΜ.

Το προπαγανδιστικό σύνθημα, το οποίο [ισχυριζόταν ότι] στη Δύση «άρχισε η ευημερία», χρησίμευσε απλά για την απόσπαση της προσοχής των μαζών, οι οποίες δεν θα έπρεπε να συνειδητοποιήσουν στο να αποδεχτούν την απαλλοτρίωσή τους. Με το σλόγκαν «Οι Αμερικανοί μάς βοηθούν με το Σχέδιο Μάρσαλ για νέα ευημερία» ενόσω «ο Ρώσος ξεζουμίζει τους Γερμανούς στην Ανατολή με τις απαιτήσεις του για επανορθώσεις», έπρεπε να αποκρυφτεί το γεγονός ότι αυτοί που κέρδισαν χρήματα από το φασιστικό ληστρικό πόλεμο, έφεραν τα προβατάκια του στη ξέρα. Επιπλέον, το Σχέδιο Μάρσαλ σήμαινε τη μονιμοποίηση της διαίρεσης της Γερμανίας.

Τι θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν με τα 6,4 δισεκατομμύρια του Σχεδίου Μάρσαλ;

Μόνο οι συντάξεις των πρώην υψηλόβαθμων ναζιστικών στελεχών και των στρατηγών του Χίτλερ ανέρχονταν ετησίως στα 1,3 δισεκατομμύρια ΓΜ. Οι εγκληματίες πολέμου μέσα σε πέντε μόνο χρόνια πήραν τόση «βοήθεια» όσο το συνολικό Σχέδιο Μάρσαλ, συνέχισαν όμως να λαμβάνουν ένα έως δύο δισεκατομμύρια ΓΜ το έτος από συντάξεις.

Το ποσό μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και για σκοπούς του επανεξοπλισμού. Ήδη το 1956 ο προϋπολογισμός της Μπούντεσβερ [γερμανικός στρατός] ανέρχονταν στα 9 δισεκατομμύρια ΓΜ. Ο στρατός του γερμανικού ιμπεριαλισμού κατασπατάλησε τότε ήδη το συνολικό ποσό του Σχεδίου Μάρσαλ μέσα σε οκτώ μήνες.

Θαύματα –καθώς και οικονομικά θαύματα- υπάρχουν μόνο για τόσο διάστημα, όσο πιστεύει κανείς σ΄ αυτά. Όταν αρχίσουν να εξετάζονται λεπτομερέστερα, τότε συχνά διαλύονται σ΄ ένα τίποτα.

Σημείωση: Ο αρχικός τίτλος του κειμένου είναι: «Το Σχέδιο Μάρσαλ της Ουάσιγκτον στόχευε στη διατήρηση του καπιταλισμού στην Ευρώπη», με υπότιτλο, «Για το μύθο αυτών που έφεραν την ευημερία».

Πηγή: RotFuchs, τεύχ. 201, Οκτώβρης 2014

Μετάφραση – Επιμέλεια: Παναγιώτης Γαβάνας